ΒΑΡΚΕΛΩΝΗ: ΣΤΙΣ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΓΕΙΤΟΝΙΕΣ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ, ΟΠΟΥ Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ MIRÓ, ΤΟΥ PICASSO ΚΑΙ ΤΟΥ GAUDÍ ΣΥΝΑΝΤΑ ΤΗ STREET ART

Είχα αρκετά χρόνια να επισκεφτώ τη Βαρκελώνη, γι’ αυτό και σχεδιάσαμε με την Αρετή ένα φθινοπωρινό ταξίδι να την δούμε μαζί. Είναι μία από τις πλέον αγαπημένες μου πόλεις για τη μοναδική ατμόσφαιρα του ιστορικού της κέντρου, τα αυθεντικά μαγαζιά με ιστορία άνω των εκατό ετών, για τον Joan Miró που θαυμάζω βαθιά, τον Pablo Picasso και τον ανεπανάληπτο Antoni Gaudí.

Η φίλη μας η Mania που ταξιδεύει και αυτή πολύ, θα απουσίαζε και έτσι είχαμε δικό μας ένα ωραίο σπίτι στο κέντρο της ιστορικής πόλης στη συνοικία El Gotic.

Η Βαρκελώνη είναι μια πόλη φτιαγμένη για να την περπατήσεις. Το ιστορικό της κέντρο είναι η χαρά της αστικής εξερεύνησης, καθώς χάνεσαι μέσα στα στενά δρομάκια των τεσσάρων εμβληματικών συνοικιών του.

Εμείς —μέσα σε μια δημιουργική υπερβολή— αφιερώναμε σχεδόν οκτώ ώρες την ημέρα σε κάθε γειτονιά. Την ανακαλύπταμε περπατώντας, μπαίναμε στα ιστορικά καταστήματα των εκατό ετών, βλέπαμε τα μουσεία και κάναμε διάλειμμα για καφέ σε επιλεγμένα σημεία. Δεν το συνιστώ ανεπιφύλακτα να το κάνεις με τέτοια ένταση, εκτός αν διαθέτεις αντοχή και την αμετανόητη επιθυμία να ανακαλύψεις κάθε κρυμμένο μυστικό.

Το παράδοξο όμως με τη Βαρκελώνη είναι πως η σωματική κόπωση υποχωρεί μπροστά στην αισθητική απόλαυση. Στο τέλος της ημέρας, φυσικά ήμασταν κουρασμένοι, αλλά η κούραση ξεχνιόταν μπροστά σε ένα υπέροχο δείπνο και τη χαρά όλων όσων αντίκρισαν τα μάτια μας.

Καταλονία και Βαρκελώνη: Μια ξεχωριστή αύρα

Η Βαρκελώνη από μόνη της είναι μια άλλη Ισπανία. Η Καταλονία κουβαλά μια βαθιά, περήφανη ταυτότητα που αρνείται να αφομοιωθεί. Με τη δική της γλώσσα, τη δική της αισθητική και μια μακρά παράδοση αυτονομίας, η περιοχή αυτή διατηρεί ζωντανή την επιθυμία για αυτοδιάθεση — κάτι που το εισπράττεις αμέσως περπατώντας στα στενά του El Gòtic, στις σημαίες Estelada που ανεμίζουν στα μπαλκόνια και στη συλλογική μνήμη των ανθρώπων της.

Δεν πρόκειται μόνο για μια πολιτική διεκδίκηση, αλλά για έναν τρόπο να δηλώνουν πως η κουλτούρα τους, από την τέχνη μέχρι την καθημερινή συνομιλία, έχει τον δικό της ανεξάρτητο βηματισμό. Η Καταλανική γλώσσα δεν είναι μια τοπική διάλεκτος, είναι μια ολόκληρη κοσμοθεωρία που διασώθηκε μέσα από αιώνες πιέσεων, για να παραμείνει το ισχυρότερο σύμβολο της ταυτότητάς τους.

Αυτή η αυτόνομη τροχιά εξηγείται εύκολα αν κοιτάξει κανείς την ιστορία και τη γεωγραφία της. Στραμμένη σταθερά προς τη Μεσόγειο και προστατευμένη από την οροσειρά των Πυρηναίων, η Καταλονία ήταν για αιώνες ένα ανεξάρτητο ναυτικό και εμπορικό σταυροδρόμι, διαμορφώνοντας μια νοοτροπία ανοιχτή στον κόσμο αλλά ταυτόχρονα περιφρουρημένη στις δικές της αξίες.

Από την εποχή του μεσαιωνικού Στέμματος της Αραγονίας μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, η περιοχή εξελίχθηκε στη βιομηχανική και οικονομική ατμομηχανή της Ιβηρικής, αναπτύσσοντας παράλληλα μια μοναδική αρχιτεκτονική και εικαστική πρωτοπορία. Αυτός ο συνδυασμός οικονομικής ευρωστίας, εξωστρέφειας και βαθιάς προσήλωσης στις ρίζες της είναι που κάνει τη Βαρκελώνη να στεγάζει μια κουλτούρα αυτάρκη, η οποία νιώθει περισσότερο ισότιμος εταίρος στην Ευρώπη, παρά απλή επαρχία ενός κεντρικού κράτους.

Η πόλη του αναρχικού κινήματος και της αντίστασης

Η πρώτη εικόνα που συναντήσαμε φτάνοντας στην Βαρκελώνη και βγαίνοντας από το μετρό στην Placa de Catalunya ήταν αυτά τα αντίσκηνα. Τα αντίσκηνα αυτά για μένα, ήταν μια υπενθύμιση της ιστορικής πορείας της πόλης. Έχω μελετήσει την ιστορία της με την μακρά ανυπότακτη παράδοση.

Η Βαρκελώνη υπήρξε, η «κόκκινη και μαύρη» πρωτεύουσα της Ευρώπης — το ισχυρότερο προπύργιο του αναρχικού κινήματος στον 20ό αιώνα, η πόλη όπου η εργατική τάξη οργάνωσε την καθημερινότητά της πάνω στις αρχές του πολιτικού αναρχισμού, της αυτοδιαχείρισης και της αλληλεγγύης.

Εδώ δόθηκαν οι σκληρότερες μάχες απέναντι στον φασισμό του Φράνκο, με τους δρόμους της να μετατρέπονται σε οδοφράγματα και τους ανθρώπους της να πληρώνουν βαρύ τίμημα για την προσήλωσή τους στην ελευθερία. Αυτές οι καταβολές δεν χάθηκαν ποτέ.

Τα αντίσκηνα που απλώνονταν σήμερα μπροστά μας στην πλατεία ήταν το σύγχρονο αποτύπωμα αυτής της ίδιας ανήσυχης ψυχής — μια πρώτη γεύση από ένα οξύ κοινωνικό ζήτημα που θα συναντούσαμε παντού μπροστά μας και για το οποίο θα μιλήσουμε αναλυτικά στο δεύτερο άρθρο.

Ciutat Vella: Η καρδιά της ιστορικής Βαρκελώνης

Η Ciutat Vella η «Παλιά Πόλη» είναι ο ιστορικός πυρήνας της Βαρκελώνης, το σημείο όπου χτυπά η καρδιά της πόλης ανάμεσα στη Μεσόγειο Θάλασσα και την Placa de Catalunya.

Κάποτε περιβάλλονταν από μεσαιωνικά τείχη —τα οποία κατεδαφίστηκαν στα μέσα του 19ου αιώνα για να αναπνεύσει η πόλη— η Ciutat Vella συμπυκνώνει σήμερα αιώνες αρχιτεκτονικής, τέχνης και κοινωνικής ιστορίας στα στενά της σοκάκια.

Η Παλιά Πόλη χωρίζεται σε τέσσερις ξεχωριστές, εμβληματικές συνοικίες, η κάθε μία με τη δική της ιδιαίτερη ταυτότητα και ατμόσφαιρα:

1 – El Gòtic (Γοτθική Συνοικία): Το αρχαιότερο τμήμα της Βαρκελώνης, χτισμένο πάνω στα ρωμαϊκά θεμέλια της αρχαίας Barcino. Ένας δαιδαλώδης συνοικισμός από μεσαιωνικά στενά, ατμοσφαιρικές πλατείες, καταστήματα εκατό ετών και κρυμμένες εσωτερικές αυλές που σε μεταφέρουν αμέσως σε άλλη εποχή.

2 – El Born: Η γειτονιά των μεσαιωνικών συντεχνιών, των εμπόρων, των καλλιτεχνών και του Μουσείου Πικάσο. Το El Born συνδυάζει την ιστορική αρχοντιά με δημιουργικά ατελιέ, μπουτίκ σχεδιαστών, specialty coffee shops και μια ζωντανή, κομψή ατμόσφαιρα.

3 – El Raval: Η πιο ατίθαση, πολυπολιτισμική και ανήσυχη γειτονιά της Ciutat Vella. Έχει μια μεγάλη ιστορία εργατικών αγώνων, αναρχικού πνεύματος και bohemian ζωής. Σήμερα, τα παραδοσιακά καφενεία και τα εναλλακτικά στέκια συνυπάρχουν με το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Βαρκελώνης (CCCB), και το μουσείο street-art BAS, δημιουργώντας μια εκρηκτική, αυθεντική αύρα δρόμου.

4 – La Barceloneta: Η παλιά παραθαλάσσια συνοικία των ψαράδων και των ναυτικών, με τη χαρακτηριστική ρυμοτομία του 18ου αιώνα. Με τα στενά της σπίτια, τα απλωμένα ρούχα στα μπαλκόνια, την ευεργετική αλμύρα της Μεσογείου και τα αυθεντικά tapas bars, η Barceloneta αποτελεί τη φυσική διέξοδο της Παλιάς Πόλης προς τη θάλασσα. Σήμερα έχει ένα μεγάλο παραλιακό μέτωπο με καθαρή άμμο για πολλές δραστηριότητες.

Στα δύο άρθρα για τη Βαρκελώνη θα ανακαλύψουμε αναλυτικά τις τέσσερις γειτονιές του ιστορικού της κέντρου.

Στο πρώτο μέρος, η διαδρομή μας θα μας πάει στις δύο πρώτες γειτονιές: το El Gòtic και το El Born. Θα περπατήσουμε πολύ, θα μπούμε σε μαγαζιά με ιστορία εκατό και πλέον ετών, θα πιούμε ζεστή σοκολάτα, θα συναντήσουμε την τέχνη αλλά και τη θυελλώδη προσωπικότητα του Picasso, θα μυηθούμε στο σπουδαίο αμπελώνα της Καταλονίας και τα υπέροχα τυριά της και θα ετοιμάσουμε το δικό μας βραδινό δείπνο.

El Gòtic: Ο δαιδαλώδης μεσαιωνικός λαβύρινθος

Ηταν η γειτονιά που μέναμε. Ξεκινήσαμε με πολύ όρεξη την ανακάλυψή της αφού πρώτα απολάυσαμε ένα μονοποικιλιακό καφέ, με ένα φρεσκοψημένο κρουασάν.

Η El Gòtic (Γοτθική Συνοικία) είναι η απόλυτη αφετηρία για να καταλάβει κανείς την ιστορική ραχοκοκαλιά της Βαρκελώνης. Είναι η γειτονιά όπου το παρελθόν διατηρείται σαν έκθεμα, αλλά ταυτόχρονα αναπνέει ζωντανά μέσα από την καθημερινότητα της πόλης.

Εδώ τα πάντα ξεκίνησαν από τους Ρωμαίους και τον οικισμό Barcino, πάνω στα θεμέλια του οποίου υψώθηκαν στη συνέχεια τα επιβλητικά μεσαιωνικά κτίρια. Τα δαιδαλώδη στενά της είναι το σήμα κατατεθέν της, αφήνοντας το φως του ήλιου να τρυπώνει μόνο μέσα απο χρυσές χαραμάδες, δημιουργώντας ένα παιχνίδι σκιών και απαράμιλλης ατμόσφαιρας.

Στη Γοτθική Συνοικία θα χάσεις τον προσανατολισμό σου εύκολα, αυτό δεν είναι λάθος, αλλά ο σωστός τρόπος για να την ανακαλύψεις. Κάθε στροφή σε ένα στενό σοκάκι μπορεί να σε βγάλει μπροστά σε ένα κατάστημα εκατό ετών, σε μια μεσαιωνική πλατεία, σε ατμοσφαιρικά tapas bars, σε μικρές γκαλερί και σε μια απολαυστική σοκολατερί.

Placa Reial: Η πλατεία όαση της Γοτθικής Συνοικίας

Ανάμεσα στα στενά της El Gòtic και πολύ κοντά στη Rambla, θα βρεις την Placa Reial (Βασιλική Πλατεία) — έναν από τους πιο ζωντανούς, φωτογενείς και ατμοσφαιρικούς δημόσιους χώρους της Βαρκελώνης. Σχεδιασμένη στα μέσα του 19ου αιώνα σε νεοκλασικό ύφος, η πλατεία περιβάλλεται από επιβλητικές αψιδωτές στοές, κομψές προσόψεις και ψηλούς φοίνικες που της δίνουν μια γλυκιά, μεσογειακή αύρα. Στο κέντρο της δεσπόζει το σιντριβάνι των Τριών Χαρίτων – Font de les Tres Gràcies.

Ωστόσο, το πραγματικό διαμάντι της πλατείας είναι το πρώτο επίσημο έργο που ανέθεσε ο Δήμος της Βαρκελώνης σε έναν νεαρό, τότε σχεδόν άγνωστο αρχιτέκτονα, τον Antoni Gaudí.

Το 1879, μόλις είχε αποφοιτήσει από τη σχολή Αρχιτεκτονικής, ο Gaudí σχεδίασε τους περίτεχνους φανοστάτες της πλατείας. Παρατηρώντας τους από κοντά, βλέπεις ήδη τις πρώτες αναλαμπές της ιδιοφυΐας του: στην κορυφή κάθε φανοστάτη ορθώνεται μια περικεφαλαία με τη ράβδο του Ερμή, σύμβολο του εμπορίου και της ναυτικής δύναμης της πόλης.

Ένας φτερωτός δράκοντας αγκαλιάζει τη βάση της κατασκευής, προαναγγέλλοντας την εμμονή του Gaudí με τη μυθολογία, τη φύση και τις οργανικές φόρμες που θα χαρακτήριζαν αργότερα όλο το έργο του.

Η Placa Reial είναι μια ζωντανή πλατεία, όπου η κλασική αρχιτεκτονική συναντά την εικαστική πρωτοπορία, ενώ τα τραπεζάκια έξω κάτω από τις στοές και οι πλανόδιοι μουσικοί της δίνουν παλμό, από το πρωί μέχρι αργά το βράδυ.

Herboristeria del Rei: Ένα αρωματοποιείο από το 1823

Σε ένα μικρό στενό που ξεκινά από την Placa Reial, θα βρεις μια από τις πιο γοητευτικές εκπλήξεις: το Herboristeria del Rei, το παλαιότερο βοτανοπωλείο και αρωματοποιείο της Βαρκελώνης, με ιστορία που αγγίζει τα διακόσια χρόνια.

Περνάς την ξύλινη πόρτα και νιώθεις αμέσως πως ο χρόνος σταματά στο 1823. Ο αέρας είναι γεμάτος από τις συμπυκνωμένες μυρωδιές αποξηραμένων βοτάνων, αιθέριων ελαίων, σπάνιων τσαγιών και παλιού ξύλου. Η εσωτερική διακόσμηση είναι ένα αληθινό μνημείο της εποχής: ζωγραφισμένα ταβάνια, πράσινα ξύλινα ντουλάπια με δεκάδες συρταράκια για βότανα και στο κέντρο, ένα μαρμάρινο σιντριβάνι που περιβάλλεται από την προτομή του Carl Linnaeus του πατέρα της σύγχρονης βοτανικής.

Καθόλου τυχαίο που αυτό το ατμοσφαιρικό κατάστημα επιλέχθηκε σαν σκηνικό για τα γυρίσματα της κινηματογραφικής μεταφοράς του διάσημου μυθιστορήματος «Perfume: The Story of a Murderer» του Patrick Süskind που σκηνοθέτησε ο Γερμανός σκηνοθέτης Tom Tykwer, γνωστός από τις ταινίες του Run Lola Run και τη σειρά Babylon Berlin.

Ενώ η Αρετή περιεργαζόταν τα παλιά γυάλινα βάζα και τις ετικέτες, εγώ αισθανόμουν πως σε αυτό το ιστορικό μαγαζί η Βαρκελώνη κρατάει σαν πολύτιμο μυστικό, την ίδια της την ιστορική μνήμη μέσα από τα αρώματα και τις αισθήσεις.

Placa de Sant Jaume: Το πολιτικό και ιστορικό κύτταρο της πόλης

Συνεχίσαμε την περιήγηση μας στο El Gotic και στα στενά σοκάκια του, που ξαφνικά ανοίγουν σε ένα ευρύχωρο πέτρινο πλακόστρωτο και βρίσκεσαι στη Placa de Sant Jaume — το διοικητικό και πολιτικό κέντρο της Βαρκελώνης εδώ και περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια.

Η ιστορική σημασία της πλατείας ξεκινά από την εποχή των Ρωμαίων, όταν η πόλη ονομαζόταν Barcino. Εδώ διασταυρώνονταν οι δύο κύριοι οδικοί άξονες της ρωμαϊκής αποικίας, εδώ βρισκόταν η αρχαία Αγορά, ο ναός του Αυγούστου και το κέντρο της δημόσιας και οικονομικής ζωής των πρώτων κατοίκων.

Σήμερα, η πλατεία διατηρεί ατόφια αυτή τη θεσμική της ιδιότητα, φιλοξενώντας αντικριστά τα δύο σημαντικότερα κτίρια εξουσίας της Καταλονίας. Στη μία πλευρά δεσπόζει το επιβλητικό μέγαρο της Καταλανικής Κυβέρνησης που στεγάζει έναν από τους παλαιότερους θεσμούς αυτοδιοίκησης στην Ευρώπη, ο οποίος χρονολογείται από τον 14ο αιώνα.

Ακριβώς απέναντι βρίσκεται το Δημαρχείο της Βαρκελώνης. Πίσω από τη νεοκλασική πρόσοψη του 19ου αιώνα κρύβεται το περίφημο Saló de Cent (Αίθουσα των Εκατό), η μεσαιωνική αίθουσα συνεδριάσεων που δημιουργήθηκε το 1249 από τον βασιλιά Ιάκωβο Α΄ της Αραγονίας.

Η Placa de Sant Jaume είναι ένα αρχιτεκτονικό μνημείο αλλά και ο καθρέφτης της συλλογικής ζωής της Βαρκελώνης. Εδώ χτυπά ο παλμός κάθε μεγάλης διεκδίκησης, εδώ οι πολίτες συγκεντρώνονται για διαδηλώσεις, πολιτικές ομιλίες και διαμαρτυρίες όπως αυτές που συναντήσαμε για το στεγαστικό και τα εργασιακά προβλήματα.

Ήταν ειρηνικές συγκεντρώσεις που είχαν σκοπό να φέρουν στο προσκήνιο τα αιτήματα των εργαζομένων, την απαίτηση για αξιοπρεπείς μισθούς, τη διασφάλιση των δικαιωμάτων στην προσβασιμότητα και την προστασία της στέγης απέναντι στις πιέσεις της αγοράς.

Από τη Γέφυρα του Επισκόπου στον Καθεδρικό Ναό

Συνεχίζοντας την περιήγηση μας στα στενά του El Gotic, περάσαμε κάτω από τη διάσημη Γέφυρα του Επισκόπου. Αν και μοιάζει να στέκει εκεί από τον Μεσαίωνα, σχεδιάστηκε το 1928 από ένα μαθητή του Gaudí στο πλαίσιο της αναμόρφωσης της γειτονιάς για τη Διεθνή Έκθεση του 1929.

Αμέσως μόλις αφήσεις πίσω σου τη σκιερή ατμόσφαιρα του σοκακιού, ο δρόμος ανοίγει στην ευρύχωρη Placa de la Seu, όπου ορθώνεται επιβλητικός ο Καθεδρικός Ναός της Βαρκελώνης. Αφιερωμένος στην Αγία Ευλαλία —την πολιούχο της πόλης που μαρτύρησε στα ρωμαϊκά χρόνια— ο ναός είναι ένα αριστούργημα του Καταλανικού γοτθικού ρυθμού. Η κατασκευή του ξεκίνησε στα τέλη του 13ου αιώνα, ενώ η εντυπωσιακή του πρόσοψη με τα οξυκόρυφα παράθυρα και τα περίτεχνα γλυπτά ολοκληρώθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα.

Η πλατεία σφύζει από ζωή, γεμάτη τουρίστες, πλανόδιους μουσικούς και το φως να αντανακλάται πάνω στις πέτρινες λεπτομέρειες του ναού. Η Αρετή, που το τελευταίο διάστημα ασχολείται και με το σχέδιο, έβγαλε το μικρό της μπλοκάκι και άρχισε να αποτυπώνει στο χαρτί τις γοτθικές γραμμές, τις αψίδες και τις φωτοσκιάσεις του καθεδρικού ναού. Τέτοιες στιγμές το ταξίδι μετατρέπεται σε προσωπική δημιουργία, καθώς το βλέμμα και το μολύβι, αρχίζουν να βάζουν την ομορφιά της πόλης στο χαρτί.

Ganiveteria Roca: Ένα μαχαιροποιείο από το 1911

Φεύγοντας από την πλατεία του καθεδρικού ναού φτάσαμε σε μια άλλη πλατεία την ατμοσφαιρική Placa del Pi. Εδώ θα βρεις άλλο ένα από τα εμβληματικά ιστορικά καταστήματα της Βαρκελώνης, τη Ganiveteria Roca , ένα μαχαιροποιείο.

Ιδρύθηκε το 1911 από τον Ramon Roca. Αποτελεί σταθμό στην Παλιά Πόλη γιατί η βιτρίνα του διατηρεί ατόφιο τον αισθητικό χαρακτήρα των αρχών του 20ού αιώνα, με τις κομψές καμπύλες, τα ξύλινα πλαίσια, τα παραδοσιακά πράσινα πλακάκια στη βάση και το χαρακτηριστικό σύνθημα «Casa de Confianca» (Οίκος Εμπιστοσύνης) στο κατώφλι

Oι εξωτερικές προθήκες είναι διαμορφωμένες με ένα μοναδικό γεωμετρικό μοτίβο από γυάλινα διαχωριστικά, όπου εκτίθενται εκατοντάδες ψαλίδια, ξυράφια και εργαλεία κοπής σαν εικαστική σύνθεση.

Μπαίνοντας μέσα βρίσκεσαι σε ένα σκηνικό εκατό ετών, με τα βαριά ξύλινα έπιπλα και τα εκατοντάδες χειροποίητα μαχαίρια κουζίνας, τις ιαπωνικές λεπίδες και τις ξύλινες επιφάνειες κοπής να είναι στις ίδιες προθήκες όπως στις αρχές του αιώνα.

Αυτά τα παλιά καταστήματα με εντυπωσίασαν βαθιά. Το γεγονός ότι διατηρήθηκαν ανέπαφα για περισσότερο από έναν αιώνα σού επιτρέπει να ανασυνθέσεις αυτούσιες τις εικόνες μιας άλλης εποχής και να ζήσεις για λίγο την ατμόσφαιρα των αρχών του 20ού αιώνα.

Στεκόμουν στο πεζοδρόμιο και για λίγες στιγμές, ένιωθα σαν να κινούμαι μέσα σε ένα κινηματογραφικό flash-back: φανταζόμουν τον κόσμο να περνά δίπλα μου με ρούχα εποχής, τα βήματα τους να αντηχούν διαφορετικά στο πλακόστρωτο και την πόλη να αποκαλύπτει το πιο ατμοσφαιρικό νοσταλγικό της πρόσωπο.

Slow Food και προϊόντα km.0

Βγαίνοντας από το μαχαιροποιείο, η πλατεία μας υποδέχτηκε γεμάτη αρώματα και ζεστά χρώματα. Εδώ στήνεται μια παραδοσιακή αγορά των ντόπιων παραγωγών που κρατά από το 1983. Σύνθημα τους Slow Food και προϊόντα km.0 Μου άρεσε πάρα πολύ η προσπάθεια τους και με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο.

Το κίνημα Slow Food γεννήθηκε το 1986 στην Ιταλία σαν μια δημιουργική αντίδραση στα εγκαίνια ενός καταστήματος McDonald’s στη Ρώμη. Υπερασπίζεται τη βιοποικιλότητα, τις τοπικές ποικιλίες, τους ντόπιους σπόρους και τις τεχνικές που κινδυνεύουν να χαθούν κάτω από την ομογενοποίηση των πολυεθνικών αλυσίδων.

Οι 3 θεμελιώδεις αρχές του Slow Food.

1 – Καλή τροφή. Να είναι φρέσκια, γευστική, ποιοτική και συνδεδεμένη με την τοπική κουλτούρα της περιοχής.

2 – Καθαρή τροφή. Η παραγωγή της δεν πρέπει να επιβαρύνει το περιβάλλον, τα οικοσυστήματα ή την υγεία των ανθρώπων και των ζώων.

3 – Δίκαιη τροφή. Οι τιμές πρέπει να είναι προσιτές για τους καταναλωτές, αλλά ταυτόχρονα να εξασφαλίζουν δίκαιες αμοιβές και αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας για τους μικρούς παραγωγούς και καλλιεργητές.

Τα προϊόντα με km.0 στη σημερινή εποχή γίνονται αναγκαία, όπου η αλόγιστη παγκοσμιοποίηση μας έχει εξοικειώσει, με την παράλογη εικόνα, να καταναλώνουμε βασικά αγαθά, που ταξίδεψαν από άλλες ηπείρους.

Όταν επιλέγουμε τρόφιμα που παράγονται από τοπικούς καλλιεργητές και τεχνίτες κοντά μας, πετυχαίνουμε κάτι διπλά ουσιαστικό: από τη μία μειώνουμε δραστικά το κόστος μεταφοράς και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα άνθρακα, συνεισφέροντας στη σωτηρία του πλανήτη, και από την άλλη στηρίζουμε την τοπική οικονομία και την ποιότητα της διατροφής μας. Η Βαρκελώνη με αυτή την αγορά αποδεικνύει πως η παράδοση μπορεί να γίνει και ένας σύγχρονος οδηγός για έναν βιώσιμο τρόπο ζωής.

Dulcinea: Μια σοκολατερί από το 1941

Περπατώντας πολύ λίγο από την πλατεία με τους ντόπιους παραγωγούς, φτάσαμε στην Carrer de Petritxol, τον δρόμο της σοκολάτας. Διάσημος εδώ και αιώνες για τη βαθιά του παράδοση στη ζεστή σοκολάτα, στα churros και στα καταλανικά γλυκίσματα.

Η σχέση της Βαρκελώνης με τη σοκολάτα είναι βαθιά ριζωμένη στην ιστορία της, καθώς υπήρξε η πρώτη ευρωπαϊκή πύλη υποδοχής και σπουδαίο κέντρο επεξεργασίας του κακάο από την Αμερική τον 16ο αιώνα. Εδώ εφευρέθηκε η πρώτη μηχανική παραγωγή σοκολάτας το 1777, ενώ η Καταλανική πρωτεύουσα διατήρησε ανά τους αιώνες μια αληθινή ιεροτελεστία: τη ζεστή, πυκνή σοκολάτα που απολαμβάνουν οι ντόπιοι στις παραδοσιακές granjas της Carrer de Petritxol.

Εδώ βρίσκεται και μια από τις ιστορικότερες σοκολατερί της πόλης η Granja Dulcinea.

Ιδρύθηκε το 1941 και αρχικά λειτουργούσε σαν γαλακτοπωλείο, πριν εξελιχθεί στο απόλυτο σημείο αναφοράς για πυκνή ζεστή σοκολάτα. Στα ξύλινα τραπεζάκια της έχουν καθίσει σπουδαίες προσωπικότητες των τεχνών και των γραμμάτων, με πιο ξεχωριστό τον Salvador Dalí, ο οποίος σύχναζε εδώ για να απολαύσει τη σοκολάτα του.

Διατηρεί μέχρι σήμερα άριστα το σκηνικό της, με το σκοτεινό παλαιωμένο ξύλο στους τοίχους, τα παραδοσιακά πλακάκια στο πάτωμα, τα vintage κάδρα, τα παλιά ρολόγια και την επιγραφή «Dulcinea» με την κλασική καλλιγραφία στην είσοδο.

Εδώ θα πιείς την παραδοσιακή πυκνή παχύρρευστη ζεστή σοκολάτα, που θα έχει από πάνω μια γενναία δόση χειροποίητης σαντιγί. Μια μικρή βόμβα ενέργειας για γερά στομάχια.

Chocolataria Equador: Η σύγχρονη κουλτούρα του specialty cacao

Περπατώντας στο δρόμο της σοκολάτας συναντήσαμε μια πιο σύγχρονη αισθητικά σοκολατερί και μπήκαμε να δοκιμάσουμε. Αντιπροσωπεύει τη νέα εποχή της σοκολάτας στη Βαρκελώνη, δημιουργώντας μια πολύ καλή γέφυρα ανάμεσα στην ιστορική παράδοση του δρόμου και στη σύγχρονη γαστρονομική εξέλιξη.

Ακολουθεί αυστηρά τη φιλοσοφία «Bean-to-Bar» και έχει τις δικές της φυτείες κακάο. Αντί για τις βιομηχανικές αναμείξεις, εστιάζει στις ιδιαίτερες νότες που προσφέρει η κάθε σοδειά, αναδεικνύοντας τα φυσικά αρώματα του κακάο. Οι χειροποίητες μπάρες, οι πραλίνες και οι τρούφες συσκευάζονται σε χαρτιά με εικαστικά, ρετρό σχέδια και προσεγμένες λεπτομέρειες, θυμίζοντας μικρά έργα τέχνης.

Μας άρεσε που προσφέρει ρόφημα ζεστής σοκολάτας σε μικρά φλιτζάνια, με υψηλή περιεκτικότητα σε αυθεντικό κακάο, χωρίς υπερβολική ζάχαρη ή τεχνητά πυκνωτικά, αφήνοντας την καθαρή μεταξένια γεύση του καρπού να πρωταγωνιστήσει. Αυτή η ποσότητα πίνεται εύκολα, δεν σου στερεί τη γεύση και δεν σε φουσκώνει.

Καθώς απολάμβανα το κακάο μου σκέφτομαι και την πραγματικότητα. Στις μέρες μας, η ζήτηση για κακάο παραμένει σταθερά στα ύψη, την ώρα που η παραγωγή δυσκολεύεται να ανταποκριθεί. Η ανισορροπία αυτή έχει οδηγήσει στην εξάπλωση τεράστιων βιομηχανικών φυτειών, με βαριές περιβαλλοντικές συνέπειες και, το χειρότερο, με εξαιρετικά χαμηλές αμοιβές για τους ίδιους τους καλλιεργητές. Γι’ αυτό και η στροφή σε συνειδητές επιλογές, όπως το δίκαιο εμπόριο – Fair Trade – και οι μικροί παραγωγοί που σέβονται τη γη και τον άνθρωπο είναι πλέον μονόδρομος για μένα.

Cereria Subira: Το παλαιότερο κατάστημα της Βαρκελώνης, από το 1761

Ηταν αργά το απόγευμα και ξεκινήσαμε να ετοιμαζόμαστε για το δείπνο μας. Για να ομορφύνουμε το τραπέζι χρειαζόμασταν κάποια κεριά. Αποφασίσαμε να πάμε να τα πάρουμε από ένα από τα πιο θρυλικά καταστήματα της πόλης, δηλαδή το πιο παλιό, πιο παλιό δεν υπάρχει, είναι το παλαιότερο εν λειτουργία κατάστημα της Βαρκελώνης, με μια διαδρομή που ξεκινά από το πολύ μακρινό 1761.

Ιδρύθηκε από τον κηροπλάστη Esteve Subira και διατηρεί μέχρι σήμερα ατόφιο τον αριστοκρατικό, νεοκλασικό χαρακτήρα του 19ου αιώνα. Είναι ένα διατηρητέο αρχιτεκτονικό κομψοτέχνημα μοναδικό στο είδος του. Με το που περνάς την πόρτα, σε πλημμυρίζει η γλυκιά, ζεστή μυρωδιά από φυσικό κερί μέλισσας και αιθέρια έλαια. Δύο επιβλητικές διπλές σκάλες οδηγούν στον πάνω όροφο, ενώ στο κέντρο υπάρχουν δύο μαύρα γλυπτά γυναικών, κάτι σαν καρυάτιδες-φανοστάτες, που κρατούν τα φώτα.

Αντί για βιομηχανικά κεριά, διατηρεί ακόμη την τέχνη της χειροποίητης κηροπλαστικής, έτσι θα βρεις εδώ από παραδοσιακά εκκλησιαστικά και πασχαλινά κεριά, μέχρι σύγχρονες εικαστικές δημιουργίες, αρωματικά κεριά και πρωτότυπα γλυπτά σχέδια.

Ψώνια για το δείπνο: Η επιλογή της διατροφής

Η μαγειρική στα ταξίδια μας είναι πάντα μια ιεροτελεστία που απολαμβάνουμε βαθιά. Μας αρέσει να αναζητούμε τα αυθεντικά βιολογικά προϊόντα κάθε περιοχής, εκείνα που κουβαλούν ακόμη τη δική τους, αληθινή γεύση — μακριά από τη γευστική ομοιομορφία και την έλλειψη ποιότητας που συχνά επιβάλλει η μαζική παραγωγή των συμβατικών σούπερ μάρκετ. Στις μέρες μας, η επιλογή του βιολογικού και του αγνού δεν είναι πολυτέλεια, είναι αναγκαιότητα για μια καλύτερη, πιο συνειδητή διατροφή.

Είχαμε ήδη προμηθευτεί αρκετά εξαιρετικά υλικά από την υπαίθρια αγορά Slow Food στην Placa del Pi το μεσημέρι, όμως κάναμε μια στάση εδώ για να συμπληρώσουμε τα απαραίτητα για το βραδινό μας τραπέζι. Ανάμεσα σε ξύλινα καφάσια γεμάτα με τομάτες, φρέσκες κολοκύθες, ρίζες και τοπικά προϊόντα με την ένδειξη της ντόπιας συγκομιδής, διαλέξαμε ότι χρειαζόμασταν για την διατροφή μας.

Δεν τελειώσαμε όμως εδώ. Για να ετοιμάσεις ένα καλό δείπνο χρειάζεσαι τοπικά τυριά και κρασιά. Θα τα βρεις σε εξειδικευμένα καταστήματα και θα αφιερώσεις χρόνο για να τα γνωρίσεις.

Casa Carot: Η ψυχή του Καταλανικού Τυριού

Θέλαμε τυριά μόνο της Καταλονίας και ήρθαμε σε αυτή την ατμοσφαιρική formatgeria γιατί είναι η μοναδική στη Βαρκελώνη, που προσφέρει αποκλειστικά και μόνο, τυριά παραγόμενα στην Καταλονία από μικρούς χειροτέχνες παραγωγούς, που σέβονται τη φύση και τα ζώα. Η Casa Carot, είναι ένας ιστορικός χώρος γαλακτοκομικών που λειτουργούσε σαν βουτυροπωλείο από το 1920.

Μας υποδέχτηκε η ιδιοκτήτρια που έχει μια σπάνια γνώση και ένα αληθινό πάθος για τα τυριά και τον τόπο της. Στον τοίχο έγραφε ότι η φιλοσοφία τους στηρίζεται στην αμεσότητα με τη γη, στο βοσκότοπο, στη βιώσιμη παραγωγή και στο σεβασμό της ευημερίας των ζώων.

Η Diana μας έκανε μια εξαιρετική ξενάγηση στα τυριά της Καταλονίας. Η περιοχή φημίζεται διεθνώς για τα κατσικίσια τυριά της, όπως το περίφημο Garrotxa με τη χαρακτηριστική γκρίζα, βελούδινη, μακρά του ωρίμανση και τη γαιώδη γεύση, και το Sarró de Cabra που ωριμάζει παραδοσιακά μέσα σε πάνινες τσαντίλες, αποκτώντας βουτυράτη, ελαφρώς υπόξινη γεύση.

Μια πραγματική έκπληξη για μένα ήταν όταν είδα κάποια τυριά τύπου Roquefort. Μας είπε ότι γίνονται ακριβώς με τον ίδιο τρόπο, αλλά δεν μπορούν να έχουν αυτό το όνομα, εδώ λέγονται ‘’formatge blau’’ και οι τυροκόμοι τα τρυπούν με μακριές βελόνες για να αναπνεύσουν και να δημιουργήσουν τις γαλαζοπράσινες φλέβες τους. Στο δείπνο μας όταν τα δοκιμάσαμε κοιταχτήκαμε με την Αρετή και συμφωνήσαμε ότι ήταν από τα καλύτερα ροκφόρ.

Πλούσια βουτυράτη υφή, βαθιά γαιώδη αρώματα και μια πιπεράτη ένταση που ισορροπούσε αριστοτεχνικά στη γεύση. Ηταν μια γαστρονομική αποκάλυψη της σπουδαίας τυροκομικής τέχνης που ανθίζει στα βουνά της Καταλονίας.

Μου θύμισε αυτό που έγραφε στον τοίχο του μαγαζιού στη δεύτερη παράγραφο ‘’όταν τα κοπάδια βόσκουν, γευόμαστε το τοπίο’’. Κάθε τυρί κουβαλά τα αρώματα της περιοχής, εκεί όπου βόσκουν τα ζώα ελεύθερα στα βουνά .

Vila Viniteca από το 1932: Αναζητώντας το κρασί του δείπνου

Δείπνο χωρίς τοπικό κρασί δεν γίνεται. Πήγαμε στον απόλυτο ναό των οινόφιλων της Βαρκελώνης, την ιστορική κάβα Vila Viniteca που λειτουργεί από το 1932. Μέσα σε μια τέτοια επιβλητική, πολυώροφη κάβα, με ράφια γεμάτα ετικέτες που φτάνουν από το πάτωμα μέχρι το ταβάνι, η επιλογή γίνεται μια συναρπαστική εμπειρία.

Είχαμε την τύχη να γνωρίσουμε τον Josep Comas, υπεύθυνο της κάβας και έναν άνθρωπο με βαθιά, βιωματική γνώση όχι μόνο του Καταλανικού αμπελώνα, αλλά —προς μεγάλη μας έκπληξη— και του ελληνικού! Μόλις η κουβέντα ήρθε στα δικά μας κρασιά τα οποία εκτιμά απεριόριστα, η επίσκεψή μας μετατράπηκε σε μια πολύ ζεστή, φιλική συνάντηση, με μια εκτενή γενναία γευσιγνωσία.

Δοκιμάσαμε εκλεκτές Cava, ανακαλύψαμε τη φινέτσα της Parellada και τον πολυδιάστατο χαρακτήρα της Garnatxa, ενώ εντύπωση μας έκανε το πόσο ενημερωμένη ήταν η κάβα σε βιολογικά κρασιά. Ο Josep μας έκανε μια εκτενή, συναρπαστική ανάλυση των τοπικών ποικιλιών.

Η Καταλονία είναι ένας από τους πιο πολυδιάστατους οινικούς παράδεισους της Μεσογείου. Η γεωγραφική της ποικιλομορφία, από τους παραθαλάσσιους αμπελώνες μέχρι τις απόκρημνες πλαγιές των βουνών, χαρίζει κρασιά με εντελώς διαφορετική προσωπικότητα.

Στον Καταλανικό αμπελώνα υπάρχουν συνολικά 12 αναγνωρισμένες Ονομασίες Προέλευσης εκ των οποίων 11 είναι D.O. και μόνο μία περιοχή κατέχει την ανώτατη βαθμίδα D.O.C. που είναι το περίφημο Priorat.

DO Montsant & DOCa Priorat: Στα ορεινά της επαρχίας της Ταραγκόνα, η γη αποτελείται από τον περίφημο σχιστόλιθο llicorella. Εκεί, οι ποικιλίες Garnatxa – Γκαρνάτσα και Carinyena -Καρινιένα δίνουν ερυθρά κρασιά με βαθύ πυκνό χρώμα, συμπυκνωμένα αρώματα ώριμων φρούτων και μια χαρακτηριστική, στιβαρή ορυκτότητα.

DO Penedès: Η κατεξοχήν κοιτίδα της Καταλανικής οινικής παράδοσης, διάσημη για τα δροσερά, κομψά λευκά κρασιά από τις αυτόχθονες ποικιλίες Xarel·lo – Τσαρέλο, Macabeo και Parellada. Εδώ γεννιέται και η αυθεντική Cava, το παραδοσιακό αφρώδες κρασί της περιοχής με τη μέθοδο της δεύτερης ζύμωσης στη φιάλη.

DO Costers del Segre & DO Alicante: Περιοχές με πιο ηπειρωτικό ή θερμό μεσογειακό κλίμα, που προσφέρουν κρασιά με εξαιρετική δομή, ισορροπημένη οξύτητα και έντονο φρουτώδη χαρακτήρα.

L’Ermita 2020: Ένα μυθικό κρασί του παγκόσμιου αμπελώνα

Όλες οι κάβες που σέβονται τον εαυτό τους διατηρούν ένα ξεχωριστό τμήμα αφιερωμένο στις σπάνιες και ακριβές ετικέτες τους. Ρώτησα τον Josep αν διέθεταν ένα τέτοιο “άδυτο” — αν και ήμουν σχεδόν βέβαιος για την απάντηση. “Περίμενε”, μου είπε χαμογελώντας, κι έτρεξε να φέρει το κλειδί για το κρυφό δωμάτιο. Είναι μια δεύτερη, αυτόνομη κάβα, όπου τα πολυτιμότερα διαμάντια του παγκόσμιου αμπελώνα φυλάσσονται υπό απόλυτες συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας.

Εκεί μέσα, ο Josep μας ξενάγησε ανάμεσα σε σπάνιες φιάλες από ντόπιες και διεθνείς ποικιλίες που παλαίωναν στην απόλυτη ηρεμία τους. Πάντα αποτελούσε όνειρό μου να συμμετάσχω σε μια γευσιγνωσία τέτοιου επιπέδου. Έχω τύχει να δοκιμάσω κορυφαίες ετικέτες, σε διάφορα οινοποιεία που έχω επισκεφθεί ανά τον κόσμο — κρασιά που φυλάσσονται με φροντίδα για ειδικές δοκιμές. Όμως εκείνα ανήκαν πάντα στον ίδιο παραγωγό. Εδώ, στεκόμουν απέναντι σε μερικά από τα σπουδαιότερα κρασιά ολόκληρου του παγκόσμιου οινικού χάρτη.

Κάποια στιγμή τον ρώτησα ποια θεωρεί την κορυφαία ετικέτα που έχουν. Με κοίταξε με ένα χαμόγελο ευχαρίστησης, άνοιξε ένα άλλο μικρό τμήμα με διαφορετικές συνθήκες συντήρησης και μας έφερε το πιο ακριβό διαμάντι της συλλογής τους: μια φιάλη L’Ermita 2020 του Álvaro Palacios από το Priorat, με τιμή που άγγιζε τα 2.000€. Άρχισε να μας μιλάει για το κρασί αυτό και η Αρετή που δεν είχε καταλάβει την αξία του, τον ρώτησε πόσο κάνει, όταν άκουσε την τιμή γούρλωσε τα μάτια και αρνήθηκε να το κρατήσει στα χέρια της.

Πρόκειται για ένα μυθικό κρασί από υπέργηρα κλήματα Garnatxa, ριζωμένα στους σχιστόλιθους των ορεινών Πυρηναίων. Με ελάχιστη ετήσια παραγωγή, βαθμολογείται σταθερά με 98 έως 100 βαθμούς από τους κορυφαίους κριτικούς οίνου στον κόσμο, αποτελώντας αληθινό τρόπαιο για τους διεθνείς συλλέκτες.

Γιατί όμως είναι τόσο ακριβό;

Η απάντηση κρύβεται στο ίδιο το έδαφος: προέρχεται από ένα μοναδικό, αφοπλιστικά μικρό αμπελοτόπι στο Gratallops της περιοχής Priorat, όπου τα κλήματα —μερικά από τα οποία ξεπερνούν τα 100 έτη— σκαρφαλώνουν σε απόκρημνες πλαγιές από τον ντόπιο, χαρακτηριστικό σχιστόλιθο llicorella. Η στρεμματική απόδοση είναι ελάχιστη, προσφέροντας μόλις λίγες χιλιάδες φιάλες παγκοσμίως κάθε χρονιά.

Πίσω από αυτό το θαύμα βρίσκεται ο οραματιστής οινοποιός Álvaro Palacios — ο άνθρωπος που αναγέννησε το Priorat τη δεκαετία του ’80, μετατρέποντάς το σε μία από τις πιο σεβαστές και ακριβές οινικές ζώνες ολόκληρου του πλανήτη.

Ένα καλό κρασί όμως, δεν είναι πάντα ακριβό

Αφήσαμε τα σπάνια και ακριβά κρασιά στην ησυχία τους και βγήκαμε ξανά πίσω στο τμήμα για τους κοινούς θνητούς. Ο Josep μας έδωσε δυο καθαρά κρυστάλλινα ποτήρια και μας έβαλε να δοκιμάσουμε μια αγαπημένη του Cava για να ηρεμήσουμε.

Συμφώνησε απόλυτα μαζί μου όταν του εξήγησα πως σπανίως αγοράζω κρασιά πάνω από 20€. Συνήθως δεν χρειάζεται να ξοδέψεις πολλά λεφτά για να απολαύσεις ένα σπουδαίο κρασί — γνώση χρειάζεται, μεράκι και ψάξιμο.

Με τις δικές του γνώσεις και τις δικές μας προτιμήσεις, επιλέξαμε εξαιρετικές βιολογικές ετικέτες κρασιών, κάτω από τα 20€, που εξέφραζαν απόλυτα τον Καταλανικό αμπελώνα.

Ηταν μια αξέχαστη εμπειρία οινικής γνώσης, χάσαμε την αίσθηση του χρόνου και φεύγοντας ανανεώσαμε το ραντεβού μας αυτή τη φορά στους ελληνικούς αμπελώνες, όπου τον καλέσαμε για ένα αντίστοιχο οδοιπορικό γευσιγνωσίας στα δικά μας αμπελοτόπια.

El Gotic: Το δείπνο στο σπίτι

Σε κάποιους το να μαγειρέψουν το βράδυ, μετα από ένα οκτάωρο δημιουργικής εξερεύνησης μιας πόλης, μοιάζει με εφιάλτη. Άσε που χρειάζεται να βρεις και τα κατάλληλα υλικά – άλλος εφιάλτης εκεί. Για εμάς, όμως, είναι απολύτως φυσιολογικό και να ψάξουμε για τα υλικά, και να μαγειρέψουμε το βράδυ. Υπάρχει πλέον μία γνώση και ταχύτητα στην προετοιμασία που συνήθως δεν μας παίρνει πάνω από σαράντα πέντε λεπτά. Είναι και ο χρόνος που χρειάζεται ένα κρασί να ρθει στη θερμοκρασία του.

Μετά, έχεις όλα αυτά τα υπέροχα τοπικά προϊόντα στο πιάτο σου, έχεις ένα ποτήρι κρασί απο ντόπια ποικιλία, έχεις τα πολύ ιδιαίτερα τυριά που δύσκολα θα βρεις σε τέτοια ποικιλία σε εστιατόριο και έρχεται η στιγμή της απόλαυσης. Η γευσιγνωσία, η αναζήτηση των αρωμάτων και η εξέλιξη των γεύσεων, σε επίπεδα στο στόμα σου, είναι μια ιεροτελεστία – μια ευκαιρία να προσδιορίσουμε με λέξεις όλον τον πλούτο των υλικών που είναι στο πιάτο και στα ποτήρια μας.

Το El Gotic είναι μια γειτονιά με εξαιρετικά στενά δρομάκια. Τα σπίτια έχουν μπαλκόνια του μισού μέτρου, κάθεσαι στο πλάι αφού δεν χωράει τραπέζι έξω. Είσαι τόσο κοντά με τον γείτονα απέναντι, που αν απλώσεις το χέρι με το μπουκάλι, θα τον κεράσεις από το κρασί σου. Μια πολύ ιδιαίτερη μορφή αστικής κατοίκησης. Το συζητούσαμε με την Αρετή πως θα ήταν να μένεις εδώ για μεγάλο χρονικό διάστημα – δεν ξέρω αν θα το άντεχα. Μείναμε αρκετές μέρες και βιώσαμε την εμπειρία, ήταν μια απόλαυση αυτή η στενή επαφή με τον γείτονα, όπως και κάποια ολονύκτια πάρτι που ξεσπούσαν στους δρόμους με πολύ ρυθμό και ένταση.

El Born: Η συνοικία των συντεχνιών και των μποέμ

Ξεκινήσαμε ξεκούραστοι σήμερα να ανακαλύψουμε την άλλη συνοικία του ιστορικού κέντρου, την El Born. Μπήκαμε στα στενά της για να βιώσουμε από την αρχή την ατμόσφαιρα, όσο ακόμη ήταν άδεια από κόσμο, βαδίζοντας πάνω σε πλακόστρωτα καλντερίμια, που έμοιαζαν να κρατάνε τους δικούς τους σιωπηλούς ρυθμούς.

Η λέξη Born στα καταλανικά σημαίνει «πεδίο κονταρομαχίας». Κατά τον Μεσαίωνα, ο κεντρικός πεζόδρομος ήταν το σημείο όπου διεξάγονταν οι επίσημοι ιπποτικοί αγώνες, οι κονταρομαχίες και οι μεγάλες λαϊκές γιορτές της Βαρκελώνης.

Είναι η γειτονιά των παλιών συντεχνιών που άφησαν τη σφραγίδα τους στα λιθόστρωτα. Θα δεις στους δρόμους τα ονόματα των μεσαιωνικών συντεχνιών που εργάζονταν εκεί: ο δρόμος των πιλοποιών, ο δρόμος των λαναράδων, ο δρόμος των καθρεπτοποιών κ.α.

Εδώ τα σοκάκια στενεύουν πολύ, με τις πέτρινες προσόψεις των μεσαιωνικών κτιρίων να υψώνονται κατακόρυφα δεξιά και αριστερά, αφήνοντας μόνο μια μικρή λωρίδα γαλάζιου ουρανού να οδηγεί το βήμα σου.

Τις τελευταίες δεκαετίες του 20ού αιώνα, το El Born μετατράπηκε από μια υποβαθμισμένη εργατική περιοχή στο πιο μποέμ, δημιουργικό και πολυπολιτισμικό κέντρο της πόλης. Σήμερα φιλοξενεί παραδοσιακά μαγαζιά, ανεξάρτητες γκαλερί τέχνης, boutique ντόπιων σχεδιαστών, εναλλακτικά tapas bars, specialty coffee shops και εργαστήρια χειροτεχνίας, διατηρώντας μια σπάνια ισορροπία ανάμεσα στο μεσαιωνικό παρελθόν και τη σύγχρονη urban κουλτούρα.

Casa Gispert: Ένα παντοπωλείο από το 1851

Είχαμε ακούσει για τα περίφημα φρεσκοψημένα αμύγδαλά του και ήρθαμε να πάρουμε μερικά. Είναι ένα από τα παλαιότερα παντοπωλεία της Βαρκελώνης, που στέκει ανέπαφο από το 1851.

Μπαίνοντας στο εσωτερικό βλέπεις πως ο χρόνος σταμάτησε στον 19ο αιώνα: ψηλά ξύλινα ράφια φορτωμένα με μπαχαρικά, σαφράν, αποξηραμένα φρούτα, χειροποίητα αμυγδαλωτά και σπάνιες ποικιλίες καφέ. Στο βάθος βρίσκεται και ο μοναδικός, αυθεντικός ξυλόφουρνος του 1851 — ο τελευταίος του είδους του που λειτουργεί ακόμη στην Ευρώπη για καβούρδισμα ξηρών καρπών με ξύλο δρυός.

Πήραμε μια σακούλα με ζεστά, αρωματικά αμύγδαλα, καβουρδισμένα με τον παραδοσιακό τρόπο που διατηρεί την ψίχα τους τραγανή και βαθιά γευστική. Ήταν ένα καλό εφόδιο για τη συνέχεια της περιπλάνησής μας στα σοκάκια του El Born.

Moto Guzzi Hispania: Ενα θρυλικό μοντέλο

Καθώς περπατούσαμε στα στενά, το μάτι μου κόλλησε πίσω από μια βιτρίνα σε μια κατακόκκινη αντίκα: μια συλλεκτική σπάνια Moto Guzzi Hispania της δεκαετίας του ’50, με το κλασικό φτερωτό έμβλημα στο ρεζερβουάρ και τη σχάρα εποχής.

Τι πανέμορφη μοτοσυκλέτα και πόσο άρτια συντηρημένη! Αυτές οι μικρές μοτοσυκλέτες – γνωστές στην Ισπανία σαν «Guzzino», κατασκευάζονταν κατόπιν αδείας της Moto Guzzi στην Ισπανία μετά τον πόλεμο και υπήρξαν το σύμβολο της ελευθερίας και της ανάκαμψης, για μια ολόκληρη γενιά Ισπανών.

Ο μονοκύλινδρος, δίχρονος κινητήρας των 65 κ.εκ. είναι τοποθετημένος σχεδόν οριζόντια, με τις ψύκτρες στην κεφαλή, το κλασικό μικρό καρμπυρατέρ με το στρογγυλό φίλτρο αέρα χαμηλά και το γυάλινο φιλτράκι βενζίνης στο σωληνάκι παροχής. Ακριβώς πάνω από τον κινητήρα έχει τα παράλληλα οριζόντια- διαγώνια ελατήρια της πίσω ανάρτησης – cantilever, που ήταν πρωτοποριακή σχεδίαση για την εποχή του.

Η Moto Guzzi για όσους δεν την ξέρουν είναι μία από τις πιο ιστορικές και εμβληματικές κατασκευάστριες μοτοσυκλετών στον κόσμο, με αδιάλειπτη παραγωγή από το 1921 όταν ιδρύθηκε σε μια μικρή κωμόπολη στις όχθες της λίμνης Κόμο στην Ιταλία, από τον Carlo Guzzi.

Στο Μέγαρο Καταλανικής Μουσικής

Φτάσαμε σε ένα πολύ επιβλητικό κτίριο και έναν από τους πλέον εμβληματικούς συναυλιακούς χώρους στον κόσμο και μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Σχεδιάστηκε από τον σπουδαίο Καταλανό αρχιτέκτονα Lluís Domènech i Montaner, έναν από τους κύριους εκπροσώπους του καταλανικού μοντερνισμού, που θεωρούνταν ο βασικός «αντίπαλος» και ισάξιος πρωτοπόρος του Gaudi στη Βαρκελώνη εκείνη την εποχή. Κατασκευάστηκε το 1908 και είναι μια εκρηκτική σύνθεση αρχιτεκτονικής, γλυπτικής, μωσαϊκών και σφυρήλατου σιδήρου, σχεδιασμένη ώστε να εξυμνεί την καταλανική μουσική παράδοση και ταυτότητα.

Καθώς το κοιτούσαμε με την Αρετή, η οποία της άρεσε και το σχεδίασε, θύμισε και στους δύο τον Gaudi. Ο Gaudi όμως ακολουθούσε μια πιο μυστικιστική, γλυπτική και απόλυτα οργανική δομή – ενώ ο Montaner συνδύαζε την εκρηκτική διακόσμηση με μια πιο ορθολογική, «ορθογώνια» αρχιτεκτονική δομή και μια βαθιά αφοσίωση στην προβολή της καταλανικής εθνικής ταυτότητας και παράδοσης.

Στη γωνία του ισογείου θα δεις το επιβλητικό γλυπτό – Το καταλανικό λαϊκό τραγούδι – που απεικονίζει μια αλληγορική γυναικεία μορφή που περιβάλλεται από φιγούρες της καταλανικής κοινωνίας.

Στον πάνω όροφο, οι κολώνες του εξώστη είναι ντυμένες με πολύχρωμα, λουλουδένια μωσαϊκά από σμαλτωμένα κεραμικά, δίνοντας μια αίσθηση διαρκούς ανοιξιάτικης άνθησης. Η όψη κυριαρχείται από το παραδοσιακό κόκκινο τούβλο, συνδυασμένο με ορθομαρμαρώσεις, περίτεχνα κάγκελα και αψιδωτές εισόδους στη βάση του κτιρίου.

Passeig del Born: Η ράμπλα της συνοικίας El Born

Είναι ο ιστορικός πυρήνας της συνοικίας El Born. Στη μεσαιωνική εποχή ήταν το στάδιο όπου διεξάγονταν οι αγώνες των ιπποτών, οι κονταρομαχίες και οι μεγάλες λαϊκές γιορτές της Βαρκελώνης.

Σε αντίθεση με τα εξαιρετικά στενά καλντερίμια που τον περιβάλλουν, ο πεζόδρομος σχεδιάστηκε σαν ένας ευρύς, φωτεινός άξονας που επέτρεπε τη συγκέντρωση του πληθυσμού.

Καλύπτεται από διπλή σειρά ψηλών πλατανιών, τα οποία δημιουργούν ένα φυσικό στέγαστρο σκιάς κατά τους θερινούς μήνες. Παράλληλα, τα πέτρινα παγκάκια κατά μήκος της διαδρομής προσφέρουν χώρο ανάπαυσης για ντόπιους και τουρίστες.

Διατηρούνται και οι παραδοσιακές χυτοσιδηρές βρύσες, σήμα κατατεθέν των δημόσιων χώρων της καταλανικής πρωτεύουσας από τον 19ο αιώνα. Από πεδίο μεσαιωνικών αγώνων και εμπορικός άξονας των μαστόρων, σήμερα είναι το επίκεντρο της κοινωνικής ζωής του El Born.

Θεατρικές αυλαίες στο πεζοδρόμιο

Στο El Born, η αστική αρχιτεκτονική δεν παύει να σε εκπλήσσει με τις αντιθέσεις της. Σταματήσαμε μπροστά σε αυτό το κτίριο όπου τα μπαλκόνια ντυμένα με θεατρικές μπλε κουρτίνες, μοιάζουν με έτοιμες αυλαίες που περιμένουν τη δική τους παράσταση.

Σπάνια έχω συναντήσει στα ταξίδια μου τέτοιο έντονο χρώμα σε κουρτίνες και μάλιστα σε όλα τα διαμερίσματα. Όταν οι κάτοικοι έχουν αισθητική άποψη και την παρουσιάζουν στην πόλη, μπορείς να μιλάς για το αστικό κοινωνικό installation, που τόσο πολύ μου αρέσει και με ενθουσιάζει να το βλέπω σε πόλεις που ξέρουν να διαφέρουν και να ξεχωρίζουν.

Ακριβώς από κάτω, στο επίπεδο του δρόμου, τα κατεβασμένα ρολά καλυμμένα με street art σου υπενθυμίζουν πως βρίσκεσαι στην πιο ζωντανή απρόβλεπτη γωνιά του ιστορικού κέντρου — εκεί όπου η κομψότητα συναντά την εναλλακτική urban κουλτούρα.

Στο μουσείο Picasso

Συνεχίσαμε την εξερεύνηση του El Born περπατώντας στα πανέμορφα ατμοσφαιρικά στενά δρομάκια του, όπου το φως παίζει στους τοίχους, μεταμορφώνοντας κάθε γωνιά σε έναν ζωντανό καμβά. Μια αισθητική ισορροπία ανάμεσα στο παλιό πέτρινο πέρασμα, τα graffiti στους τοίχους, τις ξαφνικές αναλαμπές του ουρανού, μια σιωπηλή ατμοσφαιρική προετοιμασία πριν την είσοδό μας στον κόσμο του Picasso.

Στρίβοντας στην ιστορική οδό Carrer de Montcada βρίσκεσαι μπροστά σε μια επιβλητική αψίδα και μπαίνεις στο μουσείου Picasso.

Το μουσείο στεγάζεται σε πέντε συνεχόμενα γοτθικά παλάτια του 13ου και 14ου αιώνα. Ο Πικάσο μετακόμισε στη Βαρκελώνη το 1895 σε ηλικία 14 ετών, όπου φοίτησε στη Σχολή Καλών Τεχνών και διαμόρφωσε την καλλιτεχνική του ταυτότητα.

Το μουσείο άνοιξε το 1963, όσο ο Πικάσο ήταν ακόμη εν ζωή, κατόπιν δικής του επιθυμίας και με τη βοήθεια του στενού του φίλου και γραμματέα, Jaume Sabartés.

Φιλοξενεί περισσότερα από 4.000 έργα, με επίκεντρο τα πρώιμα χρόνια του καλλιτέχνη. Εδώ παρακολουθεί κανείς την εξέλιξή του από την κλασική ακαδημαϊκή ζωγραφική της εφηβείας του, στην Μπλε Περίοδο (1901–1904), μέχρι τα πρώτα βήματα προς τον Κυβισμό.

Ένα από τα πιο σημαντικά εκθέματα του μουσείου είναι η πλήρης σειρά από 58 πίνακες που φιλοτέχνησε το 1957, μελετώντας και επανερμηνεύοντας το αριστούργημα Las Meninas του Diego Velázquez.

Τα νεανικά έργα της Βαρκελώνης (1895–1904)

Ανεβαίνεις στον πρώτο όροφο του πρώτου παλατιού και είσαι μπροστά στα νεανικά του έργα. Ένας ολόκληρος τοίχος, καλυμμένος απροκάλυπτα με εκατοντάδες μικρογραφίες, πρώιμα σκίτσα, σπουδές σχεδίου και σπάνιο φωτογραφικό υλικό από τα νεανικά χρόνια του Pablo.

Όταν έφτασε στη Βαρκελώνη, ο πατέρας του – που ήταν καθηγητής σχεδίου- τον έστειλε στις εισαγωγικές εξετάσεις της Ακαδημίας Καλών Τεχνών. Ενώ οι υπόλοιποι υποψήφιοι χρειάζονταν έναν μήνα για να ολοκληρώσουν τη σχεδιαστική δοκιμασία, ο 14χρονος Picasso την τελείωσε σε μία μόλις μέρα, αφήνοντας τους καθηγητές άναυδους.

Ο Picasso ήταν ένας καταναγκαστικός σχεδιαστής. Η σχεδιαστική του ευκολία ήταν σχεδόν αλλόκοτη από την παιδική του ηλικία, ο ίδιος έλεγε συχνά με την γνωστή του έπαρση, πως «στα δώδεκα μου χρόνια ζωγράφιζα σαν τον Ραφαήλ, αλλά χρειάστηκα μια ολόκληρη ζωή για να μάθω να ζωγραφίζω σαν παιδί».

Το σχέδιο για αυτόν δεν ήταν μια απλή προετοιμασία για έναν πίνακα, αλλά ο πρωτογενής τρόπος σκέψης του. Σχεδίαζε πάνω σε ό,τι έβρισκε μπροστά του: περιθώρια εφημερίδων, πακέτα τσιγάρων, χαρτοπετσέτες, πίσω μέρος λογαριασμών και περιθώρια βιβλίων. Υπολογίζεται ότι στη διάρκεια της ζωής του δημιούργησε δεκάδες χιλιάδες σχέδια και σπουδές.

Ο τοίχος που βλέπεις στο μουσείο αποτυπώνει ακριβώς αυτή την «έκρηξη» σχεδιαστικής μανίας των νεανικών του χρόνων.

Πολλά από τα μεταγενέστερα αλλά και νεανικά του σχέδια έγιναν με μία μόνο συνεχή γραμμή, απόδειξη της απόλυτης σύλληψης της φόρμας στο μυαλό του πριν καν αγγίξει το χαρτί.

Ο τοίχος αυτός αποδεικνύει ότι η ιδιοφυΐα του δεν ήταν μόνο έμφυτο ταλέντο, αλλά αποτέλεσμα μιας καθημερινής πειθαρχίας. Σχεδίαζε το ίδιο θέμα δεκάδες φορές αλλάζοντας οπτική γωνία, προετοιμάζοντας το έδαφος για την αποδόμηση της φόρμας που θα έφερνε αργότερα ο Κυβισμός.

Η κατάκτηση της κλασικής τελειότητας

Εδώ περνάμε στα πρώτα μεγάλα αριστουργηματικά λάδια του νεαρού Picasso, στην ακαδημαϊκή ή ρεαλιστική του περίοδο, όταν σε ηλικία μόλις 14-15 ετών ζωγράφιζε με την τεχνική αρτιότητα ενός ώριμου μετρ της κλασικής ζωγραφικής. Σταθήκαμε σε δυο πίνακες του.

Το «Πορτρέτα γυναίκας με μαντίλα» 1905. Εδώ συνδυάζει την ισπανική κλασική παράδοση, τις επιρροές από τον Βελάσκεθ και τον Γκόγια, με τις δικές του αναζητήσεις. Οι γήινοι τόνοι, η εκφραστική σιωπή του προσώπου και η αέρινη δαντέλα δημιουργούν μια μυστικιστική ηρεμία.

Η «Πρώτη Μετάληψη» 1896. O πίνακας αυτός είναι ένας από τους πιο σημαντικούς πίνακες της εφηβείας του, φτιαγμένος όταν ήταν μόλις 15 ετών. Δείχνει τη μικρή του αδελφή, Lola, γονατισμένη με το λευκό πέπλο της πρώτης της μετάληψης μπροστά στην Αγία Τράπεζα, ενώ δίπλα της είναι ο πατέρα τους και ένα νεαρό παπαδάκι που ρυθμίζει τα κεριά.

Η απόδοση του λευκού υφάσματος, το φως των κεριών που αντανακλάται στα πρόσωπα, οι λεπτομέρειες των λουλουδιών και η ψυχολογική εμβάθυνση είναι αφοπλιστικές. Ο πίνακας αυτός εκτέθηκε στην Έκθεση Καλών Τεχνών της Βαρκελώνης το 1896, αποσπώντας διθυραμβικές κριτικές.

Και οι δυο αυτοί πίνακες είναι θεμελιώδεις για το Μουσείο Picasso.

Στη δίνη της Μπλε Περιόδου

Η μεγάλη καμπή στη ζωή του Picasso ήρθε με την ‘’Μπλε Περίοδο’’ που γεννήθηκε στη Βαρκελώνη και το Παρίσι μετά την αυτοκτονία του στενού του φίλου, Carlos Casagemas. Ο Picasso βυθίστηκε στη θλίψη και άρχισε να ζωγραφίζει αποκλειστικά με ψυχρές, μπλε και γκρίζες αποχρώσεις, εστιάζοντας στην φτώχεια, τη μοναξιά, τη μητρότητα και τον ανθρώπινο πόνο.

Στους προηγούμενους πίνακες είδαμε την ακαδημαϊκή τελειότητα και τα ζεστά χρώματα. Εδώ, το βλέμμα της μητέρας είναι βαρύ, γεμάτο μελαγχολία και καρτερία, ενώ αγκαλιάζει σφιχτά το μωρό της.

Ήταν η εποχή 1901–1904 που ο νεαρός Picasso, σημαδεμένος από την απώλεια και την απομόνωση, μετέτρεψε τον ανθρώπινο πόνο σε υψηλή τέχνη, χαρίζοντας στην παγκόσμια ζωγραφική μια από τις πιο συγκινητικές της περιόδους.

Το πέρασμα στον Κυβισμό

Αφήνοντας πίσω τη μελαγχολία της Μπλε Περιόδου, η διαδρομή στις αίθουσες σε φέρνει αντιμέτωπο με τη σοκαριστική επανάσταση που άλλαξε για πάντα την ιστορία της τέχνης: τον Κυβισμό.

‘’ Ο άνθρωπος με την πίπα” (1915). Εδώ, η κλασική προοπτική και η ανατομία έχουν διαλυθεί πλήρως. Ο Picasso δεν ζωγραφίζει πλέον αυτό που βλέπει, αλλά αυτό που γνωρίζει για το αντικείμενο: το ανθρώπινο σώμα, η πίπα, το ποτήρι και το φόντο αναλύονται σε επίπεδα, γωνίες και γεωμετρικές επιφάνειες που επανασυντίθενται στον καμβά.

Η μετάβασης στον Κυβισμό έγινε μέσα από τρεις παράγοντες.

1 – Μετά τον θάνατο του Σεζάν το 1906, η αναδρομική έκθεσή του στο Παρίσι συγκλόνισε τον Picasso. Ο Σεζάν υποστήριζε ότι «όλα στη φύση μπορούν να αποδοθούν με βάση τη σφαίρα, τον κώνο και τον κύλινδρο». Ο Πικάσο πήρε αυτή την ιδέα και την τράβηξε στα άκρα.

2 – Στο Μουσείο Trocadéro στο Παρίσι, ο Picasso ήρθε σε επαφή με τις αφρικανικές μάσκες, ενώ μελέτησε και τα αρχαία ιβηρικά γλυπτά. Μαγεύτηκε από το πώς αυτοί οι πολιτισμοί απέδιδαν το ανθρώπινο πρόσωπο όχι με ρεαλισμό, αλλά με αφαιρετικά, γεωμετρικά και συμβολικά σχήματα, όπως αποτυπώθηκε το 1907 στο εμβληματικό έργο του ’’ Οι Δεσποινίδες της Αβινιόν’’.

3 – Η φιλία και η συνεργασία με τον Georges Braque. Από το 1908 έως το 1914, ο Picasso και ο Braque δούλεψαν τόσο στενά που συχνά δεν υπέγραφαν τους πίνακές τους, για να μην ξεχωρίζει ποιος έκανε τι. Μαζί «έσπασαν» την παραδοσιακή προοπτική 500 ετών – από την Αναγέννηση – και αποφάσισαν να δείξουν ένα αντικείμενο ταυτόχρονα από πολλές διαφορετικές οπτικές γωνίες στον ίδιο καμβά.

Περνώντας την πύλη των Las Meninas

Αυτός ο μεσαιωνικός πέτρινος τοίχος με τις γοτθικές αψίδες είναι ο ίδιος ένα έργο τέχνης μέσα στο μουσείο. Περνώντας τον, μπαίνεις στο πιο εκρηκτικό μοντέρνο σύμπαν του Picasso, εδώ είσαι στην εμβληματική αίθουσα της σειράς Las Meninas (1957)

Εδώ ο Picasso αποδομεί το αριστούργημα του Velázquez σε μια σειρά από μεγάλους καμβάδες, γεμάτους έντονα χρώματα, γεωμετρικές φόρμες και παιχνιδιάρικες λεπτομέρειες, όπως ο χαρακτηριστικός λευκός σκύλος που επανέρχεται στις συνθέσεις του.

Η ιστορία πίσω από τη σειρά Las Meninas είναι ένα από τα πιο συναρπαστικά κεφάλαια στην ιστορία της μοντέρνας τέχνης, γεμάτο εμμονή, απομόνωση και έναν βαθύ διάλογο με το παρελθόν.

Η σχέση του Picasso με τον πίνακα Las Meninas του Diego Velázquez (1656) δεν γεννήθηκε το 1957, αλλά πολύ νωρίτερα. Όταν ο Picasso ήταν 15 ετών, επισκέφθηκε για πρώτη φορά το Μουσείο Πράδο στη Μαδρίτη. Στάθηκε ώρες μπροστά στον πίνακα του Velázquez και έκανε τα πρώτα του σκίτσα. Ο πίνακας αυτός τον στοίχειωνε για ολόκληρες δεκαετίες.

Για τον Picasso, ο πίνακας αυτός ήταν το απόλυτο αίνιγμα της ζωγραφικής, γιατί παίζει με τον παρατηρητή: ο ίδιος ο Diego Velázquez ζωγραφίζει τον εαυτό του, να ζωγραφίζει το βασιλικό ζεύγος – που φαίνεται μόνο στον καθρέφτη, ενώ η μικρή πριγκίπισσα Infanta Margarita στέκεται στο κέντρο.

Τι έπαθε ο Picasso το 1957; Η εκούσια απομόνωση στις Κάννες

Το καλοκαίρι του 1957, ο Picasso αποφάσισε να κλειστεί στο εργαστήριό του, στον τελευταίο όροφο της βίλας La Californie στις Κάννες.

Από τις 17 Αυγούστου έως τις 30 Δεκεμβρίου 1957, δεν επέτρεπε σε σχεδόν κανέναν να μπει στο εργαστήριό του. «Έπαθε» μια δημιουργική μανία. Ήθελε να αποδομήσει τον πίνακα του Velázquez, να τον «σπάσει» στα δομικά του στοιχεία και να εξερευνήσει κάθε πιθανή οπτική γωνία, φως, συναίσθημα και μορφή.

Συνολικά ζωγράφισε 58 πίνακες μέσα σε μόλις τέσσερις μήνες: 44 παραλλαγές εστιασμένες αποκλειστικά στη σύνθεση των Las Meninas και 9 πίνακες με τη σειρά των Περιστεριών – Las Palomas – παρατηρώντας τα πουλιά στο μπαλκόνι του όταν χρειαζόταν ένα διάλειμμα από την ένταση.

Ο Picasso θεωρούσε ολόκληρη τη σειρά των 58 πινάκων σαν ένα ενιαίο, αδιάσπαστο έργο. Αρνήθηκε πεισματικά να πουλήσει έστω και έναν πίνακα σε συλλέκτες ή γκαλερίστες, παρά τις μυθικές προσφορές που δεχόταν.

Το 1968, στη μνήμη του στενού του φίλου Jaume Sabartés αλλά και ως φόρο τιμής στα νεανικά του χρόνια, ο Picasso δώρισε και τους 58 πίνακες στο Μουσείο Picasso της Βαρκελώνης.

Γι’ αυτό σήμερα το Μουσείο Picasso στη Βαρκελώνη είναι το μοναδικό μέρος στον κόσμο όπου μπορείς να δεις ολόκληρη τη σειρά συγκεντρωμένη στην ίδια αίθουσα, ακριβώς όπως τη συνέλαβε ο δημιουργός της.

Η Τεχνοτροπία της σειράς Las Meninas

Στους τρεις αυτούς πίνακες της σειράς Las Meninas, του Pablo Picasso βλέπουμε μια ώριμη, απόλυτα ελεύθερη σύνθεση όπου ο Κυβισμός, ο Εξπρεσιονισμός και μια ειλικρινής παιδικότητα γίνονται ένα.

Στον πρώτο πίνακα η παλέτα χωρίζεται σε συμπαγή χρωματικά πεδία: το βαθύ πράσινο, το θερμό κόκκινο, το λαμπερό κίτρινο και το μαύρο. Αντί για τις απαλές σκιάσεις του Velázquez, ο Picasso χρησιμοποιεί το χρώμα σαν δομικό στοιχείο που ορίζει τον χώρο και τον ρυθμό της σύνθεσης.

Στον δεύτερο πίνακα, η Infanta Margarita και οι ακόλουθοι της, αποδίδονται με σχεδόν πρωτόγονες, γεωμετρικές φόρμες. Τα πρόσωπα γίνονται επίπεδοι κύκλοι και τρίγωνα, με απλές γραμμές για μάτια και μύτη, ενώ ο σκύλος – Lump – στο κάτω μέρος μοιάζει με παιδικό σκίτσο. Ο Picasso αφαιρεί κάθε ακαδημαϊκή σοβαροφάνεια, αναζητώντας την καθαρή ουσία του σχήματος.

Στον τρίτο πίνακα η τεχνοτροπία γίνεται εκρηκτική. Οι γραμμές πυκνώνουν, οι δοκοί, τα παράθυρα και οι φιγούρες πλέκονται σε ένα πυκνό γεωμετρικό πλέγμα. Εδώ ο Picasso αποδίδει την πολυπλοκότητα της βασιλικής αυλής και του ίδιου του εργαστηρίου του με μια δυναμική, σχεδόν μουσική ένταση.

Θέλω να πω εδώ λίγα λόγια για τον σκύλο του Picasso με το όνομα Lump – κατεργάρης ή αλήτης. Ο Picasso είχε πολλά ζώα κατά καιρούς, αλλά ο Lump ήταν ο μόνος σκύλος που έπαιρνε στην αγκαλιά του, έτρωγε μαζί του στο τραπέζι και κοιμόταν στο κρεβάτι του. Είχε πει χαρακτηριστικά: «Ο Lump δεν είναι σκύλος, δεν είναι μικρός άνθρωπος, είναι κάποιος άλλος». Ο Lump πέθανε στις 29 Μαρτίου 1973. Μόλις δέκα ημέρες αργότερα, στις 8 Απριλίου 1973, έφυγε από τη ζωή και ο ίδιος ο Pablo Picasso.

Las Palomas: Το φως της Μεσογείου και τα περιστέρια

Αφήσαμε πίσω μας την ένταση και την αυστηρή γεωμετρία των Las Meninas και ήρθαμε σε αυτό τον φωτεινό διάδρομο του μουσείου που σε μεταφέρει σε μια εντελώς διαφορετική συναισθηματική ατμόσφαιρα. Κάτω από τα βαριά ξύλινα δοκάρια της μεσαιωνικής οροφής και δίπλα στο άπλετο φως που μπαίνει από τη γυάλινη όψη της αυλής, στέκεσαι μπροστά στη σειρά Las Palomas – Τα Περιστέρια.

Ανάμεσα στις εξαντλητικές συνεδρίες αποδόμησης του Velázquez το 1957, ο Picasso έκανε διαλείμματα κοιτάζοντας έξω από το παράθυρο του εργαστηρίου του στη βίλα La Californie στις Κάννες. Επέστρεφε έτσι σε μια αγαπημένη του θεματική: τα περιστέρια στο κάγκελο του μπαλκονιού, τη γαλάζια λωρίδα της Μεσογείου στο βάθος, τα πράσινα φοινικόδεντρα και το λαμπερό μεσογειακό φως.

Υπάρχει μια παιδική χαρά σε αυτούς τους πίνακες. Eίναι παράλληλα και ένας σιωπηλός φόρος τιμής στον πατέρα του, τον πρώτο του δάσκαλο στη Βαρκελώνη, που ειδικευόταν επίσης στη ζωγραφική περιστεριών. Μια φωτεινή, νοσταλγική σειρά από 9 πίνακες που γεμίζουν την αίθουσα με το χρώμα και την αύρα της γαλλικής Ριβιέρας.

Η Μεγαλοπρεπής Αίθουσα και τα κεραμικά του Picasso

Μπήκαμε στην μεγάλη αίθουσα δεξιώσεων του Palau Baró de Castellet – ενός από τα πέντε μεσαιωνικά παλάτια του μουσείου, που ανακαινίστηκε επιβλητικά τον 18ο αιώνα – και μείναμε πολύ ώρα να την κοιτάζουμε με θαυμασμό.

Η αίθουσα αποπνέει αριστοκρατική πολυτέλεια: ψηλές μαρμάρινες παραστάδες με επιχρυσωμένα κορινθιακά επίκρανα, βαριές χρυσές γυψοτεχνίες, προτομές, μαρμάρινο δάπεδο με γεωμετρικά μοτίβα, πολυτελείς κρυστάλλινους πολυελαίους και μια οροφή χωρισμένη σε φατνώματα με ζωγραφισμένες λεπτομέρειες.

Στο κέντρο αυτής της επιβλητικής αίθουσας είδαμε μια λιτή, λευκή προθήκη. Το μουσείο επέλεξε συνειδητά να τοποθετήσει εκεί μόνο δύο κεραμικά πιάτα του Picasso, δημιουργώντας μια σκόπιμη εικαστική «παρέμβαση» της μοντέρνας τέχνης μέσα στον 18ο αιώνα.

Το καλοκαίρι του 1946, ο Picasso επισκέφθηκε την έκθεση κεραμικής στο Vallauris στη Νότια Γαλλία. Γοητευμένος από την αρχέγονη τέχνη του πηλού, εγκαταστάθηκε εκεί και συνεργάστηκε με το εργαστήριο Madoura των Suzanne και Georges Ramié. Δημιούργησε πάνω από 3.000 κεραμικά έργα, μεταμορφώνοντας καθημερινά αντικείμενα σε γλυπτές φόρμες.

Τα δύο πιάτα της μεγάλης αίθουσας: Το αριστερό πιάτο απεικονίζει ένα απλό, ανάλαφρο, ηλιόλουστο πρόσωπο με απαλές κίτρινες και γαλάζιες πινελιές. Το δεξί πιάτο είναι μια έντονη, εξπρεσιονιστική μάσκα με άγρια υφή, έντονες χαράξεις στον πηλό και κίτρινες -μαύρες πινελιές που θυμίζουν αφρικανική μάσκα ή διονυσιακό πλάσμα.

Το αγγείο-κουκουβάγια: Αυτό βρίσκεται σε διπλανή αίθουσα και μου άρεσε πολύ. Ο Picasso λάτρευε τις κουκουβάγιες – είχε μάλιστα υιοθετήσει μια τραυματισμένη κουκουβάγια στο εργαστήριό του, τον Uchon. Εδώ μετατρέπει το σώμα ενός παραδοσιακού αγγείου σε κουκουβάγια, χρησιμοποιώντας τη φυσική καμπύλη του πηλού για το στήθος του πουλιού και ζωγραφίζοντας γεωμετρικά φτερά με γαιώδη χρώματα, τερακότα, μαύρο και λευκό.

4 Gats: Το στέκι του Picasso στη Βαρκελώνη

Στο μουσείο είχα φωτογραφίσει ένα σκίτσο του Picasso που έκανε για το εστιατόριο 4 Gats της Βαρκελώνης όπου σύχναζε. Στο ιστορικό αυτό στέκι του καταλανικού μοντερνισμού, ο 18χρονος Picasso σχεδίασε το εξώφυλλο του μενού. Το μαγαζί υπάρχει ακόμη και πήγαμε και το βρήκαμε. Καθίσαμε για λίγο με την Αρετή να ξεκουραστούμε από την ένταση των καμβάδων του Picasso, συζητώντας και για την τεράστια ένταση της προσωπικής του ζωής. Δεν είχαμε και την καλύτερη εικόνα για τον ίδιο σαν χαρακτήρα.

Ο Picasso ήταν μια εικαστική ιδιοφυΐα, αλλά και μια εξαιρετικά χειριστική, κυριαρχική και πολύπλοκη προσωπικότητα. Για τον ίδιο, η τέχνη, ο έρωτας και η καταστροφή ήταν άρρηκτα συνδεδεμένα. Χαρακτηριζόταν από έντονο εγωκεντρισμό, εκρήξεις οργής, δανδισμό και μια διαρκή ανάγκη για απόλυτο έλεγχο των ανθρώπων γύρω του. Απαιτούσε απόλυτη αφοσίωση, ενώ ο ίδιος παρέμενε ασταθής.

Η Αρετή μου υπενθύμισε ότι είχε πει τη διαβόητη φράση: «Για μένα υπάρχουν μόνο δύο είδη γυναικών: οι θεές και τα πατάκια». Κάθε νέα γυναίκα στη ζωή του πυροδοτούσε μια νέα καλλιτεχνική περίοδο, αλλάζοντας την παλέτα, τις φόρμες και την τεχνοτροπία του, αλλά όταν η σχέση εξαντλούταν συναισθηματικά, η μετάβαση στην επόμενη ήταν συχνά ισοπεδωτική.

Η σκοτεινή πλευρά της έντασής του αποτυπώνεται στη μοίρα των συντρόφων του, όπου δύο οδηγήθηκαν στην αυτοκτονία μετά τον θάνατό του, μία υπέστη νευρικό κλονισμό μετά τον χωρισμό τους και μόνο μία κατάφερε να τον εγκαταλείψει όρθια, η Françoise Gilot, παίρνοντας και τα παιδιά τους μαζί της, η οποία έγραψε στη συνέχεια το αποκαλυπτικό βιβλίο «Life with Picasso». Όταν τον παράτησε, ο Picasso είπε το απίστευτο ‘’Καμία γυναίκα δεν εγκαταλείπει τον Picasso’’.

Η τέχνη του πεζοδρομίου και το “brand” Picasso

Στον δρόμο που βρίσκεται το Μουσείο Picasso, συναντήσαμε ένα ζωγράφο, που προσπαθούσε να πουλήσει τα έργα του στο δρόμο, σε τιμές εξαιρετικά χαμηλές, κοντά στα δέκα ευρώ και πάλι δεν τα κατάφερνε. Μιλήσαμε μαζί του για το σημερινό αδιέξοδο της τέχνης και για το τεράστιο χρηματιστήριο της, που συνεχώς αλλοιώνει τον πρωτογενή χαρακτήρα της, δίνοντας τα λεφτά σε λίγους.

Ένας από τους καλύτερους εμπόρους των δικών του έργων, ήταν αυτός που μόλις είχαμε βγει από το μουσείο του. Ο Picasso είχε μια επιχειρηματική οξυδέρκεια εξίσου μυθική με το εικαστικό του ταλέντο. Ήταν ίσως ο πρώτος καλλιτέχνης στην ιστορία που κατάφερε να μετατρέψει το ίδιο το όνομά του σε ένα παγκόσμιο, πανίσχυρο “brand” και να γίνει εκατομμυριούχος εν ζωή από την τέχνη του.

Το εμπορικό του ταλέντο φάνηκε από μικρός, το 1914 όταν η επενδυτική κοινότητα La Peau de l’Ours δημοπράτησε τον πρώιμο πίνακα του «Family of Saltimbanques», το έργο πουλήθηκε για το εξωφρενικό για την εποχή ποσό των 11.500 φράγκων, εδραιώνοντας τον Πικάσο ως τον πιο ακριβό εν ζωή πρωτοποριακό καλλιτέχνη.

Σε αντίθεση με άλλους καλλιτέχνες της εποχής του, που εξαρτιόνταν από έναν μόνο γκαλερίστα, ο Πικάσο έπαιζε τους εμπόρους τέχνης στα δάχτυλα. Τους έβαζε να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για το ποιος θα πάρει τα έργα του, ανεβάζοντας διαρκώς τις τιμές.

Ήταν εξαιρετικά στρατηγικός. Κρατούσε στα χέρια του τεράστιο μέρος της παραγωγής του – γι’ αυτό και η οικογένειά του κληρονόμησε χιλιάδες έργα – και διοχέτευε στην αγορά μόνο όσα χρειάζονταν ώστε να διατηρείται η ζήτηση στα ύψη και οι τιμές να μην πέφτουν ποτέ.

Λένε επίσης, ότι στα ύστερα χρόνια του, όταν πλήρωνε για οτιδήποτε —από ένα γεύμα μέχρι ένα σπίτι— έγραφε επιταγή. Γνώριζε ότι κανείς δεν θα εξαργύρωνε την επιταγή, γιατί η υπογραφή του πάνω στο χαρτί άξιζε πολύ περισσότερο από το ποσό που ανέγραφε! Έτσι, ουσιαστικά αγόραζε πράγματα «δωρεάν».

Μια βόλτα στη Barceloneta

Αφήσαμε πίσω μας τα σοκάκια του El Born και τη βαριά αύρα του Picasso και ήρθαμε να περπατήσουμε στον τεράστιο παραλιακό πεζόδρομο της Βαρκελώνης για να χαλαρώσουμε δίπλα στη θάλασσα και την άμμο.

Γνώριζα την περιοχή από παλιότερες επισκέψεις, όμως η σημερινή της εικόνα μετά τις συνεχείς αναπλάσεις με εντυπωσίασε βαθιά. Σχολιάζαμε με την Αρετή πως σπάνια συναντάς μια τόσο ζωντανή αστική παραλία: πεντακάθαρη άμμος, κρυστάλλινα νερά, υποδειγματικές δημοτικές υποδομές με ντους και τουαλέτες, και μια απέραντη περαντζάδα όπου ο κόσμος αθλείται, ξεκουράζεται και χαίρεται το μεσογειακό φως.

Η Βαρκελώνη κατάφερε ένα από τα πιο πετυχημένα παραδείγματα αστικής ανάπλασης παγκοσμίως. Κατεδάφισε το βιομηχανικό της μέτωπο, για να επιστρέψει στη θάλασσα, χαρίζοντας στους κατοίκους της ένα δημόσιο χώρο σπάνιας ελευθερίας. Περπατώντας στη Barceloneta νιώθαμε την ένταση της ημέρας να διαλύεται.

Το πρώτο μέρος της περιπλάνησής μας στην καταλανική πρωτεύουσα ολοκληρώνεται εδώ. Στο δεύτερο άρθρο, οι διαδρομές μας συνεχίζονται: έχουμε να περπατήσουμε πολύ ακόμα, ανακαλύπτοντας τις άλλες δύο γειτονιές της Βαρκελώνης. Θα συναντήσουμε τον Joan Miró και τον Antoni Gaudí, θα αφεθούμε στη γυναικεία ομορφιά και τη Street Art, και θα περιπλανηθούμε σε εναλλακτικούς χώρους τέχνης αλλά και στα δύο μεγάλα πάρκα της πόλης.

*Ο Στέργιος Μήτας γράφει και φωτογραφίζει. Η Αρετή χαρίζει την ανθρώπινη παρουσία