ΑΚΤΗ ΑΜΑΛΦΙ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΜΑΛΦΙ ΚΑΙ ΤΟ ΑΤΡΑΝΙ ΕΩΣ ΤΟ ΡΑΒΕΛΛΟ

Μετά την Βενετία και την Biennale Arte είχαμε βάλει προορισμό τη Νάπολη και την Αμάλφι. Η Βενετία είναι μια πολύ αγαπημένη μας πόλη και γίνεται εκπληκτική κάθε δύο χρόνια που διοργανώνει την Biennale Arte. Ήταν μια αξέχαστη εμπειρία η φετινή περιήγηση στην Biennale και φυσικά στη Βενετία. Την εμπειρία μου αυτή την έχω μεταφέρει σε δυο αναλυτικά άρθρα που αν δεν τα διάβασες μπορείς να τα βρεις εδώ Biennale I Biennale II

Η Ακτή του Αμάλφι είναι ένας από τους πιο φωτογραφημένους ταξιδιωτικούς προορισμούς της Μεσογείου. Eίναι ένα ζωντανό μνημείο όπου η φύση και η ανθρώπινη θέληση συντονίστηκαν σε μια σπάνια αισθητική ισορροπία. Στη νότια πλευρά της χερσονήσου του Σορρέντο, τα απόκρημνα βράχια βουτάνε σχεδόν κατακόρυφα στα βαθυγάλαζα νερά του Πελάγους, φτιάχνοντας ένα δραματικό τοπίο, σπαρμένο με πολύχρωμους οικισμούς που μοιάζουν να αιωρούνται πάνω από τη θάλασσα.

Αυτή η μοναδική συνύπαρξη άγριας γεωμορφίας, χειροποίητων αναβαθμίδων με λεμονιές και ιστορικής αρχιτεκτονικής, χάρισε στην περιοχή μια θέση στον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Πίσω από τη σημερινή κοσμοπολίτικη εικόνα και την αύρα της ιταλικής dolce vita, κρύβεται μια βαθιά και πολυεπίπεδη ιστορία. Η Αμάλφι υπήρξε η πρώτη από τις τέσσερις ένδοξες Ναυτικές Δημοκρατίες της Ιταλίας, μια θαλασσοκράτειρα δύναμη που από τον 9ο έως τον 11ο αιώνα κυριάρχησε στο εμπόριο της Μεσογείου, γεφυρώνοντας τη Δύση με το Βυζάντιο και τον αραβικό κόσμο. Αυτή η ανατολίτικη επιρροή σφράγισε ανεξίτηλα την τοπική αρχιτεκτονική και την κουλτούρα της περιοχής. Από τα στενά σοκάκια της Αμάλφι και τα αριστοκρατικά μπαλκόνια του Ραβέλλο, μέχρι τις παραδόσεις της κεραμικής και της καλλιέργειας του περίφημου λεμονιού Sfumato Amalfitano, η ακτή αυτή είναι ένα μαγικό πολυσύνθετο μωσαϊκό που περιμένει να το ανακαλύψεις στρώμα-στρώμα.

Νάπολη Αμάλφι με το λεωφορείο

Ξημερώματα πήραμε το αεροπλάνο από τη Βενετία και προσγειωθήκαμε στη Νάπολη, μέσα στο πρωινό φως. Είχαμε αποφασίσει από πριν να πάρουμε το λεωφορείο για την Αμάλφι, ξέραμε πως η διαδρομή διασχίζει ένα εντυπωσιακό σκηνικό, με στενούς δρόμους σκαμμένους πάνω σε γκρεμούς και θέλαμε να ζήσουμε αυτή την εμπειρία από πρώτο χέρι, αφήνοντας την οδήγηση σε κάποιον άλλον.

Βέβαια, το να βρεις από πού ακριβώς φεύγει το υπεραστικό λεωφορείο μέσα στη χαοτική, γεμάτη ενέργεια Νάπολη, δεν είναι και το πιο εύκολο πράγμα στον κόσμο. Μετά από αρκετό ψάξιμο, ρωτώντας και παρατηρώντας την κίνηση γύρω από τον σταθμό, το εντοπίσαμε και επιβιβαστήκαμε. Στην αρχή τα πράγματα ήταν πολύ άνετα, το λεωφορείο είχε ελάχιστο κόσμο και η διαδρομή κυλούσε ήσυχα.

Η συνολική απόσταση μέχρι την Αμάλφι είναι γύρω στα 90 χιλιόμετρα, αλλά το λεωφορείο χρειάζεται σχεδόν τέσσερις ώρες για να την καλύψει. Επιλέξαμε συνειδητά τη διαδρομή που κατευθύνεται πρώτα ανατολικά προς το Σαλέρνο, ώστε από εκεί να πιάσουμε τον παραλιακό δρόμο και να διασχίσουμε ολόκληρη την έκταση της Αμαλφιτάνα από την αρχή της. Ένας άλλος λόγος που το έκανα ήταν κινηματογραφικός και θα τον δούμε ποιο κάτω.

Όσο πλησιάζαμε προς το Σαλέρνο, το λεωφορείο άρχισε σταδιακά να γεμίζει με ταξιδιώτες και ντόπιους. Η ατμόσφαιρα άλλαζε, η ταχύτητα χαμήλωνε και η ανυπομονησία μεγάλωνε. Γιατί από το Σαλέρνο και μετά, το τοπίο μεταμορφώνεται απότομα και η πραγματική περιπέτεια ξεκινά…

Strada Statale Amalfitana

Ετσι λέγεται αυτός ο θρυλικός δρόμος που διασχίζει την κορδιλιέρα της Αμάλφι και θεωρείται ένας από τους πιο επικίνδυνους αλλά και πιο θεαματικούς δρόμους στον κόσμο.

Για αιώνες, ολόκληρη η ακτή ήταν ουσιαστικά απομονωμένη από την ξηρά, ο μόνος τρόπος για να μετακινηθεί κανείς από χωριό σε χωριό ήταν δια θαλάσσης ή πεζοπορώντας σε απόκρημνα μονοπάτια και σκαλοπάτια που χρησιμοποιούσαν οι ντόπιοι με τα μουλάρια τους.

Ο δρόμος άρχισε να κατασκευάζεται το 1832 και χρειάστηκαν σχεδόν 20 χρόνια επίπονης εργασίας —με σκληρή λατόμευση στα βράχια και κατασκευή πέτρινων γεφυριών πάνω από χαράδρες— μέχρι να ολοκληρωθεί το 1853.

Σήμερα, αυτό το μηχανικό επίτευγμα του 19ου αιώνα εκτείνεται σε περίπου 50 χιλιόμετρα. Καθώς το λεωφορείο κινείται σε συνεχόμενες στροφές, καταλαβαίνεις γιατί κάθε στροφή είναι και μια νέα πρόκληση.

Ο δρόμος είναι τόσο στενός που από την μια μεριά περνάς σύριζα δίπλα από σπίτια, τοίχους και φυτά και από την άλλη είσαι στο χείλος του γκρεμού πάνω από την θάλασσα. Οι οδηγοί των λεωφορείων εδώ είναι εκπαιδευμένοι για εξαιρετικά δύσκολη οδήγηση και δυνατά νεύρα. Το λεωφορείο κάνει ατελείωτες στάσεις, κορνάρει συνεχώς στις στροφές, κάνει ελιγμούς ακριβείας πάνω από το κενό και η διαδρομή αποκτά μπόλικη αδρεναλίνη.

Μας άρεσε πολύ όμως αυτή η διαδρομή και ας ήταν ατελείωτη, ήταν μια αυθεντική, περιπετειώδης εισαγωγή στον κόσμο της Amalfitana που τώρα θα τον γνωρίζαμε.

Η Amalfitana στον κινηματογράφο

Ο δρόμος Strada Statale Amalfitana έχει μια τεράστια «κινηματογραφική καριέρα», καθώς η δραματική του γεωμορφία, οι τυφλές στροφές και οι γκρεμοί πάνω από τη θάλασσα έχουν εμπνεύσει μερικούς από τους πιο σπουδαίους σκηνοθέτες του παγκόσμιου σινεμά.

Πάμε να δούμε ορισμένες από τις πιο χαρακτηριστικές ταινίες όπου ο δρόμος αυτός πρωταγωνιστεί σε σκηνές οδήγησης, καταδίωξης, αλλά και ατμοσφαιρικά πλάνα.

L’Amore  (1948) – Roberto Rossellini: Ο ιταλικός νεορεαλισμός πάτησε πρώτος σε αυτούς τους δρόμους. Ο Rossellini, λάτρης της περιοχής, γύρισε σκηνές με την Anna Magnani να διασχίζει τους δρόμους και τα μονοπάτια μεταξύ Maiori, Atrani και Amalfi, καταγράφοντας τον δρόμο λίγα χρόνια πριν μετατραπεί σε παγκόσμιο τουριστικό πόλο.

Beat the Devil  (1953) – John Huston: Ίσως η πιο θρυλική κλασική ταινία που γυρίστηκε στην περιοχή, με πρωταγωνιστές τον Humphrey Bogart, την Gina Lollobrigida και τη Jennifer Jones. Ο δρόμος  εμφανίζεται σε πολλές διαδρομές προς το Ραβέλλο. Κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων, ο Humphrey Bogart είχε ένα πραγματικό τροχαίο ατύχημα πάνω στις επικίνδυνες στροφές της Αμαλφιτάνα, χάνοντας μάλιστα τα εμπρόσθια δόντια του.

Only You (1994) – Norman Jewison: Η ρομαντική κομεντί με τη Marisa Tomei και τον Robert Downey Jr. περιλαμβάνει μια από τις πιο όμορφες σκηνές οδήγησης  με cabrio αυτοκίνητο, στους ελιγμούς ανάμεσα στο Ποζιτάνο και το Αμάλφι, αποδίδοντας την απόλυτη ταξιδιωτική φαντασίωση της ιταλικής ακτής.

A Good Woman (2004) – Mike Barker: Βασισμένο στο έργο του Oscar Wilde, με τη Helen Hunt και τη Scarlett Johansson, όπου τα κλασικά αυτοκίνητα εποχής του 1930 κινούνται στις στενές στροφές της Amalfitana πάνω από τους γκρεμούς.

Με το μηχανάκι στην Amalfitana

Αποφασίσαμε να μείνουμε σε ένα μικρό, όμορφο ορεινό χωριό, την Agerola, μακριά από τη φασαρία και τον συνωστισμό των διάσημων παραλιακών οικισμών. Καταλάβαμε από την αρχή ότι η μετακίνηση στην περιοχή είναι εξαιρετικά δύσκολη. Τα δημόσια λεωφορεία είναι λίγα, πάντα γεμάτα και δεν προσφέρουν την ευελιξία που χρειάζεσαι. Το αυτοκίνητο αποτελεί απαγορευτική επιλογή: η υπερβολική κίνηση στους στενούς δρόμους σε ακινητοποιεί, ενώ το παρκάρισμα μέσα στα χωριά είναι απλώς σενάριο επιστημονικής φαντασίας.

Έτσι, το μηχανάκι αποδείχτηκε το μόνο μέσο που προσφέρει μια κάποια ελευθερία. Το νοικιάσαμε και αποδείχτηκε η πιο ιδανική λύση, παρότι οι ντόπιοι —γνωρίζοντας καλά τη δυσκολία της περιοχής— τα νοικιάζουν σε τιμές που συχνά ξεπερνούν ακόμη κι εκείνες ενός αυτοκινήτου.

Ακόμη και με τους δύο τροχούς βέβαια, τα πράγματα δεν είναι πάντα απλά. Στην Αμάλφι, για παράδειγμα, το παρκάρισμα ήταν σχεδόν αδύνατο, καθώς εκατοντάδες μηχανάκια στοιβάζονταν στα ελάχιστα νόμιμα σημεία, καταλαμβάνοντας κάθε εκατοστό ασφάλτου. Παρ’ όλα αυτά, δεν το μετανιώσαμε στιγμή. Χωρίς αυτό δεν θα είχαμε δει ούτε τα μισά. Με το μηχανάκι πήγαμε πάνω-κάτω στους φιδίσιους δρόμους, σερφάραμε ανάμεσα στα μποτιλιαρίσματα και σκαρφαλώσαμε στα ορεινά χωριά, εκεί όπου η ζωή κυλά ακόμη με τους δικούς της πιο αυθεντικούς ρυθμούς.

Οδηγώ πολλά χρόνια μοτοσυκλέτα και μου αρέσει πάρα πολύ γιατί σου χαρίζει κάτι που κανένα κλειστό όχημα δεν μπορεί να σου προσφέρει: την απόλυτη αίσθηση ελευθερίας. Ειδικά εδώ, στους στενούς δρόμους, θα ήθελα να είχα μια vintage μοτοσυκλέτα για να τους απολαύσω πιο κινηματογραφικά. Καθώς πλαγιάζεις για να πάρεις τις στροφές πάνω από το κενό και ο δροσερός αέρας της θάλασσας σε χτυπάει στο πρόσωπο, οι εικόνες εναλλάσσονται μπροστά σου αληθινές, χωρίς φίλτρο. Κι έπειτα είναι οι μυρωδιές: περνάς δίπλα από τις λεμονιές και η ατμόσφαιρα γεμίζει ξαφνικά από τη μεθυστική μυρωδιά των λεμονιών που κρέμονται στις ορθοπλαγιές, μπλεγμένη με την αλμύρα της θάλασσας. Είναι η μαγεία του να κινείσαι στους δύο τροχούς.

Αμάλφι: Η αριστοκρατική πολιτεία των βράχων

Κατεβαίνοντας με το μηχανάκι προς την Αμάλφι, σταματήσαμε αρκετές φορές σε σημεία θέασης που σου προσφέρουν εντυπωσιακές εικόνες της περιοχής. Η Αμάλφι σε κερδίζει από μακριά, πριν ακόμα πατήσεις το πόδι σου στα λιθόστρωτα καλντερίμια της. Είναι ένα τοπίο καθηλωτικό: ένα αμφιθεατρικό σύμπλεγμα από λευκά και παστέλ σπίτια, σφηνωμένα στην έξοδο μιας βαθιάς χαράδρας, με τις χειροποίητες αναβαθμίδες των περιβολιών με τις λεμονιές να σκαρφαλώνουν στις πράσινες πλαγιές και τους απότομους βράχους να βουτούν στο κενό.

Λίγο πριν μπούμε στο χωριό, συναντήσαμε έναν ζωγράφο που μέσα στο πρωινό φως προσπαθούσε να χωρέσει την ατμόσφαιρα και την ομορφιά της ακτής σε έναν μικρό καμβά. Μιλήσαμε για λίγο μαζί του —Εγγλέζος, που ζει εκεί και πουλάει τα έργα του σε γκαλερί της περιοχής.

Πίσω από αυτή τη σημερινή, ειδυλλιακή εικόνα, κρύβεται η βαριά κληρονομιά μιας αληθινής θαλασσοκράτειρας. Από τον 9ο έως τον 11ο αιώνα – σε μια εποχή που η υπόλοιπη Ευρώπη προσπαθούσε να βρει τους βηματισμούς της – οι Αμαλφιτάνοι θαλασσοπόροι έλεγχαν τους εμπορικούς δρόμους της Μεσογείου, διατηρώντας στενότατες διπλωματικές και εμπορικές σχέσεις με το Βυζάντιο και τον αραβικό κόσμο.

Αυτή η χρυσή εποχή άφησε ανεξίτηλα αποτυπώματα στον πολιτισμό της Αμάλφι. Εδώ συντάχθηκε ο περίφημος Tavole Amalfitane, ο αρχαιότερος ναυτικός κώδικας που ρύθμιζε τη ναυσιπλοΐα στη Μεσόγειο για αιώνες. Παράλληλα, οι Αμαλφιτάνοι έφεραν από την Ανατολή την τέχνη της χαρτοποιίας, παράγοντας το περίφημο χειροποίητο χαρτί Bambagina, ενώ συνδύασαν την τοπική αρχιτεκτονική με αραβικά και βυζαντινά στοιχεία.

Στην Amalfi

Αφού κάναμε αρκετούς γύρους με το μηχανάκι αναζητώντας μάταια μια θέση παρκαρίσματος, καταλάβαμε πως εντός οικισμού το εγχείρημα ήταν αδύνατο. Βγήκαμε λίγο έξω από το χωριό, το αφήσαμε σε ένα ασφαλές σημείο και κατηφορίσαμε περπατώντας μαζί με τα ατελείωτα ποτάμια κόσμου που κατευθύνονταν προς το κέντρο. Η πίεση του υπερτουρισμού εδώ είναι αισθητή από την πρώτη στιγμή.

Η κεντρική πλατεία, η Piazza del Duomo, αποτελεί την αληθινή καρδιά της Αμάλφι. Περικυκλωμένη από κομψά, ζεστά κίτρινα κτίρια, καφέ και μικρά μαγαζιά, σφύζει από ενέργεια από το πρωί μέχρι αργά το βράδυ. Ο κόσμος είναι πάρα πολύς, μια πολύχρωμη πολύβουη λαοθάλασσα από Instagram τουρίστες που κινείται ασταμάτητα, κάνοντας την έννοια της χαλάρωσης μια αρκετά δύσκολη υπόθεση.

Οι περισσότεροι από αυτούς τους τουρίστες έρχονται εδώ από την Νάπολη με ημερήσιο ταξίδι και φεύγουν το απόγευμα. Αυτό που τους ενδιαφέρει είναι να βγουν μια Instagram selfie για να δείξουν ότι πήγαν στην Αμάλφι. Είναι ένας τουρισμός που δεν σέβεται την τοπική κοινωνία και δεν έχει καμία βιωσιμότητα.

Παρ’ όλα αυτά, αφεθήκαμε στον ρυθμό της πόλης. Περπατήσαμε κατά μήκος της πλατείας, χωθήκαμε στα σκιερά, λαβυρινθώδη σοκάκια, σκαρφαλώσαμε στις πιο ψηλές γειτονιές πάνω από τη θάλασσα και προσπαθήσαμε να αφουγκραστούμε την αληθινή ατμόσφαιρα του τόπου, πίσω από τον θόρυβο της καθημερινότητας.

Τα λεμόνια στους δρόμους της Αμάλφι

Περπατώντας στα στενά της Αμάλφι, είναι αδύνατον να μην παρασυρθείς από το κίτρινο κύμα που κατακλύζει κάθε σοκάκι. Μικρά μαγαζιά, υπαίθριοι πάγκοι και γραφικά καφέ έχουν μετατρέψει το τοπικό λεμόνι σε πραγματικό πρωταγωνιστή της πόλης.

Τελάρα ξεχειλίζουν από μεγάλα ευωδιαστά λεμόνια, ενώ οι επιγραφές υπόσχονται μια στιγμιαία ανάσα δροσιάς στη ζέστη της ημέρας.

Φρεσκοστυμμένες λεμονάδες, παγωμένη granita al limone σερβιρισμένη μέσα σε ολόκληρη φλούδα λεμονιού, παγωτά και φυσικά, το περίφημο limoncello, το παραδοσιακό, γλυκό ιταλικό λικέρ λεμονιού που φτιάχνεται με την εκχύλιση της φλούδας των λεμονιών σε καθαρό αλκοόλ. Η ποιότητά του βασίζεται αποκλειστικά στα τοπικά λεμόνια τα οποία είναι πλούσια σε αιθέρια έλαια και δίνουν το έντονο άρωμα, το λαμπερό κίτρινο χρώμα και τη γεμάτη γεύση στο πάντα παγωμένο limoncello.

Στο Atrani

Φύγαμε από την Αμάλφι και ήρθαμε στο διπλανό Ατράνι. Εδώ ο τουρισμός είναι πιο ήρεμος και το χωριό κρατάει μια καλύτερη αισθητική ισορροπία.

Καθώς πλησιάζεις στο Ατράνι, η πρώτη εικόνα που βλέπεις σε εντυπωσιάζει. Σε καθηλώνει ο δρόμος της Amalfitana με τη μηχανική του τόλμη: περνά πάνω από τις πανύψηλες, πέτρινες αψίδες που αγκαλιάζουν τη μικρή παραλία, συγκρατώντας στην πλάτη τους ολόκληρο το χωριό. Τα σπίτια σκαρφαλώνουν με μια σχεδόν ακατάστατη αρμονία προς τον βράχο, με τον τρούλο της Santa Maria Maddalena να στεφανώνει το τοπίο πάνω από τη θάλασσα.

Μόλις όμως περάσεις κάτω από τις σκοτεινές καμάρες και βρεθείς στην Piazza Umberto I, το σκηνικό αλλάζει εντελώς. Η μικρή πλατεία μοιάζει με εσωτερική αυλή, προστατευμένη από τον υπόλοιπο κόσμο. Ανάμεσα σε παλιά κτίρια με απλωμένα ρούχα στα μπαλκόνια, σκιερά περάσματα και λιγοστά τραπεζάκια για έναν αυθεντικό espresso, το Ατράνι σου αποκαλύπτει μια πιο αληθινή, ανεπιτήδευτη ψυχή της ακτής.

Στα στενά δρομάκια του Atrani

Περπατώντας εδώ μέσα αρχίζεις να βιώνεις την περιοχή και την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική του χώρου.

Αν η πλατεία είναι το καθιστικό του χωριού, τα στενά του σοκάκια είναι ο αληθινός του λαβύρινθος. Το Ατράνι δεν αναπτύχθηκε οριζόντια, αλλά κατακόρυφα. Για να προστατευτούν από τους αέρηδες της θάλασσας αλλά και από τους πειρατές κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους, οι ντόπιοι έκτισαν ένα πυκνό δίκτυο από σκεπαστές στοές, πέτρινες καμάρες και ατελείωτες σκάλες που ελίσσονται ανάμεσα στα σπίτια.

Περπατώντας μέσα σε αυτά τα θολωτά περάσματα, η θερμοκρασία πέφτει αισθητά. Ο ήχος από τον παραλιακό δρόμο σβήνει και ακούς μόνο τα βήματά σου πάνω στο πέτρινο καλντερίμι. Κάθε λίγα μέτρα, η σκοτεινή καμάρα ανοίγει ξαφνικά σε ένα φωτεινό ξέφωτο, αποκαλύπτοντας μια μικρή εσωτερική αυλή, μια γλάστρα με γεράνια σε ένα παράθυρο ή μια χαραμάδα που βλέπει κατευθείαν στο γαλάζιο του πελάγους.

Είναι αυτή η εσωστρεφής γεωμετρία που μάγεψε τον Ολλανδό εικαστικό M.C. Escher τη δεκαετία του ’30 και βλέποντας αυτές τις αψίδες να διασταυρώνονται πάνω από το κεφάλι σου, καταλαβαίνεις αμέσως από πού εμπνεύστηκε τους διάσημους, «αδύνατους» λαβυρίνθους του.

Η παραλία του Atrani

Μπροστά από τις μνημειώδεις καμάρες του παραλιακού δρόμου ανοίγεται η μικρή, προστατευμένη παραλία του Ατράνι. Με τη χαρακτηριστική, σκουρόχρωμη ηφαιστειακή της άμμο και τα καθαρά, ήρεμα νερά, μοιάζει με τη φυσική προέκταση της κεντρικής πλατείας προς τη θάλασσα.

Εδώ δεν θα βρεις την επιτηδευμένη πολυτέλεια ή τα απλησίαστα private beach clubs που κυριαρχούν σε άλλα σημεία της ακτής. Η παραλία του Ατράνι παραμένει ένας χώρος αυθεντικός και δημοκρατικός, ντόπιες οικογένειες με παιδιά, ταξιδιώτες που στήνουν τις δικές τους χρωματιστές ομπρέλες στην άμμο και κολυμβητές που απολαμβάνουν τη βουτιά τους έχοντας πάνω από το κεφάλι τους το υπερυψωμένο πέτρινο «τείχος» του οικισμού.

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο, όμως, είναι η αίσθηση της κλίμακας. Καθώς κολυμπάς και γυρίζεις το βλέμμα προς την ακτή, δεν βλέπεις μόνο μια παραλία, αλλά ένα ολόκληρο χωριό που κρέμεται αμφιθεατρικά πάνω από την άμμο, με τις αψίδες να πλαισιώνουν την εικόνα σαν φυσικό σκηνικό θεάτρου.

Στις λεμονιές της Amalfitana

Πιάσαμε τους φιδίσιους δρόμους και αρχίσαμε να ανεβαίνουμε προς τα ορεινά χωριά. Στον δρόμο μας συναντούσαμε συνεχώς πεζούλες με λεμονιές — μικρά περιβόλια, περίτεχνα φτιαγμένα με ξερολιθιές για να συγκρατούν το ελάχιστο χώμα στις απότομες πλαγιές. Αυτά τα «κρεμαστά περιβόλια» δεν είναι μόνο μια όμορφη εικόνα, αλλά ένα θαύμα λαϊκής αρχιτεκτονικής και επίμοχθης ανθρώπινης προσπάθειας, που η UNESCO αναγνώρισε ως προστατευόμενο πολιτισμικό τοπίο.

Εδώ καλλιεργείται η περίφημη ποικιλία Limone Costa d’Amalfi ή Sfumato Amalfitano. Δεν είναι τα κοινά λεμόνια, έχουν μεγάλο, επίμηκες σχήμα, παχιά και αρωματική φλούδα πλούσια σε αιθέρια έλαια, ενώ η σάρκα τους είναι γλυκιά, σχεδόν χωρίς οξύτητα. Η καλλιέργειά τους παραμένει εντελώς χειροποίητη. Οι λεμονιές προστατεύονται κάτω από παραδοσιακές κατασκευές από ξύλο καστανιάς – τις περίφημες pagliarelle -, ενώ επειδή η πρόσβαση με μηχανήματα είναι αδύνατη, η συγκομιδή γίνεται ακόμα και σήμερα με τα χέρια, φορτώνοντας τα βαριά καλάθια στην πλάτη ή στις πλαγιές με τα μουλάρια.

Αυτός ο καρπός είναι η ψυχή της τοπικής οικονομίας. Από αυτόν παράγεται το αυθεντικό, πυκνό Limoncello, αλλά και τοπικά γλυκά όπως το περίφημο Delizia al Limone, γρανίτες, μέχρι και σαλάτες όπου το λεμόνι καταναλώνεται ολόκληρο μαζί με τη φλούδα. Καθώς οδηγούσαμε  ανάμεσα σε αυτά τα πράσινα μπαλκόνια, η μεθυστική μυρωδιά της  λεμονιάς μας συντρόφευε σε κάθε στροφή και μας έκανε να σταματάμε για να την απολαύσουμε.

Στο Ravello, το αριστοκρατικό μπαλκόνι της Ακτής

Αφήνοντας πίσω την παραλιακή οδό και ανεβαίνοντας προς το Ραβέλλο, ο θόρυβος της θάλασσας και ο συνωστισμός εξαφανίζονται, δίνοντας τη θέση τους σε αριστοκρατική ηρεμία. Χτισμένο στα 350 μέτρα υψόμετρο, πάνω στις απότομες πλαγιές, το Ραβέλλο δεν υπήρξε ποτέ ψαροχώρι. Από τον 11ο αιώνα, όταν ευημερούσε σαν καταφύγιο των πλούσιων εμπόρων της Ναυτικής Δημοκρατίας του Αμάλφι, διατήρησε έναν αέρα εκλεπτυσμένης απομόνωσης.

Εδώ η αρχιτεκτονική συνομιλεί διαρκώς με τη φύση. Στους κήπους της Villa Rufolo, οι αραβοβυζαντινές αψίδες και τα παλιά παλάτια περιβάλλονται από προσεγμένα παρτέρια με λουλούδια, φοίνικες και αιωνόβια δέντρα, συνθέτοντας το σκηνικό που ενέπνευσε τον Richard Wagner το 1880 να οραματιστεί τον μαγεμένο κήπο του Klingsor στην όπερα Parsifal.

Το περπατήσαμε όλο, μια βόλτα στα στενά του οικισμού σε ταξιδεύει πίσω στο χρόνο. Τα πέτρινα περάσματα κάτω από παλιές καμάρες, τα καμπαναριά που ξεπροβάλλουν ανάμεσα στα δέντρα και τα κτίρια με τους σοβάδες στις αποχρώσεις της ώχρας και του σομόν συνθέτουν μια ατμόσφαιρα γαλήνης.

Στο Ραβέλλο δεν βιάζεσαι, περπατάς αργά, απολαμβάνεις τη βόλτα σου στη σκιά των πεύκων και νοιώθεις γιατί υπήρξε ο αγαπημένος τόπος έμπνευσης για καλλιτέχνες, συγγραφείς και διασημότητες: από τον Βοκάκιο (που το απαθανάτισε στο Δεκαήμερο) και τον D.H. Lawrence, μέχρι την Greta Garbo, την Jacqueline Kennedy και τον Winston Churchill.

Στα ορεινά χωριά

Όσο λαμπερά κι αν είναι τα παραθαλάσσια διαμάντια της Amalfitana, η πραγματική, ανεπιτήδευτη ψυχή της περιοχής νομίζω ότι κρύβεται ψηλότερα. Θα χρειαστεί να τα ψάξεις λίγο αυτά τα χωριά και να οδηγήσεις στους στενούς ανηφορικούς δρόμους. Ανεβαίνοντας όμως στις πλαγιές, η περιπλάνηση ανάμεσα στα ορεινά χωριά, όπως η Agerola, η Scala, το Furore και το Tramonti, σου χαρίζει μια εντελώς διαφορετική, αληθινή ταξιδιωτική εμπειρία.

Εδώ, οι ρυθμοί πέφτουν αισθητά. Τα σπίτια είναι απλωμένα ράθυμα ανάμεσα σε πυκνά δάση, αμπέλια και περιβόλια με λεμονιές. Στις μικρές πέτρινες πλατείες δεν θα βρεις πολυτελείς μπουτίκ, αλλά παλιές εκκλησίες με καμπαναριά, παραδοσιακά καφενεία όπου οι ντόπιοι συζητούν στη σκιερή γωνιά και πέτρινες βρύσες με κρύο, τρεχούμενο νερό από τις πηγές του βουνού.

Σε αυτά τα χωριά, η ζωή συνεχίζει να κυλά με τους δικούς της πιο αυθεντικούς ρυθμούς. Οι άνθρωποι σου χαμογελούν, μπορείς να καθίσεις σε μια ήρεμη γωνιά και να πιεις ένα espresso και να χαλαρώσεις για λίγο βιώνοντας την ατμόσφαιρα της περιοχής. Είναι αυτός ο ορεινός κόσμος που συνεχίζει ακόμη να κρατά ζωντανή την παράδοση του τόπου.

Στα σιωπηλά στενά των ορεινών χωριών

Η μεγαλύτερη απόλαυση μας ήταν να περπατάμε στα στενά σοκάκια των ορεινών χωριών. Εδώ, μόλις απομακρυνθείς λίγα μέτρα από τον κεντρικό δρόμο, ο χρόνος μοιάζει να έχει σταματήσει απότομα. Μπαίνεις σε ένα κόσμο σιωπηλό, μια αυθεντική εικόνα μιας άλλης εποχής που αντιστέκεται σθεναρά στην τουριστική υστερία της ακτής.

Πολλά από αυτά τα λιθόστρωτα περάσματα ήταν εντελώς άδεια από κόσμο. Σπίτια παλιά, με ξεφλουδισμένους σοβάδες, κλειστά παραθυρόφυλλα και σκουριασμένα σύρματα, έμοιαζαν εγκαταλελειμμένα, ξεχασμένα στο πέρασμα των δεκαετιών. Περπατώντας ανάμεσα στις πέτρινες καμάρες και τα ψηλά σκαλοπάτια, ακούς μόνο τα βήματά σου πάνω στην πέτρα. Είναι ένα αληθινό ταξίδι στο παρελθόν.

Καθώς χάνεσαι μέσα σε αυτόν τον λαβύρινθο, αρχίζεις να βιώνεις εντονότερα πώς ήταν η ζωή εδώ όταν αυτά τα χωριά έσφυζαν από ανθρώπους. Καθίσαμε σε ένα παλιό παγκάκι και κάναμε εικόνες από την παλιά εποχή. Τότε που τα παιδιά έπαιζαν και έτρεχαν φωνάζοντας στα σοκάκια, οι πόρτες των σπιτιών ήταν ανοιχτές, οι γυναίκες κουβέντιαζαν από μπαλκόνι σε μπαλκόνι και οι άντρες επέστρεφαν μετά από μια κοπιαστική μέρα στα περιβόλια με τις λεμονιές.

Σήμερα, η ησυχία αυτών των στενών σου χαρίζει μια σπάνια πολυτέλεια: την ευκαιρία να σταματήσεις, να ανασάνεις τον δροσερό αέρα του βουνού και να αφουγκραστείς την αληθινή, ανεπιτήδευτη ιστορία του τόπου.

Ξεχασμένοι μάρτυρες μιας αναλογικής εποχής

Καθώς ανηφορίζαμε προς την ενδοχώρα, η συνάντηση με το παρελθόν δεν έγινε μόνο μέσα από την αρχιτεκτονική, αλλά και μέσα από τις μικρές, απρόσμενες λεπτομέρειες της καθημερινότητας. Συναντήσαμε παλιά ιταλικά αυτοκίνητα, κάποια φροντισμένα και ίσως έτοιμα να πάρουν μπρος, κι άλλα αφημένα στη φθορά του χρόνου και τη σκουριά.

Είμαι λάτρης των κλασικών αυτοκινήτων και δεν μπορώ παρά να σταθώ μπροστά τους με μια δόση νοσταλγίας. Υπάρχει μια ανεπανάληπτη μαγεία σε αυτά τα αυτοκίνητα. Στα αναλογικά όργανα, στο μεταλλικό κλικ των διακοπτών, στο τιμόνι και στον λεβιέ ταχυτήτων, στην απόλυτη αίσθηση της οδήγησης. Σήμερα όλα αυτά δυστυχώς χάνονται οριστικά στα σύγχρονα αυτοκίνητα, τα οποία μοιάζουν στο εσωτερικό τους  περισσότερο με τροχοφόρα smartphone παρά με μηχανές που σου μεταδίδουν παλμό.

Αυτά τα πορτοκαλί Fiat και τα Innocenti Mini που γέμιζαν άλλοτε τους στενούς δρόμους της Amalfitana στις χρυσές δεκαετίες του ’60 και του ’70, μέχρι τα προπολεμικά Fiat Topolino και τις παλιές Lancia ξεκουράζονται πλέον σιωπηλά, κουβαλώντας μέσα τους τις μνήμες των ανθρώπων που τα οδήγησαν, στις επικίνδυνες στροφές του βουνού, τότε που η οδήγηση ήταν μια αληθινή, αισθητηριακή εμπειρία.

Agerola: Στη γη του γάλακτος και των τυριών

Η επιστροφή το απόγευμα στη βάση μας, την Agerola, είχε πάντα μια γλυκιά, γευστική τελετουργία. Σκαρφαλωμένη ψηλά στα Monti Lattari  – τα «Βουνά του Γάλακτος», όπως τα ονόμασαν οι Ρωμαίοι λόγω της πλούσιας κτηνοτροφίας τους – η Agerola θεωρείται η αδιαμφισβήτητη πρωτεύουσα των παραδοσιακών τυριών της Ακτής.

Μια στάση στα μικρά, συνοικιακά παντοπωλεία του χωριού σε φέρνει αντιμέτωπο με την αυθεντική γαστρονομική παράδοση αιώνων της περιοχής. Εδώ η ντόπια γαλακτοκομία είναι τέχνη. Πρωταγωνιστής είναι το περίφημο Fior di Latte di Agerola, μια φρέσκια, εξαιρετικά ζουμερή μοτσαρέλα από αγελαδινό γάλα, με την οποία οι καλύτερες πιτσαρίες της Νάπολης φτιάχνουν την αυθεντική Pizza Margherita.

Δοκιμάσαμε επίσης το Provolone del Monaco DOP, ένα ημίσκληρο, πικάντικο τυρί με προστατευόμενη ονομασία προέλευσης που ωριμάζει αργά σε σπηλιές και απολαύσαμε και μια θεϊκή φρέσκια Ricotta που μας μάγεψε.

Το να παίρνεις λίγο φρέσκο ψωμί, λίγο ντόπιο τυρί κι ένα ποτήρι κρασί και να πηγαίνεις στην περίφημη «μπαλκονάτη» αψίδα της Agerola, που προσφέρει πανοραμική θέα στην Amalfitana, 600 μέτρα πάνω από τη θάλασσα, είναι ίσως ο πιο ουσιαστικός τρόπος να καταλάβεις τη βαθιά σχέση αυτού του βουνού με την τροφή του. Είναι η γεύση της αυθεντικής Καμπανίας, μακριά από τα τυποποιημένα τουριστικά μενού της παραλίας.

Amalfitana και βιωσιμότητα: Η άλλη όψη του παραδείσου

Πίσω από τις εντυπωσιακές φωτογραφίες, τα λαμπερά χρώματα και τη μυθική αύρα της Ακτής του Αμάλφι, κρύβεται μια πραγματικότητα που δεν μπορείς —και δεν πρέπει— να αγνοήσεις: το ζήτημα της βιωσιμότητας. Ο υπερτουρισμός  έχει φτάσει πλέον σε ένα σημείο που δοκιμάζει σκληρά τα όρια τόσο του φυσικού τοπίου όσο και των υποδομών της περιοχής.

Η εικόνα στους δρόμους και τα λιμάνια είναι συχνά αμείλικτη. Η ιστορική Strada Statale Amalfitana, ένας στενός δρόμος του 19ου αιώνα που σχεδιάστηκε για εντελώς διαφορετικούς ρυθμούς, γεμίζει καθημερινά από εκατοντάδες τουριστικά λεωφορεία, μίνι βαν και ενοικιαζόμενα οχήματα, δημιουργώντας ατελείωτο μποτιλιάρισμα. Παράλληλα, τα μεγάλα επιβατικά καράβια ξεφορτώνουν ασταμάτητα στις προβλήτες χιλιάδες ημερήσιους επισκέπτες από τη Νάπολη, που κινούνται σε συγκεκριμένες «Instagrammable» διαδρομές, βγάζουν τις απαραίτητες φωτογραφίες και φεύγουν λίγες ώρες μετά.

Αυτό το μοντέλο του «στιγμιαίου» τουρισμού αφήνει πίσω του ένα βαρύ περιβαλλοντικό και κοινωνικό αποτύπωμα. Τα μικρά παραθαλάσσια χωριά μετατρέπονται σταδιακά σε θεματικά πάρκα, οι ντόπιοι εκτοπίζονται από την αλόγιστη εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων  και η τοπική αυθεντικότητα κινδυνεύει να γίνει ένα επιτηδευμένο ντεκόρ.

Η Ακτή του Αμάλφι βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η προστασία αυτού του μοναδικού μνημείου της UNESCO δεν είναι μόνο υπόθεση των τοπικών αρχών, αλλά και των ίδιων των ταξιδιωτών. Η επιλογή να κινηθείς με εναλλακτικά μέσα, να μείνεις στα ορεινά χωριά της ενδοχώρας, να στηρίξεις τους μικρούς τοπικούς παραγωγούς, να σεβαστείς τους ρυθμούς του τόπου και να είσαι ηθικός και συνειδητοποιημένος τουρίστας, είναι ο μόνος δρόμος για να παραμείνει αυτός ο παράδεισος ζωντανός και αληθινός για τις επόμενες γενιές.

*Ο Στέργιος Μήτας γράφει και φωτογραφίζει. Η Αρετή Τουσέρ δίνει την ανθρώπινη παρουσία