Κρύο και κρυολόγημα: Σε αρρωσταίνει μια έξοδος χωρίς μπουφάν;

Κρύο και κρυολόγημα: μπορεί το πρώτο να μας αρρωστήσει ή χρειάζεται να εκτεθούμε σε ιό; Το κοινό κρυολόγημα είναι ιογενής λοίμωξη, άρα η χαμηλή θερμοκρασία από μόνη της δεν δημιουργεί τον ιό.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο χειμωνιάτικος καιρός είναι άσχετος με την κυκλοφορία των αναπνευστικών ιών. Οι συνθήκες μπορεί να επηρεάζουν τη μετάδοση ή την άμυνα της μύτης, χωρίς να αποδεικνύουν ότι μια έξοδος χωρίς μπουφάν αρκεί για να προκαλέσει κρυολόγημα.

Κρύο και κρυολόγημα: ποιος είναι ο ρόλος του ιού;

Το κοινό κρυολόγημα είναι λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού και μπορεί να προκληθεί από περισσότερους από 200 αναπνευστικούς ιούς. Δεν πρόκειται για 200 ιούς που κυκλοφορούν όλοι ταυτόχρονα· είναι ο αριθμός των ιών που μπορούν να ευθύνονται για ένα κρυολόγημα.

Ανάμεσά τους βρίσκονται οι ρινοϊοί, οι συχνότεροι υπαίτιοι στις ΗΠΑ. Πολλοί αναπνευστικοί ιοί μεταφέρονται με σταγονίδια από βήχα ή φτέρνισμα. Μετάδοση μπορεί επίσης να γίνει όταν αγγίξουμε μολυσμένη επιφάνεια και στη συνέχεια τα μάτια, τη μύτη ή το στόμα μας.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗΚαζανάκι με ανοιχτό καπάκι: Πόση διαφορά κάνει αν το κλείσεις;

Τα συμπτώματα συνήθως κορυφώνονται μέσα σε δύο έως τρεις ημέρες από τη μόλυνση, ενώ το κρυολόγημα διαρκεί συνήθως λιγότερο από μία εβδομάδα.

Τότε γιατί το συνδέουμε με τον χειμώνα;

Η εποχή επηρεάζει περισσότερα από τη θερμοκρασία που βλέπουμε στο θερμόμετρο. Το κρύο ή η βροχή μπορεί να περιορίζουν τις υπαίθριες δραστηριότητες και να αυξάνουν τον χρόνο και τις επαφές σε εσωτερικούς χώρους, κάτι που μπορεί να διευκολύνει τη μετάδοση.

Παίζει ρόλο και το περιβάλλον στο οποίο κυκλοφορούν οι ιοί. Σε ορισμένα ζωικά πειραματικά μοντέλα, ιοί με χειμερινές κορυφώσεις ήταν πιο σταθεροί και μεταδοτικοί περίπου στους 5°C και σε σχετική υγρασία 10–40% απ’ ό,τι σε θερμότερες και υγρότερες συνθήκες.

Ανασκόπηση της εποχικότητας των αναπνευστικών ιών περιγράφει τρεις πιθανούς συντελεστές: τη θερμοκρασία και την υγρασία, τις ανθρώπινες επαφές σε εσωτερικούς χώρους και τις μεταβολές στην άμυνα του οργανισμού. Η σχετική συμβολή του καθενός δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως.

Μπορεί το κρύο να επηρεάσει την άμυνα της μύτης;

Η σχέση είναι πιο σύνθετη από το «φόρεσες ή δεν φόρεσες μπουφάν». Σε μελέτη ανθρώπινων κυττάρων των αεραγωγών, τα περισσότερα στελέχη ρινοϊού που εξετάστηκαν αναπαράγονταν καλύτερα στους 33–35°C, θερμοκρασία που συναντάται στη ρινική κοιλότητα, παρά στους 37°C.

Άλλη μελέτη, σε ανθρώπινα ρινικά κύτταρα και δείγματα ιστού, βρήκε ότι η ψυχρότερη θερμοκρασία περιόριζε ορισμένες αντιιικές λειτουργίες των εξωκυττάριων κυστιδίων. Το εύρημα προσφέρει ένα στοιχείο για το πώς μπορεί να λειτουργεί η τοπική άμυνα της μύτης.

Πρόκειται, ωστόσο, για μηχανιστικά ευρήματα σε κύτταρα και ιστούς. Δεν αποδεικνύουν ότι μια συνηθισμένη έξοδος χωρίς μπουφάν προκαλεί κλινικά κρυολόγημα.

Τι έδειξαν οι μελέτες σε ανθρώπους;

Τα αποτελέσματα δεν δίνουν μια τόσο απλή εικόνα όσο η συνηθισμένη προειδοποίηση «θα κρυώσεις». Σε μελέτη του 1968, οι ερευνητές δεν διαπίστωσαν ότι η έκθεση στο κρύο επηρέαζε το αν οι συμμετέχοντες θα μολύνονταν από ρινοϊό ή την έκβαση της νόσου.

Σε μελέτη του 2005 συμμετείχαν 180 υγιείς εθελοντές. Μετά την ψύξη των ποδιών, 13 από τους 90 στην ομάδα ψύξης ανέφεραν ότι εμφάνισαν συμπτώματα κρυολογήματος μέσα σε τέσσερις έως πέντε ημέρες, έναντι πέντε από τους 90 στην ομάδα ελέγχου.

Η μελέτη κατέγραψε συμπτώματα που ανέφεραν οι συμμετέχοντες, χωρίς εργαστηριακή επιβεβαίωση αναπνευστικής ιογενούς λοίμωξης. Έτσι, τα ευρήματά της δεν αρκούν για να δείξουν ότι η ψύξη προκάλεσε λοίμωξη.

Και τα καλοκαιρινά κρυολογήματα;

Κρυολόγημα μπορεί να συμβεί οποιαδήποτε εποχή. Σε εύκρατες περιοχές, η γρίπη, ο RSV και οι ανθρώπινοι κορωνοϊοί εμφανίζουν συνήθως χειμερινή δραστηριότητα, ενώ οι ρινοϊοί και ορισμένοι άλλοι αναπνευστικοί ιοί μπορεί να κορυφώνονται την άνοιξη ή το φθινόπωρο.

Στην Ελλάδα, για την περίοδο 2025–2026, ο ΕΟΔΥ ανέφερε αύξηση της δραστηριότητας των αναπνευστικών λοιμώξεων από τις αρχές Δεκεμβρίου και κορύφωση στις αρχές του νέου έτους. Η θετικότητα της γρίπης στην κοινότητα κορυφώθηκε την τελευταία εβδομάδα του έτους. Τα στοιχεία αφορούν αναπνευστικές λοιμώξεις και γρίπη, όχι ειδικά όλα τα κοινά κρυολογήματα.

Η γρίπη, η COVID-19 και ο RSV μπορούν επίσης να προκαλέσουν συμπτώματα που μοιάζουν με κρυολόγημα, χωρίς να είναι το ίδιο πράγμα. Και επειδή οι αναπνευστικοί ιοί δεν ακολουθούν όλοι το ίδιο ημερολόγιο, η επιτήρησή τους συνεχίζεται όλο τον χρόνο.