Ανατριχίλα από μουσική: γιατί ένα τραγούδι μάς προκαλεί ρίγος;

Η ανατριχίλα από μουσική μπορεί να έρθει τη στιγμή που μπαίνει μια φωνή ή λίγο πριν κορυφωθεί μια αγαπημένη μελωδία. Δεν χρειάζεται όμως να κάνει κρύο: το ρίγος μπορεί να συνοδεύει την έντονη προσμονή, την έκπληξη ή τη συγκίνηση που προκαλεί το άκουσμα.

Οι ερευνητές το περιγράφουν ως ένα παροδικό σωματικό και συναισθηματικό βίωμα, γνωστό και ως frisson. Μπορεί να εκδηλωθεί με διαφορετικούς τρόπους και δεν είναι απαραίτητο να εμφανιστεί κάθε φορά που ακούμε το ίδιο κομμάτι.

Τι είναι η ανατριχίλα από μουσική;

Το μουσικό ρίγος μπορεί να μοιάζει με ένα κύμα που περνά για λίγο από το σώμα, με μυρμήγκιασμα ή με την αίσθηση της ανατριχίλας. Σε έρευνες, οι ακροατές αναφέρουν συχνά ότι το νιώθουν στην πλάτη ή κατά μήκος της σπονδυλικής στήλης, στο κεφάλι, στον αυχένα ή στα χέρια.

Η αντίδραση αυτή περιγράφεται και ως ψυχογενές ρίγος, επειδή μπορεί να εμφανιστεί ως απόκριση στη μουσική ή σε άλλα συναισθηματικά ερεθίσματα, ανεξάρτητα από την πτώση της θερμοκρασίας.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗΚαθαρισμός υγραντήρα: Κάθε πότε χρειάζεται και πόση υγρασία είναι αρκετή;

Υπάρχει επίσης μια χρήσιμη διάκριση ανάμεσα στο αίσθημα και σε ό,τι βλέπουμε στο δέρμα. Η πιλοέγερση, δηλαδή η ανόρθωση των τριχών που δημιουργεί τη γνωστή όψη της «χήνας», δεν παρατηρείται σε κάθε επεισόδιο. Μπορούμε λοιπόν να νιώσουμε ρίγος χωρίς να υπάρχει ορατό σημάδι στα χέρια μας.

Γιατί συμβαίνει σε ένα συγκεκριμένο σημείο;

Η μουσική μπορεί να δημιουργεί ή να εντείνει την προσμονή και ύστερα να την εκπληρώνει ή να μας ξαφνιάζει. Ένα crescendo, μια κορύφωση, μια αλλαγή στη μελωδία ή στην αρμονία, ακόμη και η είσοδος ενός νέου οργάνου ή μιας φωνής, έχουν καταγραφεί ως πιθανά σημεία εμφάνισης ρίγους.

Σε ερωτηματολόγιο με 83 ακροατές, οι μουσικές φράσεις με νέες ή απρόσμενες αρμονίες αναφέρονταν συχνά ως τέτοια σημεία. Αυτό δεν σημαίνει ότι μια αρμονική αλλαγή θα προκαλέσει την ίδια αντίδραση σε κάθε άνθρωπο ή σε κάθε κομμάτι.

Σε άλλο πείραμα, αλλαγές στην ένταση, στη φωτεινότητα και στην τραχύτητα του ήχου συσχετίστηκαν με την ένταση της ανατριχίλας σε δύο κομμάτια. Οι ερευνητές σημείωσαν ότι χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να εξηγηθεί η σχέση. Η έκπληξη και η κορύφωση είναι δηλαδή πιθανά στοιχεία της εμπειρίας, όχι μια συνταγή που λειτουργεί πάντοτε.

Τι συμβαίνει στο σώμα και στον εγκέφαλο;

Το ρίγος συνοδεύεται και από μετρήσιμες σωματικές μεταβολές. Σε μελέτη με απεικόνιση εγκεφάλου, οι αναφορές ανατριχίλας συνέπεσαν με αλλαγές στον καρδιακό ρυθμό, στην αναπνοή και στην ηλεκτρική δραστηριότητα των μυών. Άλλες μετρήσεις έχουν συνδέσει τα επεισόδια με μεταβολές στην ηλεκτρική αγωγιμότητα του δέρματος, έναν δείκτη δραστηριότητας του αυτόνομου νευρικού συστήματος.

Η ένταση του ρίγους έχει επίσης συσχετιστεί με δραστηριότητα σε εγκεφαλικές περιοχές που σχετίζονται με την ανταμοιβή, το συναίσθημα και τη διέγερση. Η συσχέτιση αυτή δεν σημαίνει ότι μία περιοχή εξηγεί μόνη της όλη την εμπειρία.

Σε μελέτη του 2011, οι ερευνητές εντόπισαν απελευθέρωση ντοπαμίνης στο ραβδωτό σώμα κατά την κορύφωση της συναισθηματικής διέγερσης από μουσική και διέκριναν την προσμονή από την ίδια την κορύφωση. Η ντοπαμίνη συμμετέχει στη μουσική απόλαυση, αλλά δεν αποτελεί από μόνη της πλήρη εξήγηση για κάθε ανατριχίλα.

Έχει σημασία αν το τραγούδι είναι γνώριμο;

Ένα τραγούδι μπορεί να έχει αποκτήσει προσωπική σημασία για εμάς. Η μουσική ακρόαση συνδέεται ευρύτερα με εγκεφαλικά δίκτυα που αφορούν, μεταξύ άλλων, το συναίσθημα και τη μνήμη. Η συγκίνηση που συνοδεύει ένα ρίγος δεν είναι υποχρεωτικά χαρούμενη: στη βιβλιογραφία έχουν αναφερθεί επεισόδια που συνδέονται και με αρνητικά συναισθήματα.

Για την οικειότητα με ένα κομμάτι, πάντως, τα ευρήματα δεν συμφωνούν. Ορισμένες μελέτες τη συνδέουν με περισσότερες ανατριχίλες, ενώ άλλες δεν βρίσκουν τέτοια επίδραση. Το ότι γνωρίζουμε καλά μια μελωδία δεν εγγυάται πως θα νιώσουμε ρίγος κάθε φορά που την ακούμε.

Στα πειράματα, τα κομμάτια που επιλέγουν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες είναι πιθανότερο να προκαλέσουν ανατριχίλες από εκείνα που επιλέγουν οι ερευνητές. Έτσι όμως γίνεται δυσκολότερο να ελεγχθούν με τον ίδιο τρόπο τα χαρακτηριστικά της μουσικής που ακούει ο καθένας.

Αν δεν ανατριχιάζω, απολαμβάνω λιγότερο τη μουσική;

Όχι απαραίτητα. Οι άνθρωποι διαφέρουν ως προς τη συχνότητα, την ένταση και τη μορφή της αντίδρασης. Οι εκτιμήσεις για το πόσοι έχουν βιώσει μουσικό ρίγος ποικίλλουν και προέρχονται από δείγματα που δεν αντιπροσωπεύουν κατ’ ανάγκη τον γενικό πληθυσμό.

Η απουσία ρίγους δεν αναιρεί την απόλαυση ή τη συγκίνηση. Αν θέλεις απλώς να παρατηρήσεις τη δική σου εμπειρία, μπορείς να προσέξεις πού ακριβώς σε αγγίζει ένα αγαπημένο κομμάτι: σε μια αλλαγή αρμονίας, στο σταδιακό του χτίσιμο ή στην είσοδο μιας φωνής.

Η μορφή και η συχνότητα του ρίγους διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο· δεν είναι μέτρο για το πόσο απολαμβάνουμε τη μουσική.