ΚΑΖΑΝΑΚΙ ΜΕ ΑΝΟΙΧΤΟ ΚΑΠΑΚΙ: ΠΟΣΗ ΔΙΑΦΟΡΑ ΚΑΝΕΙ ΑΝ ΤΟ ΚΛΕΙΣΕΙΣ;

Καζανάκι με ανοιχτό καπάκι ή κλειστό πριν από την έκπλυση; Η λεκάνη μπορεί να δημιουργήσει σταγονίδια και μικροσκοπικά αιωρούμενα σωματίδια, ενώ το κλείσιμο του καπακιού μειώνει τα αερολύματα σε ορισμένα πειράματα, χωρίς να τα αποκλείει.

Η εικόνα γίνεται πιο σύνθετη όταν οι ερευνητές αναζητούν μικροβιακή επιμόλυνση στις επιφάνειες αντί για σωματίδια στον αέρα. Οι δύο μετρήσεις δεν απαντούν στην ίδια ερώτηση και καμία δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι κάποιος θα μολυνθεί.

Καζανάκι με ανοιχτό καπάκι: Πού φτάνουν τα σωματίδια;

Όταν τραβάμε το καζανάκι, η κίνηση του νερού μπορεί να δημιουργήσει σταγονίδια και αερολύματα: πολύ μικρά σωματίδια που αιωρούνται στον αέρα. Οι ερευνητές τα έχουν καταγράψει σε διαφορετικούς τύπους τουαλέτας, με αποτελέσματα που εξαρτώνται από τον σχεδιασμό και τις συνθήκες της δοκιμής.

Σε ένα πείραμα με εμπορική τουαλέτα υψηλής πίεσης, η ροή του αέρα ξεπέρασε τα 2 μέτρα ανά δευτερόλεπτο και μετέφερε αερολύματα έως το 1,5 μέτρο μέσα σε οκτώ δευτερόλεπτα από την έναρξη της έκπλυσης. Η εικόνα αφορά τη συγκεκριμένη τουαλέτα στο εργαστήριο, όχι μια μέτρηση που ισχύει για κάθε μπάνιο σπιτιού.

Σε άλλη δοκιμή, σε δημόσια τουαλέτα, καταγράφηκαν σωματίδια μεγέθους 0,3 έως 3 μικρομέτρων σε ύψος τουλάχιστον 1,52 μέτρου. Μετά από επαναλαμβανόμενες εκπλύσεις αυξήθηκε και το επίπεδο των αιωρούμενων σωματιδίων στον χώρο.

Και αν κλείσουμε το καπάκι;

Στη δοκιμή της δημόσιας τουαλέτας, η κάλυψη της λεκάνης μείωσε τα επίπεδα των αερολυμάτων, αλλά δεν τα μηδένισε. Οι ερευνητές πρότειναν ότι σωματίδια μπορούσαν να διαφεύγουν από τα κενά ανάμεσα στο κάλυμμα και το κάθισμα.

Ένα διαφορετικό πείραμα χρησιμοποίησε ειδικό κάλυμμα καταστολής αερολυμάτων σε αποχωρητήριο ιδρυματικού τύπου, μέσα σε θάλαμο χωρίς εξαερισμό. Σε σύγκριση με τη δοκιμή χωρίς το ειδικό κάλυμμα, στα πρώτα 90 δευτερόλεπτα καταγράφηκαν 48% λιγότερα σωματίδια ως προς τον αριθμό, 76% μικρότερη συνολική επιφάνεια και 66% μικρότερη μάζα σωματιδίων.

Οι τρεις αριθμοί περιγράφουν διαφορετικά μεγέθη, όχι τρεις εκδοχές του ίδιου ποσοστού. Επιπλέον, το ειδικό κάλυμμα και οι συνθήκες του πειράματος δεν επιτρέπουν να μεταφέρουμε αυτά τα ποσοστά αυτούσια στο συμβατικό καπάκι κάθε σπιτιού.

Συστηματική ανασκόπηση του 2026, η οποία συμπεριέλαβε 22 μελέτες, χαρακτήρισε τα στοιχεία για την ανεξάρτητη επίδραση της θέσης του καπακιού περιορισμένα και ασυνεπή. Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει ένα αξιόπιστο ποσοστό μείωσης που να ισχύει για όλες τις τουαλέτες.

Γιατί μια άλλη μελέτη δεν βρήκε διαφορά;

Η απάντηση βρίσκεται στο τι αναζητούσαν οι ερευνητές. Σε εργαστηριακή μελέτη του 2024 πρόσθεσαν στο νερό της λεκάνης τον βακτηριοφάγο MS2, έναν ιικό δείκτη που χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο ανθρώπινων εντερικών ιών, και μέτρησαν την επιμόλυνση επιφανειών.

Στις συνθήκες εκείνης της μελέτης, η θέση του καπακιού δεν άλλαξε σημαντικά την επιμόλυνση που καταγράφηκε. Αυτό δεν αναιρεί αυτομάτως τις μετρήσεις που έδειξαν λιγότερα αιωρούμενα σωματίδια: οι ερευνητές εξέταζαν διαφορετικό αποτέλεσμα.

Η ίδια μελέτη εξέτασε και τον καθαρισμό της λεκάνης. Η χρήση βούρτσας και καθαριστικού με υδροχλωρικό οξύ συνδέθηκε με μείωση του MS2 στο νερό κατά περισσότερο από 99,99%, σε σύγκριση με τη μη χρήση προϊόντος. Το εύρημα αφορά τη συγκεκριμένη δοκιμή, όχι μια γενική οδηγία για χρήση ή ανάμειξη καθαριστικών.

Τα σωματίδια σημαίνουν και κίνδυνο λοίμωξης;

Όχι απαραίτητα. Η καταγραφή σωματιδίων στον αέρα, η ανίχνευση ενός μικροβιακού δείκτη σε επιφάνειες και η απόδειξη ότι μεταδόθηκε μια λοίμωξη είναι τρία διαφορετικά ευρήματα.

Ανασκόπηση για δημόσιες τουαλέτες το 2021 δεν εντόπισε στοιχεία αερογενούς μετάδοσης εντερικών ή αναπνευστικών παθογόνων σε αυτούς τους χώρους. Αυτό δεν αποδεικνύει ότι ο κίνδυνος είναι μηδενικός.

Άλλη ανασκόπηση, το 2022, εξέτασε 37 μελέτες σε χώρους υγείας και φιλοξενίας και κατέληξε ότι ο κίνδυνος μετάδοσης μέσω επαφής ή αέρα παραμένει μη ποσοτικοποιημένος. Η μελέτη με τον MS2, αντίστοιχα, δεν μέτρησε πόσοι άνθρωποι μολύνθηκαν ούτε απέδειξε μετάδοση νόσου από το καζανάκι.

Τι έχει σημασία στην καθημερινότητα;

Αν υπάρχει καπάκι, μπορούμε να το κλείνουμε πριν από την έκπλυση. Είναι μια απλή κίνηση που σε ορισμένες δοκιμές συνδέθηκε με λιγότερα αερολύματα, χωρίς όμως να αποτελεί πλήρες φράγμα ή υποκατάστατο του καθαρισμού.

Το πλύσιμο των χεριών με σαπούνι και νερό μετά τη χρήση της τουαλέτας παραμένει βασική συνήθεια υγιεινής. Σημασία έχει και ο τακτικός καθαρισμός των επιφανειών που αγγίζουμε συχνά, όπως το χερούλι του καζανακίου, η βρύση και το πόμολο. Τα γάντια δεν αντικαθιστούν το πλύσιμο των χεριών.

Ο ΕΟΔΥ συστήνει επίσης καλό αερισμό και τακτικό καθαρισμό επιφανειών και τουαλετών, ιδίως όταν ένα παιδί νοσεί από ιό Coxsackie. Ο αερισμός είναι χρήσιμος ως γενική πρακτική υγιεινής, αν και τα στοιχεία για την επίδρασή του ειδικά στα αερολύματα από το καζανάκι παραμένουν ασυνεπή. Το καπάκι μπορεί να είναι η πρώτη μικρή κίνηση, όχι η μόνη.