ΔΩΡΕΑ ΟΡΓΑΝΩΝ: Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΥΞΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΕΛΛΕΙΨΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΟΤΑΝ Η ΑΠΩΛΕΙΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΕΛΠΙΔΑ
Η δωρεά οργάνων στην Ελλάδα αυξάνεται, αλλά οι ελλείψεις παραμένουν, καθώς η κοινωνική προσφορά μετατρέπει την απώλεια σε ελπίδα.
Η δωρεά οργάνων στην Ελλάδα καταγράφει σημαντική πρόοδο τα τελευταία χρόνια, κυρίως χάρη στην καθιέρωση συντονιστών στα νοσοκομεία, όμως το σύστημα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις σε προσωπικό, εξοπλισμό και οργάνωση. Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Γεώργιος Τσουλφάς, οι μεταμοσχεύσεις αυξήθηκαν αισθητά, αλλά οι λίστες αναμονής παραμένουν μεγάλες και η χώρα χρειάζεται καλύτερη αξιοποίηση των δοτών, περισσότερη εκπαίδευση και ισχυρότερες δομές ώστε η «απώλεια» να μετατρέπεται πιο συχνά σε ελπίδα για τους ασθενείς.
Πιο αναλυτικά
Η υπέρτατη πράξη αλτρουισμού, ευαισθησίας και κοινωνικής προσφοράς.
Η δωρεά οργάνων μετατρέπει την απώλεια σε ελπίδα και γεννιέται μέσα από τη βαθύτερη έκφραση της ανθρώπινης αλληλεγγύης.
Πίσω από κάθε δωρητή κρύβεται μια ιστορία γενναιοδωρίας και αγάπης προς τον συνάνθρωπο. Πίσω από κάθε λήπτη ξεκινά ένα νέο κεφάλαιο, γεμάτο όνειρα και ευγνωμοσύνη.
Η δωρεά οργάνων αφορά στην προσφορά των οργάνων από έναν συνάνθρωπό μας, που δεν είναι πια στη ζωή. Aπό έναν έναν δότη, μπορούν να σωθούν έως και είκοσι ασθενείς που έχουν ανάγκη από νέα καρδιά, πνεύμονες, ήπαρ, νεφρούς, κερατοειδείς, δέρμα ή και οστά.
Ωστόσο, η δωρεά οργάνων δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τη μεταμόσχευση. Η μεταμόσχευση οργάνων και ιστών αποτελεί μία θεραπευτική πρακτική που επιτρέπει την αποκατάσταση κάποιων λειτουργιών του σώματος που μέχρι εκείνη τη στιγμή είχαν χαθεί μερικώς ή πλήρως και σε μερικές περιπτώσεις είχαν σε ένα μέρος υποκατασταθεί με μία μέθοδο μηχανικού τύπου, όπως η αιμοκάθαρση. Πιο συγκεκριμένα είναι μια χειρουργική επέμβαση κατά την οποία υγιή όργανα, ιστοί ή κύτταρα μεταφέρονται από έναν εκλιπόντα ή ζωντανό δότη σε έναν χρονίως πάσχοντα ασθενή, με σκοπό την αποκατάσταση της λειτουργίας κάποιου οργάνου του που βρίσκεται σε ανεπάρκεια.
Τον Ιούλιο του 2026, σημειώθηκε μία σημαντικά θετική πορεία στη δωρεά οργάνων, η οποία επιβεβαιώνεται από τον αριθμό μεταμοσχεύσεων που πραγματοποιήθηκαν, σύμφωνα με τα στοιχεία του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων και του Υπουργείου Υγείας.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι συνολικά σε μία εβδομάδα πραγματοποιήθηκαν 14 μεταμοσχεύσεις: 2 πνευμόνων και 2 καρδιάς στο Ωνάσειο, 6 νεφρού στο Λαϊκό, 2 νεφρού στο Ιπποκράτειο και 2 νεφρού στον Ευαγγελισμό.
Υπάρχουν αρκετοί μύθοι για τη δωρεά οργάνων, αλλά υπάρχουν και οι αλήθειες που τους καταρρίπτουν.
Και παρά το γεγονός ότι όλο και περισσότερος κόσμος ενημερώνεται και ευαισθητοποιείται για τη δωρεά οργάνων και τις μεταμοσχεύσεις στην Ελλάδα, ο δισταγμός παραμένει και η κατάσταση στο ΕΣΥ παρουσιάζει κενά, τα οποία στο εξωτερικό έχουν καλυφθεί.
Ο Γεώργιος Τσουλφάς, Διευθυντής Χειρουργικής Κλινικής Μεταμοσχεύσεων Α.Π.Θ μιλά στην Parallaxi για την εικόνα των μεταμοσχεύσεων στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια και την σημαντικότητα της ύπαρξης των συντονιστών στα νοσοκομεία της χώρας:
«Από το 2020, υπήρξε ένα ενδιαφέρον από το Ωνάσειο Ίδρυμα σχετικά με τη δημιουργία του Εθνικού Μεταμοσχευτικού Κέντρου. Το ενδιαφέρον αυτό, οδήγησε αρχικά στο να γίνει μια έκθεση με προτάσεις σχετικά με την οργάνωση της μεταμόσχευσης στην Ελλάδα, με μαθήματα που μπορούμε να πάρουμε από τη διεθνή πραγματικότητα.
Το πιο βασικό, ήταν η ύπαρξη των συντονιστών στα νοσοκομεία. Οι συντονιστές, που είναι νοσηλευτές ή γιατροί, περνούν μια ειδική εκπαίδευση για να αποτελέσουν την «αλυσίδα» μεταξύ των μονάδων εντατικής θεραπείας των οικογενειών και του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ). Το πρόβλημα που πολλές φορές υπάρχει είναι ότι οι εντατικές δίνουν έναν υπεράνθρωπο αγώνα για να σώσουν μία ζωή – δεν είναι το πρώτο πράγμα η δωρεά και η μεταμόσχευση. Υπάρχουν όμως φορές που και οι ασθενείς είναι ιδιαίτερα βαριές περιπτώσεις και κάποιοι δεν τα καταφέρνουν. Άρα για το πώς θα προχωρήσει η συζήτηση για μία πιθανή δωρεά οργάνων, η διαδικασία για τα τεστ κεφαλικού θανάτου και η ύπαρξη του συντονιστή παίζουν σημαντικό ρόλο».
Η ύπαρξη των συντονιστών ξεκίνησε από το ισπανικό μοντέλο και οδήγησε στην αύξηση των δωρεών οργάνων, όπως ακριβώς συνέβη και στην Ελλάδα, σύμφωνα με τον κ. Τσουλφά:
«Ο δείκτης που χρησιμοποιείται για τη μέτρηση της δωρεάς είναι οι δότες ανά εκατ. πληθυσμού. Η Ελλάδα υπολόγιζε 3 με 4 δότες ανα εκατ. πληθυσμού, όταν η Κροατία για παράδειγμα, που είναι ίδιου μεγέθους πληθυσμιακά με την Ελλάδα ήταν στους 20. Η Ισπανία πρωτοπορεί παγκοσμίως και μετρά γύρω στους 40.. Με αυτόν τον δείκτη και με τους τοπικούς συντονιστές, φτάσαμε να είμαστε γύρω στους 8 με 10 ανά εκατ. δότες, που είναι μια πάρα πολύ μεγάλη αύξηση. Άρα, αυτό ήταν «κλειδί» σε πρακτικό επίπεδο.
Γίνεται μια προσπάθεια να οργανωθεί το όλο σύστημα καλύτερα ως προς το να υπάρχουν οι αλγόριθμοι στην αξιολόγηση, στη διαχείριση και έχουν γίνει πολλά σημαντικά βήματα όσον αφορά τη δωρεά. Εκεί που ακόμα χρειάζονται να γίνουν πολλά βήματα είναι όσον αφορά την αξιοποίηση, που έχει να κάνει με τα νοσοκομεία».
Ο ίδιος αναλύει τις κατηγορίες των δωρητών αλλά και τη διαδικασία των μεταμοσχεύσεων:
«Υπάρχουν οι ζώντες δότες, δηλαδή οι άνθρωποι που αποφασίζουν να δωρίσουν ένα όργανο ή ένα μέρος ενός οργάνου σε ένα συνάνθρωπό τους. Αυτό μπορεί να συμβεί για τα νεφρά ή για το ήπαρ.
Υπάρχουν και οι πτωματικοί δότες, η μεγαλύτερη πλειοψηφία παγκοσμίως, αυτοί δηλαδή που προέρχονται από εγκεφαλικό θάνατο.
Εγκεφαλικός θάνατος σημαίνει ότι ο εγκέφαλος δεν αιματώνεται καθόλου, αλλά το αίμα κυκλοφορεί στα υπόλοιπα όργανα. Ο εγκέφαλος δεν λειτουργεί, άρα ο άνθρωπος είναι εγκεφαλικά νεκρός. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι σε κόμμα, ούτε ότι μπορεί να επανέλθει – γιατί οι περισσότεροι το συγχέουν αυτό. Αυτό φυσικά, αποδεικνύεται και πιστοποιείται μέσα συγκεκριμένες εξετάσεις και τεστ από γιατρούς της ΜΕΘ και νευροχειρουργούς. Στη συνέχεια, γίνεται μία συζήτηση με την οικογένεια, αν επιθυμεί να δωρίσει. Παλαιότερα, υπήρχε η εικαζόμενη συναίνεση, η οποία σήμερα δεν ισχύει».
Η εικαζόμενη συναίνεση στη δωρεά οργάνων είναι το νομικό σύστημα όπου κάθε πολίτης θεωρείται αυτόματα εν δυνάμει δωρητής μετά θάνατον, εκτός εάν έχει εκφράσει ρητή αντίρρηση εν ζωή. Στην Ελλάδα, αν και θεσμοθετήθηκε νομοθετικά, στην πράξη ακολουθείται υβριδικό σύστημα όπου ζητείται πάντα η συγκατάθεση της οικογένειας.
Μύθοι και αλήθειες
Ο μεγαλύτερος μύθος στη δωρεά οργάνων είναι πως αν έχεις δηλώσει ότι είσαι δωρητής και βρεθείς σε μία επικίνδυνη κατάσταση ή σε κόμμα, οι γιατροί δε θα σε προσέξουν.
«Αυτή η σκέψη είναι αστεία και τραγική, γιατί υποδηλώνει μία πλήρη έλλειψη εμπιστοσύνης στο Σύστημα Υγείας, στους γιατρούς και στους ανθρώπους γενικότερα. Το πρώτο μέλημα όλων μας είναι να σωθούν ζωές.
Αυτό που πρέπει να ξέρει ο κόσμος είναι ότι το αν υπάρχει εγκεφαλικός θάνατος, δεν είναι κάτι υποκειμενικό. Δεν είναι το ίδιο με αυτό που λένε δεν λειτουργεί καλά ο εγκέφαλος, ή ότι ο άνθρωπος είναι διασωληνωμένος, σε κόμμα. Ο εγκεφαλικός θάνατος είναι κάτι απόλυτο και κάτι το οποίο πιστοποιείται μέσα από μία συγκεκριμένη διαδικασία – δεν εικάζεται από τους γιατρούς», τονίζει ο κ. Τσουλφάς.
Τα προβλήματα και οι ελλείψεις στο σύστημα υγείας
Τα μεταμοσχευτικά κέντρα στην Ελλάδα είναι μετρημένα.
Έχουμε το Ιπποκράτειο στη Θεσσαλονίκη για μεταμόσχευση ύπατος, νεφρού και παγκρέατος. Στην Αθήνα, ο Ευαγγελισμός για μεταμόσχευση νεφρού και το Λαϊκό για μεταμόσχευση νεφρού και ύπατος. Το Ρίο στην Πάτρα για μεταμόσχευση νεφρού και παγκρέατος και στα Π.Γ.Ν. Ιωαννίνων για μεταμοσχεύσεις νεφρών. Και τέλος, το Ωνάσειο για μεταμόσχευση πνεύμονα και καρδιάς καθώς έχουν ξεκινήσει και κάποιες μεταμοσχεύσεις νεφρού σε παιδιά.
Τα προβλήματα που αντιμετωπίζει το ΕΣΥ αναφορικά με τα μεταμοσχευτικά κέντρα ποικίλλουν και είναι διαφορετικά σε κάθε νοσοκομείο, όπως επισημαίνει ο κ. Τσουλφάς:
«Το Ιπποκράτειο για παράδειγμα έχει το ιδιαίτερο πρόβλημα – το οποίο δεν είναι καινούργιο – ότι υπάρχουν μόνο δέκα αναισθησιολόγοι. Στην εποχή του COVID αυτό ήταν ένα μεγάλο πλήγμα γιατί οι αναισθησιολόγοι ήταν ειδικότητα πρώτης γραμμής και πολλοί φύγανε από τα νοσοκομεία. Η έλλειψη των αναισθησιολόγων είναι ένα σημαντικό πρόβλημα όχι μόνο για τη μεταμόσχευση. Δεν μπορεί να πει κανείς ότι δεν κάνει κάτι το κράτος, γιατί η αλήθεια είναι ότι συνεχώς βγαίνουν θέσεις αναισθησιολόγων, αλλά δεν έρχονται, καθώς είναι πιο προσοδοφόρο να πάει κανείς στον ιδιωτικό τομέα, ή σε ένα άλλο νοσοκομείο που δεν έχει τον ίδιο φόρτο εργασίας και βαρύτητα με το Ιπποκράτειο. Άλλες χώρες έχουν αντιμετωπίσει αυτό το πρόβλημα, δίνοντας κίνητρα στους αναισθησιολόγους», όπως σημειώνει ο ίδιος.
Παρά το γεγονός ότι γίνεται σημαντική προσπάθεια για να βοηθηθούν τα μεταμοσχευτικά κέντρα, αυτό είναι ένα χρόνιο πρόβλημα που δεν λύνεται εύκολα.
Οι ελλείψεις στον τεχνολογικό εξοπλισμό χαρακτηρίζουν επίσης το Εθνικό Σύστημα Υγείας αναφορικά με τις μεταμοσχεύσεις. Σύμφωνα με τον κ. Τσουλφά, ένα τρανταχτό παράδειγμα είναι οι αντλίες συντήρησης μοσχευμάτων, οι οποίες υπάρχουν παγκοσμίως – αλλά στην Ελλάδα, όχι ακόμα. Αναγκαία επίσης είναι η «οργανωμένη εκπαίδευση και εξειδίκευση των γιατρών στο συγκεκριμένο αντικείμενο», όπως προσθέτει ο ίδιος.
Οι λίστες, ο χρόνος αναμονής και η ανάγκη
Η λίστα για την μεταμόσχευση νεφρού είναι πολύ μεγάλη, περίπου 1.500 με 2.000 ασθενείς, με τον μέσο χρόνο αναμονής να είναι 8 με 10 χρόνια στην Ελλάδα. Ωστόσο, λόγω της αιμοκάθαρσης που γίνεται στη συγκεκριμένη περίπτωση, αν κάποιος δεν κάνει μεταμόσχευση, δεν θα χάσει τη ζωή του.
Για το ήπαρ είναι διαφορετικά τα πράγματα, καθώς δεν υπάρχει κάτι αντίστοιχο και έτσι ο χρόνος αναμονής είναι γύρω στους μήνες. Βέβαια είναι και πολύ μικρότερος ο αριθμός των ασθενών στη λίστα, γύρω στους 60-70.
Σύμφωνα με τον κ. Τσουλφά, ελλείψεις μοσχευμάτων στην Ελλάδα υπάρχουν στον πνεύμονα, το νεφρό και την καρδιά, αλλά εκεί εντοπίζεται και η μεγαλύτερη ανάγκη, καθώς είναι μεγαλύτερη η λίστα.
«Η μεταμόσχευση δεν σώζει απλά τη ζωή ενός ανθρώπου, αλλά αλλάζει και την ποιότητά της. Με βάση συγκεκριμένες μελέτες, αν συγκρίνει κανείς την αιμοκάθαρση με τη μεταμόσχευση είναι μέρα με τη νύχτα. Η μεταμόσχευση σε απελευθερώνει από την ανάγκη να είσαι με το μηχάνημα της αιμοκάθαρση και ταυτόχρονα βελτιώνει σημαντικά την ποσότητα, τον χρόνο και την ποιότητα ζωής. Το πιο σημαντικό είναι να υπάρχει ένα οργανωμένο σύστημα και να γίνει προσπάθεια έτσι ώστε ο κόσμος να γνωρίζει το δώρο ζωής που μπορεί να κάνει αλλά και να λάβει», καταλήγει ο ίδιος.
