Κλιματική κρίση: Πώς επηρεάζει τις επιδημίες στην Ελλάδα

Η κλιματική κρίση έχει ήδη μεταβάλει τον χάρτη των λοιμωδών νοσημάτων στην Ελλάδα. Ο ιός του Δυτικού Νείλου αποτελεί πλέον σταθερό καλοκαιρινό πρόβλημα, ενώ ο δάγκειος πυρετός παραμένει πιθανή μελλοντική απειλή, καθώς τα κουνούπια που τον μεταδίδουν έχουν εγκατασταθεί στη χώρα. Ο καθηγητής Γκίκας Μαγιορκίνης τονίζει ότι η αύξηση της θερμοκρασίας, οι αλλαγές στα οικοσυστήματα και οι νέες επαφές ανάμεσα σε ανθρώπους και ζώα ενισχύουν τον κίνδυνο επιδημιών. Εκτιμά, επίσης, πως πιθανότερη επόμενη πανδημία είναι μια γρίπη από πτηνά ή χοίρους, ενώ ο κορονοϊός δεν αποκλείεται, αλλά το ενδεχόμενο τοποθετείται πιο μακριά χρονικά.

Πιο αναλυτικά

Πώς επηρεάζει η υπερθέρμανση του πλανήτη τον χάρτη των λοιμωδών νοσημάτων; Για ποιον λόγο ο ιός του Δυτικού Νείλου έχει εξελιχθεί σε σταθερό πρόβλημα στην Ελλάδα και πόσο πιθανή είναι μια νέα εμφάνιση δάγκειου πυρετού στη χώρα; Πότε θα μπορούσε να εκδηλωθεί η επόμενη πανδημία και ποιος ιός συγκεντρώνει τις περισσότερες πιθανότητες να την προκαλέσει;

Ο αναπληρωτής καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας του ΕΚΠΑ Γκίκας Μαγιορκίνης απαντά σε αυτά τα ερωτήματα, σε συνέντευξή του στο Πρακτορείο FM και στην Τάνια Μαντουβάλου. Αφορμή στάθηκε πρόσφατη ομιλία του με θέμα «Πώς αλλάζει το τοπίο των επιδημιών και των ενδημιών ως συνάρτηση της κλιματικής κρίσης».

Οι συνέπειες της κλιματικής κρίσης δεν είναι πια μια υπόθεση που αφορά μόνο το μέλλον. Η αύξηση της θερμοκρασίας έχει ήδη επιφέρει αλλαγές στον χάρτη των λοιμωδών νοσημάτων, επηρεάζοντας τους πληθυσμούς των κουνουπιών και τις μεταναστεύσεις των πτηνών, καθώς και τις επαφές ανθρώπων με ζώα, τα οποία ενδέχεται να λειτουργούν ως δεξαμενές επικίνδυνων παθογόνων.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗΚαθαρισμός υγραντήρα: Κάθε πότε χρειάζεται και πόση υγρασία είναι αρκετή;

«Δεν θα μπορούσα να πω με σιγουριά ποια θα είναι η επόμενη πανδημία, αλλά στη λίστα, υψηλού κινδύνου είναι μία γρίπη, πιθανότατα από τα πτηνά, ή ένα ανασυνδυασμένο στέλεχος μεταξύ πτηνών ιού γρίπης πτηνών και ιού γρίπης χοίρων. Αυτό το έχουμε ξαναδεί στο παρελθόν και συμβαίνει κάθε κάμποσα χρόνια. Έχουμε να δούμε πανδημία γρίπης περίπου από το 2009, άρα λοιπόν την περιμένουμε μέσα στην επόμενη δεκαετία. Όσον αφορά τον κορονοϊό δεν αποκλείεται μία νέα πανδημία, αλλά χρονικά πιθανότατα πολύ πιο μακριά. Λογικά στα επόμενα 50 χρόνια, είναι πιθανό να δούμε ακόμα μία COVID επιδημία», ανέφερε ο κ. Μαγιορκίνης.

Πώς μεταβάλλεται ο χάρτης των λοιμωδών νοσημάτων

Ο κ. Μαγιορκίνης εξηγεί πως η υπερθέρμανση του πλανήτη και η κλιματική κρίση έχουν ήδη επιδράσει σε διάφορες κατηγορίες λοιμωδών νοσημάτων. «Ιδιαίτερη σημασία έχουν εκείνα που μεταδίδονται μέσω κουνουπιών, αλλά και τα λοιμώδη νοσήματα που συνδέονται με το περιβάλλον και την αλληλεπίδραση ανθρώπων και ζώων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η χολέρα».

Από τη δεκαετία του 1960 εξελίσσεται η πιο μακρόχρονη πανδημία χολέρας που έχει καταγραφεί στον πλανήτη, σύμφωνα με τον καθηγητή. «Στις χώρες με ασφαλή συστήματα ύδρευσης και ισχυρές υγειονομικές υποδομές το πρόβλημα δεν εμφανίζεται με τον ίδιο τρόπο, όμως σε περιοχές όπου δεν υπάρχει πρόσβαση σε καθαρό νερό η μετάδοση συνεχίζεται. Η άνοδος της θερμοκρασίας έχει, συμβάλει στην επέκταση των περιοχών στις οποίες μπορεί να επιβιώσει το μικρόβιο». Για την Ελλάδα, ωστόσο, το άμεσο ζήτημα αφορά κυρίως τα νοσήματα που μεταφέρουν τα κουνούπια. «Ο ιός του Δυτικού Νείλου αποτελεί πλέον σταθερό καλοκαιρινό πρόβλημα δημόσιας υγείας, ενώ ο δάγκειος πυρετός και ο ιός chikungunya εμφανίζουν ενδημική μετάδοση σε περιοχές της Ευρώπης που μέχρι πριν από λίγα χρόνια δεν θεωρούνταν τυπικές ζώνες μετάδοσης».

Κοράκια, κίσσες και καρακάξες στους δρόμους της Αθήνας

Ο ιός του Δυτικού Νείλου, εκτιμά ο κ. Μαγιορκίνης, έχει γίνει ένα πρόβλημα δημόσιας υγείας με το οποίο θα χρειαστεί να εξοικειωθούμε, καθώς επανεμφανίζεται στη χώρα σε προβλέψιμη βάση κάθε χρόνο. «Θεωρείται πλέον ουσιαστικά ενδημικός στην Ελλάδα, καθώς εμφανίζεται κάθε χρόνο κατά τους θερινούς μήνες. Η περίοδος κυκλοφορίας του εκτείνεται περίπου από τα μέσα Ιουνίου έως τα μέσα ή τα τέλη Σεπτεμβρίου, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι σε ορισμένα νησιά ο ιός μπορεί να διαχειμάζει».

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το ενδεχόμενο τα ακραία καιρικά φαινόμενα να συνδέονται με τη φετινή εικόνα. Ο καθηγητής θεωρεί πιθανό ότι ο κυκλώνας Daniel, το 2023, επηρέασε τις μεταναστευτικές διαδρομές των πτηνών και συνέβαλε στη μετακίνηση πληθυσμών τους προς τη Θεσσαλία και άλλες περιοχές της χώρας.

Ο καθηγητής μιλά ειδικότερα για κορακοειδή, όπως κοράκια, κίσσες και καρακάξες, που ενισχύουν σημαντικά την επιδημία του Δυτικού Νείλου. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, τα πτηνά αυτά έχουν εντοπιστεί ακόμη και σε κεντρικούς δρόμους της Αθήνας.

«Η έγκαιρη πρόβλεψη των περιοχών που κινδυνεύουν από αυξημένη μετάδοση είναι δύσκολη χωρίς επιδημιολογική επιτήρηση. Ωστόσο, η εντομολογική επιτήρηση μπορεί να προσφέρει ένα σημαντικό πλεονέκτημα, καθώς είναι δυνατό να προειδοποιήσει περίπου 15-20 ημέρες νωρίτερα για αυξημένη πιθανότητα μετάδοσης του ιού σε μια περιοχή».

Δάγκειος πυρετός: Υπάρχει πιθανότητα να επιστρέψει στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα ο δάγκειος πυρετός δεν είναι σήμερα ενδημικός. Η τελευταία μεγάλη εμφάνισή του στη χώρα ανάγεται στη δεκαετία του 1920, περίοδο κατά την οποία νόσησε και ο Ελευθέριος Βενιζέλος. «Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι έχει χαθεί οριστικά από τον ευρωπαϊκό χάρτη. Ο φορέας του δάγκειου υπάρχει πλέον στην Ελλάδα, ενώ σε άλλες ευρωπαικές χώρες έχουν καταγραφεί περιστατικά εγχώριας μετάδοσης τόσο δάγκειου όσο και chikungunya, όπως πχ σε Ιταλία και Γαλλία. Για αυτόν τον λόγο είναι πιθανό να δούμε στο μέλλον εγχώρια μετάδοση και στην Ελλάδα. Η κλιματική αλλαγή, σε συνδυασμό με την παρουσία των κατάλληλων κουνουπιών, δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε νοσήματα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν “τροπικά” να επεκτείνονται σε βορειότερες περιοχές».

COVID-19 και κλιματική κρίση: Συνδέεται η πανδημία;

Το κατά πόσο η κλιματική κρίση σχετίζεται και με την εμφάνιση της COVID-19 είναι ένα πολύ πιο σύνθετο ζήτημα. Ο κ. Μαγιορκίνης τονίζει ότι η συμβολή της κλιματικής αλλαγής δεν μπορεί να αποκλειστεί, αφού η αύξηση της θερμοκρασίας και οι περιβαλλοντικές αλλαγές έχουν φέρει συχνότερα ανθρώπους σε επαφή με ζώα, ιδιαίτερα με νυχτερίδες.

«Οι νυχτερίδες αποτελούν φυσικούς ξενιστές πολλών παθογόνων, μεταξύ άλλων κορονοϊών, αλλά και άλλων ιών που έχουν προκαλέσει σοβαρές επιδημίες. Η μεταβολή των οικοσυστημάτων μπορεί να φέρει ανθρώπους και ζώα σε μεγαλύτερη εγγύτητα, αυξάνοντας θεωρητικά τις ευκαιρίες μετάδοσης ενός παθογόνου από το ζώο στον άνθρωπο».

Ο καθηγητής διευκρινίζει, πάντως, ότι αυτή η σύνδεση δεν αποτελεί απόδειξη πως η κλιματική κρίση προκάλεσε την πανδημία COVID-19. Από όσα περιγράφει προκύπτει ότι η κλιματική αλλαγή δεν γεννά από μόνη της έναν νέο ιό· αλλάζει, όμως, το περιβάλλον στο οποίο αλληλεπιδρούν άνθρωποι, ζώα, έντομα και παθογόνα. Οι νέες αυτές συνθήκες ενδέχεται να επηρεάσουν τον τόπο και τον χρόνο εμφάνισης των επόμενων επιδημιών.

Πηγή: ieidiseis.gr