Τατουίν: Το ταξίδι στην άκρη της Σαχάρας, εκεί όπου προσγειώθηκε η φαντασία

Το Τατουίν και η άκρη της Σαχάρας στην Τυνησία γίνονται το σκηνικό μιας προσωπικής επιστροφής στον κόσμο του «Πολέμου των Άστρων». Με φόντο την έρημο, τη Ματμάτα και το Μοσ Εσπα, ο αφηγητής αναζητά τη σύνδεση ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα, μέσα από στιγμές χιούμορ και τρυφερότητας με την παρέα του. Κι όταν ένα μικρό μπλε φωτάκι εμφανίζεται στην άμμο, τα όρια ανάμεσα στους δύο κόσμους μοιάζουν να χάνονται.

Πιο αναλυτικά

Λέξεις: Ιωσήφ Μανίκης

Κάποιες ιστορίες μένουν μαζί μας, ακόμη κι όταν έχουν πέσει οι τίτλοι τέλους. Συνεχίζουν να μας συντροφεύουν σιωπηλά, σαν παλιοί συνοδοιπόροι, και ύστερα από χρόνια αντιλαμβανόμαστε πως είναι ακόμη παρούσες: στις αποφάσεις μας, στα ταξίδια που λαχταρήσαμε και στους τόπους που επισκεφθήκαμε.

Για μένα, η αρχή μιας τέτοιας ιστορίας ήταν ο «Πόλεμος των Άστρων».

Δεν με μάγευαν αποκλειστικά τα διαστημόπλοια που διέσχιζαν το σκοτάδι ή οι αναμετρήσεις με φωτόσπαθα. Πιο πολύ με κέρδιζε η σκέψη ότι η περιπέτεια ήταν μόνο ένα κομμάτι ενός ολόκληρου κόσμου, ο οποίος εξακολουθούσε να υπάρχει και μετά το σβήσιμο της οθόνης. Είχε τους δικούς του ανθρώπους και τόπους και έμοιαζε να μην εξαρτάται από το βλέμμα του θεατή.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗΕυρώπη: 9 μικρές πόλεις και χωριά που παραμένουν ανέγγιχτα από τον μαζικό τουρισμό

Ανάμεσα σε όλα όσα είχα παρακολουθήσει, ο Τατουίν ήταν εκείνος που είχε χαραχτεί βαθύτερα στη μνήμη μου. Ο πλανήτης της άμμου, σχεδόν γυμνός, με σπίτια σκαμμένα στη γη, δύο ήλιους και έναν νέο που λαχταρούσε να φύγει. Την πρώτη φορά που είδα την ταινία δεν ήξερα τι με τραβούσε τόσο σ’ αυτόν τον τόπο. Τώρα πιστεύω ότι έχω καταλάβει.

Για πολύ καιρό θεωρούσα πως ο Τατουίν ήταν αποκύημα της φαντασίας, μέχρι που έμαθα ότι οι σκηνές γυρίστηκαν στην Τυνησία, στα όρια της Σαχάρας. Τότε γεννήθηκε μέσα μου μια παράξενη λαχτάρα: δεν αρκούσε να ταξιδέψω σε μια χώρα της Βόρειας Αφρικής. Ήθελα να ανακαλύψω πώς είναι να επισκέπτεσαι έναν αληθινό τόπο που φιλοξένησε το όνειρο εκατομμυρίων ανθρώπων.

Μπορεί αυτός να ήταν τελικά ο λόγος που, χρόνια μετά, πήρα μέρος σ’ εκείνο το ταξίδι.

Χρόνια αργότερα, ξεκινήσαμε για την Τυνησία μαζί με μια μικρή ομάδα ταξιδιωτών. Μπορεί να κατευθυνόμασταν όλοι στον ίδιο προορισμό, αλλά ο καθένας είχε διαφορετικό κίνητρο: για κάποιους ήταν οι εικόνες, για άλλους η ξεκούραση ή η περιπέτεια. Εγώ, χωρίς να το παραδέχομαι ούτε μέσα μου, έψαχνα κάτι που πίστευα πως είχα αφήσει πίσω.

Με το ζευγάρι από την Κομοτηνή η φιλία άρχισε να χτίζεται σχεδόν ανεπαίσθητα, όπως συμβαίνει συχνά στα ταξίδια. Πρώτα μια κουβέντα στο λεωφορείο, μετά ένας καφές σε κάποια στάση και μια παρατήρηση για τη ζέστη που μας εξουθένωνε· σύντομα, περνούσαμε μαζί κάθε βράδυ.

Καθηγήτρια Ιταλικών, η Σίσσυ διατηρούσε κάτι από τον ρυθμό της γλώσσας ακόμη κι όταν μιλούσε ελληνικά. Το ειρωνικό της χιούμορ έβγαινε αβίαστα και συνήθως είχε αποδέκτη τον σύζυγό της.

Ο Άκης εργαζόταν ως νομικός και είχε ένα γρήγορο, κοφτό χιούμορ, ικανό να εξαφανίσει την αμηχανία προτού φανεί. Όποιο απρόοπτο κι αν προέκυπτε, εκείνος το αντιμετώπιζε σαν κάτι εντελώς συνηθισμένο που απλώς είχε καθυστερήσει.

Το ότι δεθήκαμε τόσο γρήγορα ίσως εξηγείται από την παράξενη ικανότητα των ταξιδιών να συμπυκνώνουν τον χρόνο. Άγνωστοι μέχρι την προηγούμενη μέρα μπορεί ξαφνικά να μιλούν σαν παλιοί γνώριμοι.

Οι πρώτες μέρες ακολούθησαν τον γνώριμο ρυθμό ενός οργανωμένου ταξιδιού: το πρωί μας περίμενε ένας νέος προορισμός και το βράδυ μια καινούργια ιστορία.

Ένα βράδυ δοκιμάσαμε κρέας καμήλας, σε έναν καταπράσινο χώρο γεμάτο χουρμαδιές. Το φαγητό μάς ενθουσίασε, όπως και η παρέα. Λίγο αργότερα μπήκε στον χώρο μια χορεύτρια, που αμέσως τράβηξε την προσοχή. Και πριν καταλάβουμε πώς έγινε, ο Άκης χόρευε μαζί της. Το κέφι με το οποίο μπήκε στον χορό έκανε δύσκολο να πεις ποιος περνούσε καλύτερα.

Από το τραπέζι η Σίσσυ τον παρατηρούσε, ώσπου τελικά σηκώθηκε και κατευθύνθηκε προς την πίστα.

Χωρίς να πει τίποτα, η Σίσσυ άρχισε να χορεύει. Η χορεύτρια δεν έδειξε να ταράζεται και συνέχισε να κινείται πότε προς τον Άκη και πότε προς τη Σίσσυ. Για λίγο, οι τρεις τους χόρευαν μαζί.

Ύστερα η Σίσσυ κούνησε απότομα τη μέση της και η χορεύτρια υποχώρησε ένα βήμα. Με μια δεύτερη, πιο αποφασιστική κίνηση, η χορεύτρια βρέθηκε έξω από την πίστα.

Για μια στιγμή ο Άκης έμεινε ακίνητος. Έστρεψε το βλέμμα πρώτα στη χορεύτρια και ύστερα στη Σίσσυ, προτού ξεσπάσει σε γέλια.

«Εντάξει», είπε. «Μήπως το έκανες για να χορέψουμε μαζί;»

Η Ματμάτα έμοιαζε χτισμένη ανάποδα, με τα σπίτια σκαμμένα στο έδαφος και τις αυλές στραμμένες προς τα κάτω. Καθώς περπατούσες, ήταν δύσκολο να καταλάβεις αν βρισκόσουν σε χωριό ή σε κάποιο σκηνικό θαμμένο κάτω από τη γη. Ίσως αυτή η εικόνα να μου φαινόταν τόσο γνώριμη, σαν να την είχα αντικρίσει ξανά χωρίς να έχω πάει ποτέ εκεί.

Στη συνέχεια φτάσαμε στη Ντουζ, στα όρια της Σαχάρας. Όσο κι αν σε προετοιμάζουν οι φωτογραφίες για το τοπίο, δεν μπορούν να μεταφέρουν το πώς είναι να το ζεις. Λίγο πριν από τη δύση του ήλιου ανεβήκαμε στις καμήλες, που ξεκίνησαν νωχελικά, με τη σιγουριά πως τελικά ο άνθρωπος θα ακολουθήσει τον δικό τους ρυθμό.

Η Σαχάρα, πάντως, ξέρει να κάνει τα δικά της αστεία.

Με μια ξαφνική κλίση και μια στιγμιαία ανατροπή της ισορροπίας, η Εύα κατέληξε στην άμμο εκτελώντας ένα τριπλό άξελ αντάξιο πατινέρ.

Ο Άκης την παρατήρησε σαν να ήταν κριτής σε αγώνες.

«Η εκτέλεση ήταν άψογη. Χάθηκαν μόνο λίγοι βαθμοί στην προσγείωση».

Με αξιοπρέπεια, η Εύα προσπαθούσε να απομακρύνει την άμμο από πάνω της και να περισώσει ό,τι μπορούσε.

«Αν έχεις φωτογραφία, θα κοιμηθείς έξω από το ξενοδοχείο».

«Δεν πρόλαβα», απάντησα.

Απογοητευμένος, ο Άκης κούνησε αρνητικά το κεφάλι.

«Τόσα χρόνια φωτογράφος και χάνεις τη μία σκηνή που θα σε έκανε διάσημο».

Την επομένη ξεκινήσαμε αφήνοντας πίσω τους αμμόλοφους και περάσαμε τη Σότ Ελ Τζερίντ. Η τεράστια αλμυρή λίμνη άλλοτε μοιάζει γεμάτη νερό, άλλοτε καλυμμένη με αλάτι κι άλλοτε με μια οφθαλμαπάτη που δεν έχει αποφασίσει τι θέλει να είναι. Το φως του ήλιου χτυπούσε τη λευκή επιφάνειά της και αντανακλούσε παντού. Για μια στιγμή, δεν μπορούσες να ξεχωρίσεις αν έβλεπες τη γη ή τον ουρανό.

Με την Εύα τραβούσαμε διαρκώς φωτογραφίες: τις σκιές και τις αντανακλάσεις, τις βάρκες που είχαν εγκαταλειφθεί και έμοιαζαν να περιμένουν μια θάλασσα χαμένη από καιρό, αλλά και τις καρέκλες που στέκονταν μόνες στη μέση του πουθενά.

Ύστερα από λίγες ώρες, τα τετρακίνητα βγήκαν από τον ασφαλτοστρωμένο δρόμο και πήραν πορεία πάνω στην έρημο. Περάσαμε από αμμώδεις και πετρώδεις εκτάσεις, καθώς και από χαράδρες, ενώ μικρές οάσεις και καταρράκτες εμφανίζονταν ξαφνικά και σύντομα χάνονταν από τα μάτια μας.

Κάποια στιγμή το τοπίο μεταμορφώθηκε ξαφνικά, χωρίς να μας έχει προετοιμάσει κάτι. Δεν ήταν πως έγινε πιο όμορφο· ήταν πως μας φάνηκε γνώριμο.

Στη μέση της ερήμου διακρίνονταν οι σιλουέτες του οικισμού, τις οποίες αναγνώρισα αμέσως. Για πρώτη φορά, όμως, τις έβλεπα μπροστά μου και όχι σε μια οθόνη.

Εκεί ήταν το Τατουίν — όχι ο πλανήτης, αλλά το ίχνος του πάνω στο έδαφος της Τυνησίας.

Τα αυτοκίνητα ακινητοποιήθηκαν μπροστά σε μια μικρή ξύλινη πινακίδα.

MOS ESPA

Κοίταξα το όνομα για δεύτερη φορά, όχι επειδή αμφέβαλλα πως το είχα διαβάσει σωστά, αλλά για να συνειδητοποιήσω ότι είχα φτάσει στ’ αλήθεια εκεί.

Κοιτώντας τον οικισμό, ωστόσο, περίμενα σχεδόν να δω κάποιον να εμφανίζεται ξαφνικά από μία από τις πόρτες, σαν τα γυρίσματα να μην είχαν ολοκληρωθεί ποτέ.

Μέσα από την άμμο αναδύονταν χαμηλά κτίσματα, με θόλους, καμπυλωτές πόρτες και υπόγειους χώρους. Όλα έμοιαζαν αλλόκοτα οικεία, λες και τα είχες συναντήσει ήδη σε ένα παλιό όνειρο.

Για μερικά μέτρα περπάτησα σιωπηλός. Τόσα χρόνια κρατούσα μέσα μου δύο όψεις του ίδιου μέρους: το σκηνικό που είχα μπροστά μου και τον Τατουίν που είχε πλάσει η φαντασία μου.

Για πρώτη φορά εκεί, οι δύο αυτές εικόνες βρίσκονταν μαζί και δεν μπορούσα να ξεχωρίσω ποια ήταν αληθινή και ποια είχε δημιουργήσει το μυαλό μου.

Ο Άκης έβγαλε τα γυαλιά του και περιεργάστηκε το γύρω τοπίο.

«Αν πεταχτεί τώρα κανένας με φωτόσπαθο, εγώ επιστρέφω με το πρώτο καράβι».

«Δεν έχει καράβια εδώ», του είπα.

Κοίταξε προς την απέραντη έκταση με την άμμο και αναστέναξε.

«Αυτό ακριβώς με ανησυχεί».

Η Σίσσυ ξέσπασε σε γέλια.

«Μη φοβάσαι. Εδώ ούτε η μάνα μου δεν θα σε έβρισκε».

Ο Άκης έγνεψε κουνώντας το κεφάλι.

«Αυτό είναι το πιο αισιόδοξο πράγμα που έχω ακούσει σήμερα».

Συνεχίσαμε την πορεία μας μέσα στον οικισμό με αργό βήμα.

Τα σπίτια είχαν σχεδόν το ίδιο χρώμα με την άμμο, ενώ οι ξεθωριασμένες πράσινες πόρτες τους θύμιζαν περάσματα περισσότερο παρά εισόδους. Στους τοίχους έβγαιναν προς τα έξω καλώδια, σωλήνες και αλλόκοτα μεταλλικά κομμάτια, κατασκευασμένα κάποτε για να πείσουν όσους τα έβλεπαν ότι βρίσκονταν σε διαφορετικό πλανήτη.

Ακόμη και έξω από τα μικροσκοπικά σπίτια, τα ρούχα που κρέμονταν σε στύλους θύμιζαν όσα είχαμε δει στις ταινίες. Πολύχρωμα φουλάρια ανεμίζαν νωχελικά σε ένα σκοινί, αν και σχεδόν δεν φυσούσε.

Λίγο πιο μακριά, δύο καμήλες ξεκουράζονταν δίπλα σε λευκασμένα οστά ζώων. Για μια στιγμή ήταν δύσκολο να καταλάβεις αν ανήκαν στο σκηνικό ή στην καθημερινή εικόνα της ερήμου.

Εκεί σταμάτησα να ξεχωρίζω όσα προέρχονταν από την ταινία από όσα ανήκαν στην έρημο. Μέσα μου είχαν γίνει ένα, πολύ προτού φτάσω σε αυτό το μέρος.

Η Εύα είχε αρχίσει κιόλας να απαθανατίζει λεπτομέρειες που οι περισσότεροι δεν θα πρόσεχαν: τη σκιά πάνω σε έναν θόλο, ένα μεταλλικό κομμάτι καλυμμένο με σκουριά και τη λεπτή γραμμή του ήλιου καθώς περνούσε πάνω από τους τοίχους.

Προχωρούσα πίσω της με πιο αργό βήμα, όχι αναζητώντας την ιδανική λήψη, αλλά προσπαθώντας να ξαναβρώ την αίσθηση της πρώτης μου ματιάς σε αυτόν τον κόσμο. Εκεί συνειδητοποίησα ότι δεν είχα διανύσει χιλιάδες χιλιόμετρα για να δω ένα κινηματογραφικό σκηνικό. Το ταξίδι μου ήταν για να συναντήσω ξανά εκείνον τον μικρό θεατή που κάποτε είχε πιστέψει πως κάπου στο σύμπαν υπήρχε στ’ αλήθεια ένας πλανήτης με δύο ήλιους.

Άφησα τους υπόλοιπους πίσω μου. Ήθελα να περιηγηθώ μόνος στον οικισμό, μακριά από φωνές και γέλια, ακούγοντας αποκλειστικά την άμμο να τρίζει κάτω από τα παπούτσια μου.

Και ξαφνικά, το πρόσεξα.

Κοντά σε έναν χαμηλό τοίχο, ένα μεταλλικό αντικείμενο ξεπρόβαλλε από την άμμο, μισοσκεπασμένο. Αρχικά υπέθεσα ότι ήταν απομεινάρι παλιού σκηνικού. Έσκυψα και φύσηξα τη σκόνη, αποκαλύπτοντας ένα στρογγυλό κεφάλι με ξεθωριαστές μπλε γραμμές.

Έμεινα σιωπηλός στην αρχή, καρφώνοντας το βλέμμα στο εύρημα. Όσο περνούσε η ώρα, τόσο περισσότερο πειθόμουν πως δεν γελιόμουν· έτσι κάλεσα τους άλλους.

Πρώτος έφτασε κοντά ο Άκης. Παρατήρησε το αντικείμενο και ζάρωσε το μέτωπό του.

«Μη μου πεις ότι βρήκες εξωγήινο».

Δεν του έδωσα απάντηση. Έσκυψα περισσότερο και παραμέρισα λίγο ακόμη την άμμο, ώσπου φάνηκε το κυλινδρικό σώμα, το μεταλλικό μπλε κεφάλι και το μικρό, στρογγυλό «μάτι».

Η ομοιότητά του με τον R2-D2 ήταν τόσο έντονη, που κανείς μας δεν βρήκε αμέσως το θάρρος να το πει φωναχτά.

Η Σίσσυ ξέσπασε σε γέλια.

«Εντάξει, αν αρχίσει να περπατάει, εγώ φεύγω πρώτη».

«Λογικό», είπε ο Άκης. «Στις ταινίες συνήθως επιβιώνει όποιος φεύγει νωρίς».

Ξαναγονάτισα για να απομακρύνω κι άλλη άμμο. Τότε ακούστηκε ένας σύντομος μεταλλικός ήχος.

Δεν ήταν ακριβώς «μπιπ». Θύμιζε περισσότερο τον αναστεναγμό μιας μηχανής που ξυπνά έπειτα από έναν βαθύ, μακρύ ύπνο.

Όλοι σώπασαν. Το μικρό ρομπότ δεν κουνήθηκε, όμως το σβησμένο σχεδόν μάτι του φωτίστηκε για λίγο με μια αχνή μπλε λάμψη. Στην απόλυτη σιωπή της ερήμου ακούστηκαν δύο σύντομες ηλεκτρονικές νότες, σαν να μας χαιρετούσε.

Ο Άκης τραβήχτηκε πίσω με ένα βήμα, χωρίς να το σκεφτεί.

«Όχι», είπε σχεδόν ψιθυριστά. «Αυτό δεν το πληρώνει η εκδρομή».

Η μικρή φωτεινή ένδειξη έσβησε απότομα, όπως είχε εμφανιστεί. Παραμείναμε ακίνητοι, περιμένοντας να συμβεί κάτι ακόμη, αλλά δεν έγινε τίποτα. Ο οικισμός, το σούρουπο και η έρημος δεν είχαν αλλάξει θέση. Για μια ελάχιστη στιγμή, ωστόσο, ο Τατουίν έμοιαζε αληθινός και όχι φανταστικός.

Φεύγοντας, στράφηκα ξανά για να ρίξω μια τελευταία ματιά στον οικισμό. Δεν είχε σημασία αν το μικρό μπλε φως είχε όντως ανάψει ή αν ήταν η μνήμη μου που το είχε φωτίσει.

Μερικές φορές σκέφτομαι πως ίσως όλοι έχουμε μέσα μας έναν τέτοιο τόπο, ο οποίος εξακολουθεί να μας περιμένει από τότε, χωρίς εμείς να το έχουμε αντιληφθεί.

*Ο Ιωσήφ Μανίκης γεννήθηκε στην Πρέβεζα. Σπούδασε Χημεία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και αργότερα ολοκλήρωσε μεταπτυχιακές σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων (ΜΒΑ).

Στον χώρο της μελισσοκομίας δραστηριοποιήθηκε επαγγελματικά, ενώ στο έργο του περιλαμβάνονται επιστημονικά άρθρα και το βιβλίο Νέες τεχνολογίες στα προϊόντα μελιού.

Από τις Πρότυπες εκδόσεις Πηγή Εκδόσεις κυκλοφορεί το μυθιστόρημά του Επιστροφή στο λίκνο, ενώ διηγήματά του έχουν συμπεριληφθεί σε συλλογικούς τόμους.

Γράφει για τη λογοτεχνία και κυρίως την επιστημονική φαντασία σε έντυπα όπως τα Fractal και HuffPost Greece. Στο βιβλιοπωλείο Μεσιέ Σαρλό, στη Θεσσαλονίκη, συντονίζει τη Λέσχη Ανάγνωσης Επιστημονικής Φαντασίας. Είναι μέλος της Φωτογραφικής Λέσχης Θεσσαλονίκης και παρουσιάζει τα έργα του μαζί με τη σύζυγό του, σε ομαδικές και ατομικές εκθέσεις. Η πιο πρόσφατη κοινή τους παρουσίαση, αφιερωμένη στην ταξιδιωτική φωτογραφία, φιλοξενήθηκε τον Φεβρουάριο του 2024 στον χώρο “Ζώγια – Βιβλίο Τσάι Και Συμπάθεια”.

Σινεφίλ και ταξιδιώτης, αντλεί από εικόνες και βιώματα για να δημιουργήσει αφηγήσεις.

*Η Εύα Μιμιλίδου φοίτησε στο Τμήμα Μαθηματικών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και συνέχισε τις σπουδές της με μεταπτυχιακό στη Διδακτική των Μαθηματικών.

Η φωτογραφία μπήκε στη ζωή της από παιδί, μέσα στον σκοτεινό θάλαμο του πατέρα της, και η αγάπη της για αυτήν συνεχίστηκε παράλληλα. Στο Photonic Studio της Μαρίας Θαμνίδου εμβάθυνε στη δημιουργική φωτογραφία και γνώρισε διαφορετικά είδη και τεχνικές.

Έχει παρουσιάσει τη δουλειά της σε ατομικές αλλά και ομαδικές εκθέσεις. Στα θέματα που αγαπά περισσότερο συγκαταλέγονται η φωτογραφία δρόμου, η ταξιδιωτική φωτογραφία και η δημιουργική φωτογραφία.

Μέλος της Φωτογραφικής Λέσχης Θεσσαλονίκης, παίρνει μέρος σε εκθέσεις μαζί με τον σύζυγό της. Η πιο πρόσφατη κοινή τους παρουσίαση έγινε τον Φεβρουάριο του 2024, στον χώρο “Ζώγια – Βιβλίο Τσάι Και Συμπάθεια”, με θέμα την ταξιδιωτική φωτογραφία.

Με τον σύζυγό της ταξιδεύουν σε διάφορα μέρη του κόσμου, συνδυάζοντας την αγάπη της για τη φωτογραφία με το πάθος της για τα ταξίδια.