ΒΙΒΛΙΑ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ: ΠΩΣ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΩΦΕΛΕΙ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΝΕΤΕ

Η ανάγνωση είναι μια ευχάριστη συνήθεια και ένας σταθερός σύντροφος, είτε βρίσκεται στο κομοδίνο, στη σκιά του μπαλκονιού είτε στο τραπεζάκι του σαλονιού. Λίγες σελίδες πριν κοιμηθείτε, ένα περιοδικό μαζί με το πρωινό ή ένα σύντομο διάλειμμα με βιβλίο μέσα στη μέρα δεν προσφέρουν μόνο έναν όμορφο τρόπο να περάσει η ώρα. Πλέον, επιβεβαιώνεται ότι ένα βιβλίο μπορεί να έχει οφέλη και για την υγεία μας

Μια νέα μεγάλη ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε στο Psychological Medicine εξετάζει τα διαθέσιμα στοιχεία για τη σχέση του διαβάσματος με την υγεία του εγκεφάλου, τη γνωστική λειτουργία και την ψυχική ευεξία σε διαφορετικές ηλικίες. Και όσο μεγαλώνουμε, το ενδιαφέρον γίνεται ακόμη μεγαλύτερο: η συστηματική ενασχόληση με το διάβασμα έχει συνδεθεί με βραδύτερη γνωστική έκπτωση και μικρότερο κίνδυνο άνοιας.

Η ένδειξη του 33% που ξεχώρισε στις έρευνες

Μία παλαιότερη έρευνα με 801 άτομα ηλικίας από 65 ετών και πάνω είναι ανάμεσα στα ευρήματα που αναδεικνύει η νεότερη ανασκόπηση. Οι επιστήμονες κατέγραψαν τη συμμετοχή των ανθρώπων αυτών σε δραστηριότητες που διεγείρουν τις γνωστικές λειτουργίες, όπως η ανάγνωση βιβλίων, εφημερίδων και περιοδικών.

Κατά τη διάρκεια περίπου 4,5 ετών παρακολούθησης, όσοι είχαν υψηλότερη συνολική συμμετοχή σε αυτές τις δραστηριότητες εμφάνισαν 33% χαμηλότερο κίνδυνο να αναπτύξουν νόσο Alzheimer.

Στο σημείο αυτό χρειάζεται μια ουσιαστική αποσαφήνιση. Το αποτέλεσμα δεν δείχνει ότι «ένα βιβλίο την ημέρα μειώνει κατά 33% το Alzheimer». Η συγκεκριμένη έρευνα αξιολόγησε ένα ευρύτερο σύνολο γνωστικά απαιτητικών δραστηριοτήτων και εντόπισε συσχέτιση, χωρίς να αποδεικνύει πως το διάβασμα μόνο του οδηγεί σε χαμηλότερο κίνδυνο.

Πρόκειται για μια σημαντική διάκριση, ιδιαίτερα στη συζήτηση γύρω από την πρόληψη της άνοιας.

Πώς το διάβασμα διαφέρει από το «ξεφύλλισμα» στην οθόνη

Κατά την ανάγνωση ενός βιβλίου, ο εγκέφαλος λειτουργεί ενεργά: ακολουθεί την πλοκή, θυμάται χαρακτήρες και περιστατικά, συσχετίζει δεδομένα και επιχειρεί να προβλέψει τη συνέχεια.

Διαβάστε σε αυτή την ανάρτηση: Ο Μπάρακ Ομπάμα προτείνει τα βιβλία που διαμόρφωσαν τον κόσμο

Επομένως, η ανάγνωση είναι μια πολύπλευρη γνωστική διαδικασία, που κινητοποιεί τη γλώσσα, τη συγκέντρωση, τη μνήμη και τη φαντασία. Και δεν είναι απαραίτητο να επιλέγετε αποκλειστικά «σοβαρά» αναγνώσματα. Ένα μυθιστόρημα, μια βιογραφία, εφημερίδες, περιοδικά, κόμικς ή οποιοδήποτε βιβλίο σάς προσφέρει παρέα μπορεί να είναι ανάγνωση για απόλαυση.

Αυτό ακριβώς επισημαίνει και η πρόσφατη ανασκόπηση: το διάβασμα δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζεται σαν ακόμη μία υποχρέωση αυτοβελτίωσης. Ρόλο έχουν τόσο η ευχαρίστηση όσο και η προσωπική προτίμηση.

Η ανάγνωση για ευχαρίστηση ωφελεί και τα παιδιά

Τα θετικά στοιχεία της ανάγνωσης δεν περιορίζονται στους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας.

Μελέτη σε περισσότερους από 10.000 νέους εφήβους στις ΗΠΑ εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στο διάβασμα για ευχαρίστηση από την παιδική ηλικία και στη μετέπειτα γνωστική λειτουργία, την ψυχική υγεία και τη δομή του εγκεφάλου.

Παιδιά που άρχισαν από νωρίς να διαβάζουν για ευχαρίστηση είχαν καλύτερα αποτελέσματα σε γνωστικά τεστ και εμφάνιζαν λιγότερες δυσκολίες ψυχικής υγείας κατά την εφηβεία. Οι ερευνητές βρήκαν ακόμη συσχετίσεις με μεγαλύτερη επιφάνεια και όγκο σε συγκεκριμένες εγκεφαλικές περιοχές.

Η έρευνα είχε μεγάλο δείγμα και αξιοποίησε διαχρονικά στοιχεία, καθώς και απεικονίσεις του εγκεφάλου. Παρ’ όλα αυτά, και σε αυτή την περίπτωση μια πολύπλοκη ερευνητική σύνδεση δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως μια απλή σχέση αιτίας και αποτελέσματος.

Η συμβολή του διαβάσματος στην ψυχική ευεξία

Υπάρχει, ωστόσο, μια διάσταση της ανάγνωσης που δεν συνδέεται μόνο με τη μνήμη.

Όταν ανοίγετε ένα βιβλίο, απομακρύνεστε για λίγο από τις συνεχείς ειδοποιήσεις, τις ειδήσεις και την απαίτηση να απαντήσετε σε κάτι. Η ανάγνωση μπορεί να λειτουργήσει ως μια ήπια μορφή αποσύνδεσης από την καθημερινή υπερδιέγερση. Η νέα ανασκόπηση συνδέει το διάβασμα για ευχαρίστηση και με καλύτερη ψυχική ευεξία, ενώ προηγούμενες έρευνες έχουν συσχετίσει τη συγκεκριμένη συνήθεια με χαμηλότερο στρες και λιγότερη μοναξιά.

Υπάρχει και ένας επιπλέον λόγος που αυτό είναι σημαντικό με το πέρασμα των χρόνων: το βιβλίο μπορεί να συνδυάζει την πνευματική ενεργοποίηση με την προσωπική ευχαρίστηση. Δεν είναι ανάγκη να θυμίζει «άσκηση για τον εγκέφαλο» για να έχει ουσία.

Πόση ανάγνωση χρειάζεται για τη μνήμη;

Δεν υπάρχει κάποιος μαγικός ημερήσιος αριθμός σελίδων που οφείλετε να διαβάζετε για να προστατεύσετε τη μνήμη σας.

Μια μελέτη 14 ετών σε 1.962 ανθρώπους ηλικίας 64 ετών και άνω διαπίστωσε ότι όσοι δήλωναν συχνότερη ενασχόληση με το διάβασμα είχαν μικρότερη πιθανότητα γνωστικής έκπτωσης κατά την παρακολούθηση. Η σχέση παρέμεινε αφού οι ερευνητές έλαβαν υπόψη και το μορφωτικό επίπεδο.

Άρα, το ουσιαστικό δεν φαίνεται να είναι η πίεση για την ολοκλήρωση ενός συγκεκριμένου αριθμού σελίδων. Μεγαλύτερη αξία έχει να ανακαλύψετε πώς η ανάγνωση θα γίνει μια ευχάριστη συνήθεια με σταθερή θέση στην καθημερινότητά σας.

Γιατί το βιβλίο δεν αποτελεί «θεραπεία» για το Alzheimer

Αυτό είναι κάτι που αξίζει να θυμόμαστε.

Μέχρι σήμερα, τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επιτρέπουν το συμπέρασμα ότι η ανάγνωση προλαμβάνει τη νόσο Alzheimer. Οι περισσότερες μελέτες παρατηρούν συσχετίσεις και όχι μια ξεκάθαρη σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Για παράδειγμα, όσοι διαβάζουν συχνότερα ενδέχεται να διαθέτουν και άλλες συνήθειες ή χαρακτηριστικά που συνδέονται με καλύτερη γνωστική κατάσταση.

Παρόλα αυτά, η συνολική εικόνα των ερευνών παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον: η συστηματική πνευματική δραστηριότητα, η μάθηση, η κοινωνική επαφή και οι συνήθειες που κρατούν το μυαλό ενεργό φαίνεται να συνδέονται με καλύτερη γνωστική υγεία καθώς μεγαλώνουμε.

Οπότε, αν υπάρχει ένα βιβλίο που σας περιμένει στο κομοδίνο, ίσως αξίζει να του δώσετε λίγο περισσότερο χρόνο. Όχι επειδή σας εγγυάται ότι θα αποφύγετε το Alzheimer, αλλά επειδή το διάβασμα φαίνεται να είναι ένας απλός τρόπος να κρατάτε το μυαλό σας ενεργό και ταυτόχρονα να κάνετε κάτι που πραγματικά σας ευχαριστεί.

Νωρίτερη εμμηνόπαυση και ταχύτερη γήρανση του εγκεφάλου: Τι έδειξε νέα έρευνα

Η απλή δραστηριότητα που περιορίζει τον κίνδυνο Αλτσχάιμερ κατά 30%

Τροφές που μπορούν να ενισχύσουν τον εγκέφαλο

Barack Obama: Το καινούργιο podcast του για τα βιβλία που διαμόρφωσαν τον κόσμο του