Συκώτι: ποιες συνήθειες το βλάπτουν και ποιες συμβάλλουν στην προστασία του

Οι παθήσεις του ήπατος παρουσιάζουν παγκόσμια αύξηση, ενώ η υπερβολική ζάχαρη και το αλκοόλ, μαζί με την απερίσκεπτη λήψη μη τεκμηριωμένων «αποτοξινωτικών» συμπληρωμάτων, συγκαταλέγονται στους βασικούς κινδύνους για το συκώτι. Η τακτική άσκηση, η μείωση του βάρους, η Μεσογειακή διατροφή, ο περιορισμός του κόκκινου κρέατος και των τηγανητών, η μέτρια κατανάλωση καφέ και οι προληπτικές εξετάσεις μπορούν, αντίθετα, να συμβάλουν στην προστασία του ήπατος και να περιορίσουν την πιθανότητα σοβαρής βλάβης.

Πιο αναλυτικά

Σε παγκόσμιο επίπεδο, τα περιστατικά ηπατικών παθήσεων αυξάνονται.

Ο κίνδυνος επηρεάζεται τόσο από τη διατροφή και τη φυσική δραστηριότητά σας όσο και από άλλες παραμέτρους της υγείας.

Ζωτικής σημασίας για τον οργανισμό, το συκώτι (ήπαρ) φιλτράρει το αίμα, συμβάλλει στη ρύθμιση του σακχάρου, αποθηκεύει ενέργεια και συμμετέχει ουσιαστικά στην πέψη.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗΚαθαρισμός υγραντήρα: Κάθε πότε χρειάζεται και πόση υγρασία είναι αρκετή;

Η ανεπαρκής διατροφή, η απουσία άσκησης και ορισμένες άλλες παθήσεις μπορεί να συμβάλουν στην ανάπτυξη ηπατικών ασθενειών και καρκίνου του ήπατος, τα περιστατικά των οποίων αυξάνονται παγκοσμίως.

Σε αρκετές περιπτώσεις, αλλαγές στις διατροφικές επιλογές και στην καθημερινότητα μπορούν να προλάβουν την ηπατική νόσο ή ακόμη και να την αναστρέψουν. Δείτε ποιες κινήσεις είναι ωφέλιμες και ποιες συνήθειες μπορεί να βλάπτουν.

Συνήθειες που επιβαρύνουν περισσότερο το συκώτι

Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ

Η στεατωτική νόσος του ήπατος μπορεί να συνδέεται με τη συστηματική κατανάλωση αλκοόλ, τη μεταβολική δυσλειτουργία ή και με τα δύο. Όταν συσσωρεύεται λίπος στο συκώτι, είναι δυνατόν να προκληθούν φλεγμονή, ουλές (ίνωση) και κίρρωση, εξήγησε ο Δρ. Zobair Younossi, πρόεδρος του Παγκόσμιου Κέντρου Έρευνας Αποτελεσμάτων & Πολιτικής για το Ήπαρ στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Georgetown.

Όπως ανέφερε ο Δρ. Younossi, η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ μπορεί επίσης να επιδεινώσει τη βλάβη στο ήπαρ σε όσους αντιμετωπίζουν μεταβολικά προβλήματα, όπως διαβήτη τύπου 2, υψηλή πίεση ή αυξημένο λίπος στην κοιλιά. Ιδιαίτερα επιβαρυντική είναι η επεισοδιακή υπερκατανάλωση (binge drinking), δηλαδή πέντε ή περισσότερα ποτά σε μία περίσταση.

Για όσους έχουν προχωρημένη ηπατική νόσο, η σύσταση των γιατρών είναι να απέχουν εντελώς από το αλκοόλ. Σε πιο ήπιες περιπτώσεις ή όταν το ήπαρ είναι υγιές, μπορεί να θεωρηθεί αποδεκτό έως ένα ποτό ημερησίως, όμως η πλήρης αποχή είναι προτιμότερη, δήλωσε η Δρ. Mary Rinella, διευθύντρια του τμήματος Μεταβολικών και Λιπωδών Νοσημάτων του Ήπατος στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο.

Η υπερβολική πρόσληψη ζάχαρης

Για να σχηματιστεί λίπος στο συκώτι, ένα από τα βασικά συστατικά είναι η ζάχαρη. Όταν υπάρχει σε υπερβολική ποσότητα, «ο μηχανισμός επιβαρύνεται υπερβολικά» και τα κύτταρα του ήπατος καταπονούνται, δήλωσε η Δρ. Rinella. Επιπλέον, η χρόνια υπερκατανάλωση ζάχαρης μπορεί να προκαλέσει αντίσταση στην ινσουλίνη, η οποία ευνοεί τη συσσώρευση λίπους στο συκώτι.

Η υψηλή κατανάλωση ζάχαρης, και ιδίως μέσω γλυκών ροφημάτων, συνδέεται με τη στεατωτική νόσο του ήπατος που σχετίζεται με μεταβολική δυσλειτουργία (MASLD), σημείωσε η Shira Zelber-Sagi, κλινική διαιτολόγος και επιδημιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Χάιφα στο Ισραήλ. Για τη σύνδεση αυτή υπάρχουν πολλά στοιχεία.

Ιδιαίτερα επιβαρυντικά για το συκώτι είναι τα πρόσθετα σάκχαρα, όπως το σιρόπι καλαμποκιού υψηλής φρουκτόζης, που περιέχεται σε πολλά αναψυκτικά και επεξεργασμένα τρόφιμα. Οι συστάσεις θέτουν ημερήσιο ανώτατο όριο 25 γραμμαρίων πρόσθετης ζάχαρης για τις γυναίκες και 36 γραμμαρίων για τους άνδρες.

Η Δρ. Zelber-Sagi επιτρέπει στους ασθενείς της να απολαμβάνουν περιστασιακά ένα κομμάτι κέικ, αλλά τους συμβουλεύει να αποκλείσουν τα ροφήματα με πρόσθετη ζάχαρη. «Δημιουργεί μια πολύ ισχυρή συνήθεια και δεν το χρειαζόμαστε», είπε.

Η εξάρτηση από συμπληρώματα

Η Dawn Anderson, κλινική διαιτολόγος στο Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια (VCU), είπε ότι οι ασθενείς τη ρωτούν συχνά για αποτοξινωτικές θεραπείες καθαρισμού του ήπατος και για συμπληρώματα, όπως το γαϊδουράγκαθο ή ο καφές με μανιτάρια. Οι ειδικοί τονίζουν πως υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία ότι αυτά τα μη ρυθμιζόμενα προϊόντα ωφελούν το συκώτι.

«Το συκώτι σας είναι ήδη το σύστημα αποτοξίνωσης του οργανισμού σας. Δεν χρειάζεται καθαρισμό», είπε η κ. Anderson. Ακόμη, τα προϊόντα αυτά μπορεί να προκαλέσουν βλάβη, εφόσον περιέχουν άγνωστα συστατικά ή υπερβολικές ποσότητες ορισμένων ουσιών.

Συνήθειες που βοηθούν στην προστασία του ήπατος

Άσκηση και διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους

Η μείωση του βάρους μπορεί να περιορίσει το λίπος που συγκεντρώνεται στο συκώτι, καθώς και τη φλεγμονή και τις ουλές. Ακόμη και απώλεια 3% του σωματικού βάρους μπορεί να βελτιώσει τους δείκτες υγείας του ήπατος, ενώ για την αναστροφή της δημιουργίας ουλών απαιτείται μείωση τουλάχιστον 10%.

Τα φάρμακα GLP-1, όπως το Wegovy, έχουν εγκριθεί για την αντιμετώπιση προχωρημένων μορφών MASLD και έχουν φέρει «επανάσταση», σύμφωνα με τη Δρ. Zelber-Sagi. Η χρήση τους, ωστόσο, χρειάζεται να συνδυάζεται με άσκηση και ιδίως με προπόνηση ενδυνάμωσης, αφού η απώλεια μυϊκής μάζας ενδέχεται να επιδεινώσει την πορεία της νόσου σε ασθενείς με MASLD.

Η Δρ. Zelber-Sagi πρόσθεσε ότι τουλάχιστον 150 λεπτά αερόβιας άσκησης και δύο προπονήσεις ενδυνάμωσης την εβδομάδα συμβάλλουν στον περιορισμό του κοιλιακού λίπους και της αντίστασης στην ινσουλίνη.

Υιοθέτηση της Μεσογειακής διατροφής

Πλούσια σε υγιεινά λιπαρά και βασισμένη σε φρέσκα φρούτα, λαχανικά, ψάρια και όσπρια, η Μεσογειακή διατροφή έχει αποδειχθεί ότι περιορίζει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων. Τα νοσήματα αυτά αποτελούν βασική αιτία θανάτου για ανθρώπους με μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος. Παράλληλα, περιέχει λίγα κορεσμένα λιπαρά, τα οποία συναντώνται στο κόκκινο κρέας, στα γαλακτοκομικά και στο φοινικέλαιο και μπορεί να αυξήσουν το λίπος στο συκώτι.

Οι ειδικοί αναγνώρισαν, ωστόσο, πως δεν είναι πάντοτε εύκολο να τηρείται αυστηρά αυτό το διατροφικό πρότυπο. Η κ. Anderson σημείωσε ότι πολλοί ασθενείς της ακολουθούν την παραδοσιακή κουζίνα των νότιων πολιτειών των ΗΠΑ, αλλά μπορούν να προσθέσουν σε αυτήν μεσογειακές επιλογές. «Μπορούμε να φάμε λαχανίδες, λάχανο, κολοκυθάκια, σαλάτα με αγγούρι και κρεμμύδι», δήλωσε.

Για την πρόσληψη πρωτεΐνης, η πρότασή της είναι να προστεθούν στο διαιτολόγιο ψάρι ή λευκό κρέας και να περιοριστούν τα λιπαρά κομμάτια κόκκινου κρέατος. Παράλληλα, συστήνει ψήσιμο στο γκριλ αντί για τηγάνισμα, ενώ το βούτυρο καλό είναι να χρησιμοποιείται μόνο για τη γεύση.

Η Δρ. Rinella ανέφερε επίσης ότι ο καφές, σε ποσότητα έως τέσσερα φλιτζάνια την ημέρα, έχει συνδεθεί σε μελέτες με ζώα με λιγότερο σχηματισμό λίπους και ουλών στο συκώτι. Στους ανθρώπους, η κατανάλωσή του σχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο κίρρωσης.

Τακτικός προληπτικός έλεγχος από γιατρό

Η ηπατίτιδα Β και η ηπατίτιδα C συγκαταλέγονται διεθνώς στις σημαντικές αιτίες ηπατικών παθήσεων. Τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Ασθενειών (CDC) προτείνουν σε όλους τους ενήλικες να ελεγχθούν τουλάχιστον μία φορά για τις δύο μορφές ηπατίτιδας, οι οποίες θεραπεύονται. Επιπλέον, όπως δήλωσε η Δρ. Rinella, όσοι ενήλικες δεν έκαναν το εμβόλιο κατά της ηπατίτιδας B όταν ήταν βρέφη θα πρέπει να εμβολιαστούν.

Οι εξετάσεις αυτές μπορούν να γίνουν από γιατρούς πρωτοβάθμιας φροντίδας, οι οποίοι έχουν επίσης τη δυνατότητα να αξιολογήσουν τον κίνδυνο ηπατικής νόσου μέσω τακτικών αιματολογικών εξετάσεων. Σε περίπτωση διαβήτη τύπου 2, συζητήστε με τον γιατρό σας αν ενδείκνυται εξέταση ελαστογραφίας (σκληρότητας) του ήπατος, που μπορεί να αποτυπώσει την εξέλιξη της νόσου.

Πηγή: The New York Times