ΠΛΑΣΜΑΦΑΙΡΕΣΗ: ΣΕ ΠΟΙΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΚΑΙ ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΠΙΟ ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΡΕΝΕΡΓΕΙΕΣ
Οι ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής του ΕΚΠΑ εξηγούν πότε χρειάζεται η πλασμαφαίρεση και ποιες παρενέργειες προκαλεί, με αφορμή τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη στο Κολωνάκι
Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση είναι μια ιατρική διαδικασία κατά την οποία αφαιρείται το πλάσμα από το αίμα και αντικαθίσταται με ειδικό υγρό, ώστε να απομακρύνονται βλαβερές ουσίες όπως αυτοαντισώματα και τοξίνες. Χρησιμοποιείται κυρίως σε σοβαρά αιματολογικά, νευρολογικά, νεφρολογικά και μεταμοσχευτικά νοσήματα, όπως η θρομβωτική θρομβοκυτταραιμική πορφύρα, η μυασθένεια, το σύνδρομο Guillain-Barré και ορισμένες αγγειίτιδες, ενώ η διαδικασία απαιτεί στενή παρακολούθηση λόγω πιθανών παρενεργειών και επιπλοκών.
Πιο αναλυτικά
Οδηγό για την πλασμαφαίρεση εξέδωσαν οι ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ με αφορμή τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη σε κλινική στο Κολωνάκι, όπου πιθανώς υποβαλόταν στη συγκεκριμένη ιατρική διαδικασία.
Τι είναι η θεραπευτική πλασμαφαίρεση;
Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση (therapeutic plasma exchange – TPE) είναι μια διαδικασία κατά την οποία το αίμα του ασθενούς περνά μέσα από ειδική συσκευή που διαχωρίζει και αφαιρεί το πλάσμα, ενώ τα κυτταρικά στοιχεία (ερυθρά, λευκά, αιμοπετάλια) επιστρέφουν στον οργανισμό. Το αφαιρούμενο πλάσμα αντικαθίσταται με υγρό αντικατάστασης – συνήθως αλβουμίνη 5% ή/και φυσιολογικό ορό, και σε ειδικές περιπτώσεις φρέσκο κατεψυγμένο πλάσμα.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, ο στόχος είναι διττός: από τη μια η αφαίρεση παθογόνων παραγόντων που κυκλοφορούν στο πλάσμα (π.χ. αυτοαντισώματα, ανοσοσυμπλέγματα, κρυοσφαιρίνες, παθολογικές πρωτεΐνες, τοξίνες και λιπίδια) και από την άλλη, σε ορισμένες νόσους, αναπλήρωση παραγόντων μέσω του υγρού αντικατάστασης.
Ποια είναι η διαδικασία της πλασμαφαίρεσης
- Αγγειακή πρόσβαση: μέσω δύο περιφερικών φλεβικών καθετήρων (ένας αφαίρεσης, ένας επαναχορήγησης) ή σε ασθενείς με δύσκολα φλεβικά δίκτυα ή ανάγκη πολλαπλών συνεδριών, μέσω κεντρικού φλεβικού καθετήρα διπλού αυλού.
- Διαχωρισμός του αίματος: το αίμα οδηγείται στη συσκευή, όπου γίνεται ο διαχωρισμός με φυγοκέντρηση ή μεμβρανική διήθηση. Αντιπηκτική αγωγή με κιτρικά άλατα αποτρέπει την πήξη στο κύκλωμα.
- Όγκος ανταλλαγής: τυπικά ανταλλάσσεται 1 – 1,5 όγκος πλάσματος ανά συνεδρία (περίπου 3-4 λίτρα σε ενήλικα), με διάρκεια συνήθως 1,5 έως 3 ώρες.
- Αριθμός συνεδριών: εξαρτάται από την ένδειξη – συνήθως 5-7 συνεδρίες, καθημερινά ή ανά δεύτερη ημέρα. Κατά τη διάρκεια, ο ασθενής παρακολουθείται συνεχώς ως προς τα ζωτικά σημεία, την ισορροπία υγρών και τα πρώιμα σημεία ανεπιθύμητων ενεργειών.
Για ποια νοσήματα γίνεται
Οι ενδείξεις κατηγοριοποιούνται διεθνώς και στις πιο πρόσφατες κατευθυντήριες οδηγίες (2023) καταγράφονται 166 ενδείξεις, ταξινομημένες σε τέσσερις κατηγορίες:
Κατηγορία I (θεραπεία πρώτης γραμμής), II (δεύτερης γραμμής/υποστηρικτική), III (βέλτιστος ρόλος μη καθορισμένος, απόφαση εξατομικευμένη) και IV (αντενδείκνυται ή αναποτελεσματική).
Στις Κατηγορίες I-II περιλαμβάνονται ενδεικτικά:
Αιματολογικά νοσήματα: θρομβωτική θρομβοκυτταραιμική πορφύρα (TTP) – θεραπεία πρώτης γραμμής, όπου η ανταλλαγή αφαιρεί τα αυτοαντισώματα κατά της ADAMTS13 και αναπληρώνει το ελλιπές ένζυμο καθώς και σύνδρομο υπεργλοιότητας (π.χ. σε μακροσφαιριναιμία Waldenström, μυέλωμα) · σύνδρομο Goodpasture · δρεπανοκυτταρική νόσος (οξέα σύνδρομα).
Νευρολογικά νοσήματα: μυασθένεια gravis (κρίση και προεγχειρητική προετοιμασία), σύνδρομο Guillain-Barré – μία από τις δύο αποδεδειγμένα αποτελεσματικές θεραπείες μαζί με την IVIG, χρόνια φλεγμονώδης απομυελινωτική πολυνευροπάθεια (CIDP), οξείες υποτροπές σκλήρυνσης κατά πλάκας άνευ ανταπόκρισης σε κορτικοστεροειδή.
Νεφρολογικά / αγγειιτιδικά: ταχέως προϊούσα σπειραματονεφρίτιδα με αντισώματα ANCA, άτυπο αιμολυτικό-ουραιμικό σύνδρομο (επιλεγμένα).
Μεταμοσχεύσεις: απώθηση με αντίσωμα (AMR) και απευαισθητοποίηση πριν από μεταμόσχευση με ασυμβατότητα ABO ή υψηλά αντισώματα HLA.
