Πλασμαφαίρεση: Σε ποιες ασθένειες εφαρμόζεται και ποιες είναι οι συχνότερες παρενέργειες

Η πλασμαφαίρεση είναι θεραπευτική ιατρική μέθοδος που αφαιρεί το πλάσμα από το αίμα και το αντικαθιστά με ειδικό υγρό, απομακρύνοντας επιβλαβείς ουσίες, όπως αυτοαντισώματα και τοξίνες. Εφαρμόζεται κυρίως σε σοβαρές αιματολογικές, νευρολογικές, νεφρολογικές και μεταμοσχευτικές παθήσεις, ανάμεσά τους η θρομβωτική θρομβοκυτταραιμική πορφύρα, η μυασθένεια, το σύνδρομο Guillain-Barré και ορισμένες αγγειίτιδες. Επειδή ενδέχεται να εμφανιστούν παρενέργειες ή επιπλοκές, απαιτείται στενή παρακολούθηση.

Πιο αναλυτικά

Με αφορμή τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη σε κλινική στο Κολωνάκι, όπου πιθανώς υποβαλλόταν στην εν λόγω ιατρική διαδικασία, οι ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ δημοσίευσαν οδηγό για την πλασμαφαίρεση.

Πλασμαφαίρεση: Πώς λειτουργεί η θεραπευτική διαδικασία

Κατά τη θεραπευτική πλασμαφαίρεση (therapeutic plasma exchange – TPE), το αίμα του ασθενούς περνά από ειδικό μηχάνημα, το οποίο απομονώνει και απομακρύνει το πλάσμα. Τα κύτταρα του αίματος, δηλαδή τα ερυθρά και λευκά αιμοσφαίρια και τα αιμοπετάλια, επιστρέφουν στον οργανισμό. Για την αναπλήρωση του πλάσματος που αφαιρείται χρησιμοποιείται υγρό αντικατάστασης, συνήθως αλβουμίνη 5% ή/και φυσιολογικός ορός, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις χορηγείται φρέσκο κατεψυγμένο πλάσμα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗΚαθαρισμός υγραντήρα: Κάθε πότε χρειάζεται και πόση υγρασία είναι αρκετή;

Οι επιστήμονες εξηγούν ότι η θεραπεία έχει δύο στόχους: να απομακρύνει από το πλάσμα παθογόνους παράγοντες, όπως αυτοαντισώματα, ανοσοσυμπλέγματα, κρυοσφαιρίνες, παθολογικές πρωτεΐνες, τοξίνες και λιπίδια, αλλά και, σε κάποιες παθήσεις, να αναπληρώσει παράγοντες μέσω του υγρού αντικατάστασης.

Πώς πραγματοποιείται η πλασμαφαίρεση και πόσο διαρκεί

• Πρόσβαση στο αγγειακό σύστημα: χρησιμοποιούνται δύο περιφερικοί φλεβικοί καθετήρες, ένας για την αφαίρεση και ένας για την επιστροφή του αίματος. Όταν το φλεβικό δίκτυο είναι δύσκολο ή απαιτούνται πολλές συνεδρίες, μπορεί να τοποθετηθεί κεντρικός φλεβικός καθετήρας διπλού αυλού.
• Διαχωρισμός αίματος: το αίμα περνά στη συσκευή, όπου τα συστατικά του διαχωρίζονται με φυγοκέντρηση ή μεμβρανική διήθηση. Για να μην πήξει το αίμα στο κύκλωμα χορηγούνται κιτρικά άλατα ως αντιπηκτική αγωγή.
• Ποσότητα πλάσματος: σε κάθε συνεδρία γίνεται συνήθως ανταλλαγή 1–1,5 όγκου πλάσματος, δηλαδή περίπου 3-4 λίτρα για έναν ενήλικα. Η διαδικασία κρατά κατά κανόνα από 1,5 έως 3 ώρες.
• Συνεδρίες και παρακολούθηση: ο αριθμός τους καθορίζεται από την ένδειξη και συνήθως κυμαίνεται από 5 έως 7, σε καθημερινή βάση ή μέρα παρά μέρα. Καθ’ όλη τη διαδικασία ελέγχονται συνεχώς τα ζωτικά σημεία, η ισορροπία των υγρών και τυχόν πρώιμα σημάδια ανεπιθύμητων ενεργειών.

Σε ποιες παθήσεις εφαρμόζεται η πλασμαφαίρεση

Οι ενδείξεις για την πλασμαφαίρεση ταξινομούνται διεθνώς. Οι πιο πρόσφατες κατευθυντήριες οδηγίες, του 2023, αναφέρουν 166 ενδείξεις που χωρίζονται σε τέσσερις κατηγορίες:

Η Κατηγορία I αφορά τη θεραπεία πρώτης γραμμής, ενώ η II τη θεραπεία δεύτερης γραμμής ή την υποστηρικτική αγωγή. Στην III, ο βέλτιστος ρόλος της μεθόδου δεν έχει προσδιοριστεί και η απόφαση λαμβάνεται εξατομικευμένα. Η IV περιλαμβάνει περιπτώσεις στις οποίες η θεραπεία αντενδείκνυται ή δεν είναι αποτελεσματική.

Στις Κατηγορίες I και II αναφέρονται, μεταξύ άλλων, οι εξής παθήσεις:

Αιματολογικές παθήσεις: Η θρομβωτική θρομβοκυτταραιμική πορφύρα (TTP) αποτελεί θεραπεία πρώτης γραμμής: η ανταλλαγή πλάσματος αφαιρεί τα αυτοαντισώματα έναντι της ADAMTS13 και αναπληρώνει το ένζυμο που βρίσκεται σε έλλειψη. Στην ίδια κατηγορία περιλαμβάνονται το σύνδρομο υπεργλοιότητας, όπως σε μακροσφαιριναιμία Waldenström ή μυέλωμα, το σύνδρομο Goodpasture και η δρεπανοκυτταρική νόσος σε οξέα σύνδρομα.

Νευρολογικές παθήσεις: Η πλασμαφαίρεση χρησιμοποιείται σε κρίση μυασθένειας gravis και για προεγχειρητική προετοιμασία, καθώς και στο σύνδρομο Guillain-Barré, για το οποίο αποτελεί μία από τις δύο αποδεδειγμένα αποτελεσματικές θεραπείες μαζί με την IVIG. Άλλες ενδείξεις είναι η χρόνια φλεγμονώδης απομυελινωτική πολυνευροπάθεια (CIDP) και οι οξείες υποτροπές της σκλήρυνσης κατά πλάκας, όταν δεν υπάρχει ανταπόκριση στα κορτικοστεροειδή.

Νεφρολογικές και αγγειιτιδικές παθήσεις: Σε αυτές περιλαμβάνονται η ταχέως προϊούσα σπειραματονεφρίτιδα με αντισώματα ANCA και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, το άτυπο αιμολυτικό-ουραιμικό σύνδρομο.

Μεταμοσχεύσεις: Η θεραπεία εφαρμόζεται στην απώθηση με αντίσωμα (AMR), καθώς και για απευαισθητοποίηση πριν από μεταμόσχευση όταν υπάρχει ασυμβατότητα ABO ή υψηλά αντισώματα HLA.