Οι παράγοντες που επηρεάζουν περισσότερο τη γήρανση και δεν είναι μάλλον αυτοί που νομίζετε

Νέα μελέτη δείχνει πως η βιολογική γήρανση επηρεάζεται περισσότερο από το περιβάλλον και τις συνήθειες της ζωής μας παρά από τα γονίδια, αμφισβητώντας την ευρέως διαδεδομένη άποψη ότι καθοριστικό ρόλο έχει η κληρονομικότητα. Αναλύοντας στοιχεία σχεδόν μισού εκατομμυρίου ανθρώπων, οι ερευνητές ξεχώρισαν το κάπνισμα, τη σωματική άσκηση και τον ύπνο, μαζί με κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες όπως το εισόδημα και η εργασία. Όπως επισημαίνουν, μικρές μεταβολές στις καθημερινές συνήθειες μπορεί να περιορίσουν τον κίνδυνο ασθενειών και να επιβραδύνουν τη γήρανση.

Πιο αναλυτικά

Όλο και περισσότεροι φαίνεται να αναζητούν τρόπους να γυρίσουν πίσω τον χρόνο: από ραντεβού για αισθητικές επεμβάσεις και μπότοξ ή άλλα αντίστοιχα, μέχρι συμπληρώματα και κάθε λογής προηγμένες θεραπείες μακροζωίας. Παράλληλα, ο διαρκώς μεγαλύτερος όγκος ερευνών δείχνει πως μπορούμε ως έναν βαθμό να «παρέμβουμε» στην υγεία μας και να επιβραδύνουμε τον ρυθμό της κυτταρικής, δηλαδή της βιολογικής, γήρανσης.

Ο ρυθμός της γήρανσης θεωρούνταν μέχρι σήμερα αποτέλεσμα ενός μοναδικού συνδυασμού γονιδίων, περιβάλλοντος και τρόπου ζωής. Νέα επιστημονική έρευνα, ωστόσο, δείχνει πως η πραγματικότητα ενδέχεται να είναι απλούστερη και ότι η γενετική ίσως είναι τελικά ο λιγότερο καθοριστικός παράγοντας.

Το εύρημα δίνει ελπίδα σε ανθρώπους με οικογενειακό ιστορικό συγκεκριμένων παθήσεων, αφού οι ασθένειες μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την κυτταρική γήρανση. Συγχρόνως, υποδηλώνει ότι ενδέχεται να μπορούμε να ελέγξουμε τη διαδικασία περισσότερο απ’ όσο συνήθως θεωρούμε.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗΚαθαρισμός υγραντήρα: Κάθε πότε χρειάζεται και πόση υγρασία είναι αρκετή;

Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο Nature Medicine και αναδημοσιεύτηκε από το Women’s Health. Οι επιστήμονες εξέτασαν πληροφορίες για περίπου μισό εκατομμύριο συμμετέχοντες στο UK Biobank, τη βιοϊατρική βάση δεδομένων που συγκεντρώνει γενετικά και ιατρικά στοιχεία, καθώς και πληροφορίες για τον τρόπο ζωής.

Οι επιστήμονες αξιοποίησαν τα δεδομένα για να μελετήσουν σχεδόν 165 παράγοντες, περιβαλλοντικούς και γενετικού κινδύνου, σε σχέση με 22 σοβαρές ασθένειες που συνδέονται με την ηλικία και με περιστατικά πρόωρου θανάτου.

Ανάμεσα στα πολλά ευρήματα ξεχώρισε το συμπέρασμα ότι η βιολογική γήρανση επηρεαζόταν περισσότερο από περιβαλλοντικές συνθήκες και παράγοντες του τρόπου ζωής παρά από τη γενετική.

«Οι περιβαλλοντικοί παράγοντες εξηγούσαν το 17% της διαφοροποίησης στον κίνδυνο θανάτου, έναντι λιγότερο από 2% που εξηγούνταν από τη γενετική προδιάθεση», αναφέρει η Cornelia van Duijn, PhD, συν-συγγραφέας της μελέτης και καθηγήτρια στο Nuffield Department of Population Health του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης.

Ποιοι περιβαλλοντικοί παράγοντες συνδέονται με τη γήρανση;

Ως περιβαλλοντικοί παράγοντες ορίζονται οι συνθήκες γύρω μας στην καθημερινότητα που ενδέχεται να επηρεάσουν την υγεία, από την ποιότητα του αέρα που αναπνέουμε μέχρι την περιοχή στην οποία κατοικούμε.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι περιβαλλοντικοί παράγοντες με τη μεγαλύτερη επίδραση στη γήρανση ήταν οι εξής:

• Το εισόδημα της οικογένειας
• Η κοινωνικοοικονομική θέση
• Η κατοχή ιδιόκτητης κατοικίας
• Η κατάσταση απασχόλησης
• Η συγκατοίκηση με σύντροφο

Ποιες συνήθειες του τρόπου ζωής επηρεάζουν τη γήρανση;

Οι παράγοντες του τρόπου ζωής σχετίζονται κυρίως με τις καθημερινές μας συνήθειες και τις ατομικές επιλογές που έχουν πιθανή επίδραση στην υγεία.

Οι παράγοντες που συνδέθηκαν περισσότερο με τη γήρανση περιλάμβαναν:

• Το κάπνισμα
• Τον βαθμό σωματικής δραστηριότητας
• Τις ώρες ύπνου
• Την επίσκεψη στο γυμναστήριο για άσκηση τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα

Η διατροφή, παρότι κατά κανόνα λογίζεται ως σημαντικός παράγοντας του τρόπου ζωής, δεν συμπεριλήφθηκε στην εξέταση της συγκεκριμένης μελέτης.

«Η διατροφή ήταν ένας πολύ δύσκολος παράγοντας προς αξιολόγηση στη μελέτη μας. Δεν διαθέτουμε πολλές απαντήσεις σχετικά με τη διατροφή», εξηγεί ο M. Austin Argentieri, PhD, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και ερευνητής στο Harvard/MGH Center on Genomics, Vulnerable Populations, and Health Disparities.

Όπως διευκρινίζει, «δεν σημαίνει ότι η διατροφή μπορεί να μην είναι σημαντική για τη θνησιμότητα και τη γήρανση, πιθανότατα είναι, αλλά ότι απλώς δεν είχαμε αρκετά αξιόπιστες αξιολογήσεις της διατροφής στο UK Biobank, ώστε να πληρούν τα αυστηρά κριτήρια ποιοτικού ελέγχου».

Πώς επιδρούν οι παράγοντες αυτοί στη γήρανση των κυττάρων και του εγκεφάλου;

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι το περιβάλλον και οι συνήθειες της ζωής διαδραματίζουν «τεράστιο ρόλο» στη γήρανση, αναφέρει ο Alfred F. Tallia, MD, MPH, καθηγητής και πρόεδρος του τμήματος οικογενειακής ιατρικής και κοινοτικής υγείας στην Ιατρική Σχολή Rutgers Robert Wood Johnson.

Το πώς ακριβώς οι παράγοντες αυτοί επιδρούν στο σώμα και στη διαδικασία της γήρανσης, πάντως, αλλάζει ανάλογα με το ποιος παράγοντας εξετάζεται.

«Βλέπουμε σημαντικές διαφορές όταν εξετάζουμε ξεχωριστά τις ασθένειες», επισημαίνει η van Duijn.

Η ασθένεια αποτελεί έναν ακόμη σημαντικό παράγοντα που μπορεί να επιταχύνει τη γήρανση των κυττάρων. Όπως εξηγεί ο δρ. Tallia, το στρες που προκαλεί η αντιμετώπισή της ενδέχεται να επιφέρει κυτταρικές βλάβες και φλεγμονές, καθώς και να διαταράξει τις φυσιολογικές λειτουργίες των κυττάρων.

Το κάπνισμα, για παράδειγμα, συνδέεται με αρκετές ασθένειες και μπορεί, μεταξύ άλλων, να αυξήσει τον κίνδυνο για συγκεκριμένους τύπους καρκίνου. Δεν είναι, όμως, ο βασικότερος παράγοντας για κάθε νόσημα.

Σημαντική επίδραση στη γήρανση μπορεί να έχουν και οι περιβαλλοντικοί στρεσογόνοι παράγοντες, όπως οι τοξικές ουσίες που περιέχει η ατμοσφαιρική ρύπανση. Μπορούν επίσης να συμβάλουν στην ανάπτυξη παθήσεων, ανάμεσά τους τα καρδιαγγειακά νοσήματα και ο καρκίνος. Η γήρανση ενδέχεται να επιταχυνθεί και από επιλογές του τρόπου ζωής, όπως το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ και η απουσία άσκησης.

Τα γονίδια επηρεάζουν τελικά τη γήρανση;

Τα γονίδια εξακολουθούν να παίζουν ρόλο, καθώς είναι δυνατόν να συμβάλουν στην εμφάνιση ορισμένων γενετικών ασθενειών.

Το πόσο επηρεάζει ο γενετικός κίνδυνος την πιθανότητα εμφάνισης χρόνιων παθήσεων δεν είναι ίδιο για όλες τις ασθένειες. Όπως αναφέρει ο Argentieri, «η άνοια, ο καρκίνος του μαστού και ο καρκίνος των ωοθηκών επηρεάζονται πολύ περισσότερο από τη γενετική σε σχέση με τις παθήσεις των πνευμόνων, της καρδιάς και του ήπατος».

Ωστόσο, μόνο από τα γονίδια ενός ατόμου είναι δύσκολο να υπολογιστεί με ακρίβεια η πιθανότητα να παρουσιάσει μια συγκεκριμένη πάθηση ή ασθένεια.

Αυτός είναι και ο λόγος που οι περιβαλλοντικοί παράγοντες και οι συνήθειες της καθημερινότητας έχουν τόσο καθοριστική σημασία.

Ο δρ. Tallia επισημαίνει: «Όσο περισσότερο μπορεί ένα άτομο να πάρει τον έλεγχο της ζωής του και να δημιουργήσει έναν υγιεινό τρόπο ζωής, προσαρμοζόμενο στους στρεσογόνους παράγοντες με ανθεκτικότητα, τόσο το καλύτερο»,

Είναι δυνατόν να αναστρέψουμε τη βιολογική γήρανση;

Η μελέτη της βιολογικής γήρανσης συνεχίζεται, ωστόσο υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι κάποιες αλλαγές στις καθημερινές συνήθειες μπορούν να μειώσουν τη βιολογική ηλικία:

• Να εξασφαλίζουμε τουλάχιστον 7 ώρες ύπνου κάθε νύχτα
• Να προτιμάμε διατροφή που βασίζεται κυρίως σε φυτικές τροφές
• Να επιδιώκουμε να διατηρούμε υγιές βάρος
• Να ασκούμαστε για τουλάχιστον 150 λεπτά την εβδομάδα
• Να μειώνουμε την κατανάλωση αλκοόλ
• Να μην καπνίζουμε
• Να βάζουμε αντηλιακό
• Να φροντίζουμε τη στοματική μας υγιεινή
• Να καταβάλλουμε προσπάθεια για τη διαχείριση του στρες

Οι γιατροί, τελικά, συστήνουν να κάνουμε το καλύτερο δυνατό στις επιλογές τρόπου ζωής που επηρεάζουν τη βιολογική ηλικία και τον κίνδυνο ασθενειών. Ακόμη και μικρές αλλαγές μπορεί να έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο με την πάροδο του χρόνου.