Μεταδοτικό χασμουρητό: δείχνει πράγματι ενσυναίσθηση;

Το μεταδοτικό χασμουρητό μάς βρίσκει συχνά την ώρα που βλέπουμε κάποιον απέναντί μας να χασμουριέται. Όμως η ίδια κίνηση δεν αποδεικνύει ότι έχουμε περισσότερη ενσυναίσθηση, ούτε η απουσία της ότι μας λείπει.

Η έρευνα έχει εντοπίσει ενδιαφέρουσες συσχετίσεις, αλλά δεν καταλήγει με συνέπεια στο ίδιο αποτέλεσμα. Η προσοχή, η κοινωνική εγγύτητα και άλλοι παράγοντες μπορεί επίσης να επηρεάζουν την αντίδρασή μας.

Τι είναι το μεταδοτικό χασμουρητό;

Είναι η τάση να χασμουριόμαστε αφού αντιληφθούμε ότι κάποιος άλλος χασμουριέται. Δεν χρειάζεται απαραίτητα να καθόμαστε δίπλα του: οι ερευνητές έχουν μελετήσει το φαινόμενο χρησιμοποιώντας εικόνες, βίντεο και ήχους.

Η γνωστή αυτή αντίδραση έχει οδηγήσει σε μια ελκυστική υπόθεση. Αν ανταποκρινόμαστε αυθόρμητα στην κίνηση ενός άλλου ανθρώπου, μήπως αυτό λέει κάτι για την ικανότητά μας να καταλαβαίνουμε πώς νιώθει;

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗΑνατριχίλα από μουσική: γιατί ένα τραγούδι μάς προκαλεί ρίγος;

Η υπόθεση παραμένει ανοιχτή, όχι όμως επιβεβαιωμένη. Συστηματική κριτική ανασκόπηση του 2017 χαρακτήρισε τα στοιχεία για μια άμεση σύνδεση με την ενσυναίσθηση ασυνεπή και μη καταληκτικά.

Τι έδειξαν οι μελέτες για την ενσυναίσθηση;

Δεν κατέληξαν όλες στο ίδιο συμπέρασμα. Σε δύο εργαστηριακές μελέτες που δημοσιεύθηκαν στο Journal of Experimental Psychology: General το 2018, με 171 και 333 φοιτητές αντίστοιχα, όσοι χασμουρήθηκαν βλέποντας σχετικά βίντεο είχαν υψηλότερες βαθμολογίες ενσυναίσθησης. Η διαφορά αναφέρθηκε ως μισή τυπική απόκλιση.

Οι ίδιοι ερευνητές, ωστόσο, δεν βρήκαν ένδειξη ότι η επιρρέπεια στο μεταδοτικό χασμουρητό συνδεόταν άμεσα με φιλοκοινωνική συμπεριφορά.

Σε μελέτη του 2014 που δημοσιεύθηκε στο PLOS ONE, συμμετείχαν 328 υγιείς εθελοντές. Οι βαθμολογίες ενσυναίσθησης δεν εξηγούσαν τη μεγάλη πλειονότητα των διαφορών στην αντίδρασή τους σε βίντεο χασμουρητού.

Το 68% χασμουρήθηκε τουλάχιστον μία φορά βλέποντας το ερέθισμα, ενώ το 94% δήλωσε ότι συνήθως χασμουριέται όταν βλέπει άλλους να χασμουριούνται. Η απόσταση ανάμεσα στα δύο ποσοστά δείχνει ότι η συνήθης εμπειρία που αναφέρει κάποιος και η αντίδρασή του σε ένα συγκεκριμένο πείραμα δεν είναι το ίδιο πράγμα.

Σε μελέτη του 2023 που δημοσιεύθηκε στο Human Nature, νέοι ενήλικες που χασμουρήθηκαν μεταδοτικά ήταν πιθανότερο να βοηθήσουν τον πειραματιστή, χωρίς όμως να διαφέρουν από τους υπόλοιπους στις αυτοαναφερόμενες βαθμολογίες ενσυναίσθησης ως χαρακτηριστικού. Τα ευρήματα αφήνουν χώρο για ερωτήματα, όχι για έναν απλό κανόνα.

Χασμουριόμαστε συχνότερα με φίλους και συγγενείς;

Η κοινωνική εγγύτητα είναι ένα από τα στοιχεία που κρατούν ζωντανό το ενδιαφέρον των ερευνητών. Σε παρατηρησιακή μελέτη 109 ενηλίκων καταγράφηκε περισσότερη μετάδοση μεταξύ συγγενών, έπειτα φίλων, γνωστών και αγνώστων.

Οι παρατηρήσεις έγιναν σε φυσικές συνθήκες, μέσα σε έναν χρόνο, και όχι με εργαστηριακή μέτρηση της ενσυναίσθησης των συμμετεχόντων. Οι συγγραφείς θεώρησαν το εύρημα συμβατό με έναν πιθανό ρόλο της κοινωνικής εγγύτητας.

Αντίστοιχα, μελέτη που εξέτασε χασμουρητά τα οποία ακούγονταν αλλά δεν φαίνονταν βρήκε συχνότερη μετάδοση μεταξύ φίλων και συγγενών σε σχέση με αγνώστους και γνωστούς.

Αυτό δεν σημαίνει, από μόνο του, ότι η ενσυναίσθηση προκαλεί τη μετάδοση. Ο δεσμός ανάμεσα σε δύο ανθρώπους μπορεί να σχετίζεται και με το πόσο προσέχει ο ένας το ερέθισμα που προέρχεται από τον άλλον.

Και αν απλώς δεν προσέξαμε;

Η προσοχή είναι ένας λόγος για τον οποίο η ερμηνεία ενός χασμουρητού δυσκολεύει. Η ανασκόπηση του 2017 επεσήμανε επίσης την πιθανή επίδραση της κοινωνικής αναστολής: η αντίδραση που τελικά παρατηρείται δεν είναι απαραίτητα ένα καθαρό μέτρο ενσυναίσθησης.

Σε έρευνα με 31 παιδιά στο φάσμα του αυτισμού και 31 παιδιά τυπικής ανάπτυξης, ζητήθηκε από τα παιδιά να κοιτάζουν τα μάτια των προσώπων στα βίντεο. Οι δύο ομάδες χασμουρήθηκαν με παρόμοια συχνότητα ως απάντηση, εύρημα που δείχνει ότι η προσοχή στο ερέθισμα μπορεί να επηρεάζει το αποτέλεσμα.

Άλλες μελέτες εξετάζουν και νευροκινητικούς παράγοντες. Σε πείραμα με 36 ενήλικες, μετρήσεις της διεγερσιμότητας και της αναστολής του κινητικού φλοιού προέβλεπαν περίπου το 50% της διακύμανσης στο μεταδοτικό χασμουρητό. Πρόκειται για πιθανή εξήγηση των ατομικών διαφορών, όχι για μέτρηση ενσυναίσθησης.

Μπορεί ένα χασμουρητό να μας πει κάτι για τον άλλον;

Ένα μεμονωμένο χασμουρητό —ή η απουσία του— δεν επιτρέπει ασφαλές συμπέρασμα για την ενσυναίσθηση κάποιου.