Η δραματική περίοδος του 2015, όταν η Ελλάδα βρέθηκε ένα βήμα πριν από καθοριστικές αποφάσεις για τη θέση της στην Ευρωζώνη, επανέρχεται στο προσκήνιο μέσα από μια νέα τηλεοπτική παραγωγή που επιχειρεί να φωτίσει όσα συνέβησαν πίσω από κλειστές πόρτες. Η σειρά ντοκιμαντέρ του ΣΚΑΪ «Στο Χιλιοστό» επιχειρεί να αποτυπώσει το παρασκήνιο των κρίσιμων διαπραγματεύσεων, τις ισορροπίες που δοκιμάστηκαν και τους πρωταγωνιστές που διαμόρφωσαν τις εξελίξεις για την Ελλάδα και την Ευρώπη.
Η παραγωγή αποτελείται από έξι επεισόδια και βασίζεται στο βιβλίο «Η Τελευταία Μπλόφα» των Ελένη Βαρβιτσιώτη και Βικτώρια Δενδρινού.
Δέκα χρόνια μετά, όσοι είχαν ενεργό ρόλο εκείνη την περίοδο προχωρούν σε αποκαλύψεις. Πολιτικοί, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, διπλωμάτες και τεχνοκράτες περιγράφουν όσα δεν έγιναν γνωστά στο ευρύ κοινό, αναδεικνύοντας εντάσεις, συγκρούσεις, λάθη αλλά και δύσκολα διλήμματα.
Η ελπίδα
Το πρώτο επεισόδιο μεταφέρει τον θεατή στις αρχές του 2015, όταν ο ΣΥΡΙΖΑ σε συνεργασία με τους Ανεξάρτητους Έλληνες αναλαμβάνει τη διακυβέρνηση της χώρας.
Στο διάστημα πριν από τις εκλογές, η ελληνική κοινωνία, έχοντας εξαντληθεί από τα συνεχή μέτρα λιτότητας και τις επιπτώσεις της κρίσης, αναζητούσε μια διαφορετική κατεύθυνση. Η στροφή προς τον ΣΥΡΙΖΑ συνοδεύτηκε από έντονη προσδοκία για αλλαγή και ελπίδα για ένα καλύτερο μέλλον.
Μέσα από τις μαρτυρίες των Νίκος Παππάς, Δημήτρης Τζανακόπουλος, Ευκλείδης Τσακαλώτος, Παναγιώτης Λαφαζάνης και Γιώργος Σταθάκης αποτυπώνονται τα πρώτα βήματα μιας κυβέρνησης που επιδίωξε να αλλάξει τα δεδομένα.
«Όταν βγήκα από το σπίτι μου στα Χανιά, συνειδητοποίησα πως ένας στους δύο Χανιώτες είχε ψηφίσει ΣΥΡΙΖΑ», θυμάται ο Γιώργος Σταθάκης, ο οποίος είχε αναλάβει το υπουργείο Ανάπτυξης την περίοδο 2015-2016.
Από την πλευρά του, ο Νίκος Παππάς σημειώνει: «Δεν είχα ποτέ στο μυαλό μου ότι θα καταφέρουμε κάτι τέτοιο. Είχα την εικόνα της συμμετοχής σε ένα κόμμα το οποίο θα προσπαθεί, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο να βγάζει μια ατζέντα, να κινητοποιεί κάποιο κόσμο, ενδεχομένως να συμμετέχει σε κάποια κυβέρνηση ως εταίρος, μικρός», ενώ περιγράφει την ανάληψη της εξουσίας ως μια «ευχάριστη έκπληξη». Παράλληλα, τονίζει: «Έγινε κάτι το οποίο ήταν απαγορευμένο μέχρι τότε. Ένας φορέας ο οποίος ήταν της ιστορικής αριστεράς, της κομμουνιστικής παράδοσης, πήρε θέση κυβέρνησης».
Οι αιτίες της κρίσης
Η έρευνα της σειράς επιχειρεί να εξηγήσει συνοπτικά τους λόγους που οδήγησαν τη χώρα στην οικονομική κατάρρευση. Επισημαίνεται ότι για μεγάλο χρονικό διάστημα η Ελλάδα λειτουργούσε οικονομικά πέρα από τις δυνατότητές της, ενώ υπήρξαν και παρεμβάσεις στα δημοσιονομικά στοιχεία, ώστε να διευκολυνθεί η ένταξη στο ευρώ, δημιουργώντας ένα ασταθές υπόβαθρο.
Παράλληλα, αναδεικνύονται αδυναμίες και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς δεν υπήρχε έτοιμος μηχανισμός διαχείρισης κρίσεων για κράτη-μέλη, ενώ ο αρχικός σχεδιασμός των προγραμμάτων στήριξης αποδείχθηκε ανεπαρκής. Το πρώτο μνημόνιο, μάλιστα, αποτιμάται σήμερα ως εσφαλμένα σχεδιασμένο. Οι συνέπειες αυτών των παραγόντων επιβάρυναν σημαντικά τους πολίτες.
Ο ΣΥΡΙΖΑ και η κρίση
«Νομίζω ότι η κρίση έπαιξε πολύ μεγάλο ρόλο στην άνοδο του ΣΥΡΙΖΑ», τονίζει ο Ευκλείδης Τσακαλώτος.
Σημαντικό στοιχείο της εποχής αποτέλεσε η δέσμευση του Αλέξης Τσίπρας για κατάργηση των μνημονίων «με ένα νόμο κι ένα άρθρο».
Ο Παναγιώτης Λαφαζάνης, σχολιάζοντας εκ των υστέρων αυτή τη θέση, αποκαλύπτει ότι θεωρούσε το σύνθημα δημαγωγικό και λαϊκίστικο. Αναφερόμενος μάλιστα στην παρουσίαση προγράμματος στη ΔΕΘ, σημειώνει: «σκεφτήκαμε ότι αερολογεί αυτή τη στιγμή αλλά… τα αυτία από κάτω, ήταν πολύ ευχαριστημένα», ενώ συμπληρώνει ότι «το χειροκρότημα σκέπαζε τα πάντα» και πως «στο χειροκρότημα είμαστε πρώτοι, εδώ στη χώρα».
Ο Δημήτρης Τζανακόπουλος εκτιμά ότι το πρόγραμμα της ΔΕΘ θα μπορούσε να εφαρμοστεί υπό διαφορετικές οικονομικές προτεραιότητες, ενώ ο Ευκλείδης Τσακαλώτος συνδέει την επιτυχία του με την ταχύτητα επίτευξης συμφωνίας με τους δανειστές, ειδικά σε ζητήματα πλεονασμάτων και χρέους.
Ο ίδιος αναγνωρίζει ως σφάλμα την επιλογή «να μην ψηφίσουμε τον ΠτΔ και να πέσει η κυβέρνηση Σαμαρά- Βενιζέλου».
Η εξουσία
Στις 25 Ιανουαρίου 2015, ο ΣΥΡΙΖΑ αναδεικνύεται στην εξουσία, σχηματίζοντας κυβέρνηση συνεργασίας με τους ΑΝΕΛ υπό τον Πάνος Καμμένος.
Στην Ευρώπη επικρατεί αναμονή, καθώς ήταν σαφές ότι οι προεκλογικές εξαγγελίες συχνά διαφοροποιούνται όταν ένα κόμμα αναλαμβάνει τη διακυβέρνηση.
Ο Κλάους Ρέγκλινγκ επισημαίνει: «Αυτή τη νέα κυβέρνηση την καλωσόρισαν πολλοί. Στη Βόρεια Ευρώπη, ας πούμε, ή στην υπόλοιπη Ευρώπη. Περιμέναμε μια νέα προσέγγιση από μια κυβέρνηση που θα αντιμετώπιζε πιο σοβαρά την καταπολέμηση της διαφθοράς. Θα έλεγα ξεκάθαρα ότι η υπόλοιπη Ευρώπη ήταν πολύ ανοικτή στο να ακούσει τι ήθελε η νέα κυβέρνηση και να συνεχίσει τη συνεργασία».
Ανησυχία στην Ευρώπη
Το κλίμα ανησυχίας και επιφυλακτικότητας αποτυπώνεται μέσα από τις τοποθετήσεις του Γερούν Ντάισελμπλουμ και του Τόμας Βίζερ.
Καθοριστικός παράγοντας εξελίξεων ήταν ο τότε υπουργός Οικονομικών Γιάνης Βαρουφάκης, ο οποίος από την αρχή δημιούργησε ένταση στις διαπραγματεύσεις.
Ο Νίκος Παππάς επισημαίνει ότι υπήρχε συμφωνημένη στρατηγική, ωστόσο «το συμφωνηθέν» δεν τηρήθηκε.
Ο Τόμας Βίζερ περιγράφει ότι δεν γνώριζε τον Βαρουφάκη πριν από εκείνη την περίοδο, ενώ σημειώνει πως ο ίδιος φρόντιζε να εκφράζεται με τέτοιο τρόπο που δεν άφηνε περιθώρια παρερμηνείας. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η Ευρώπη επιδίωκε να στηρίξει την Ελλάδα ώστε να παραμείνει στο ευρώ.
Από την άλλη, ο Γερούν Ντάισελμπλουμ αναφέρει πως υπήρχε ένας νέος υπουργός που υποστήριζε ότι «ήμασταν όλοι τρελοί και πως η προσέγγιση, τα τελευταία χρόνια, ήταν λάθος».
Όπως θυμάται, ορισμένοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, μεταξύ αυτών και ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, θεωρούσαν ότι μια επίσκεψη στην Αθήνα δεν θα ήταν ενδεδειγμένη: «Κάποιοι, όπως λόγου χάρη ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, πίστευαν πως θα φαινόταν άσχημο να πηγαίναμε εμείς στην Αθήνα».
Η πρώτη συνάντηση και η κοινή εμφάνιση Βαρουφάκη–Ντάισελμπλουμ καταγράφηκαν ως χαρακτηριστικές στιγμές της περιόδου.
«Νομίζω πως πίστευε πως ήταν ξεκάθαρο ποια πλευρά ήταν εκείνη που ζητούσε κάτι και ποια πλευρά ήταν σε θέση να πει ναι ή όχι. Είχε να κάνει με επίδειξη ισχύος», σημειώνει ο Ντάισελμπλουμ, διευκρινίζοντας ότι ο ίδιος διαφωνούσε με αυτή την προσέγγιση.
Αναφερόμενος στη συνάντηση στο υπουργείο Οικονομικών, περιγράφει ένα σχεδόν άδειο κτίριο και εκφράζει την έκπληξή του για την πρόθεση απομάκρυνσης εκατοντάδων υπαλλήλων.
Ο Γιώργος Σταθάκης, ωστόσο, θυμάται ένα θετικό κλίμα στις πρώτες συζητήσεις, παρά τις έμμεσες προειδοποιήσεις για μια πιθανή «δραματική κατάσταση» και τον φόβο «μην συμβεί κάτι το δραματικό».
Η επεισοδιακή συνέντευξη Τύπου
Ο Γιάννης Στουρνάρας αποκαλύπτει ότι μετά την έντονη αντιπαράθεση Βαρουφάκη–Ντάισελμπλουμ, επικοινώνησε με τον Αλέξη Τσίπρα, ο οποίος φέρεται να αντέδρασε λέγοντας: «Είπε τέτοιο πράγμα. Τι μπορούμε να κάνουμε τώρα;».
Σύμφωνα με τον ίδιο, ο τότε πρωθυπουργός επικοινώνησε με τον Μάριο Ντράγκι, διαβεβαιώνοντας ότι οι δηλώσεις περί μη συνεργασίας με την τρόικα δεν ανταποκρίνονταν στην κυβερνητική γραμμή.
Ο Γερούν Ντάισελμπλουμ περιγράφει τη σκηνή ως εξής: «Όλα αυτά φυσικά λέγονταν στα Ελληνικά, οπότε άκουγα τον τόνο της φωνής του, αλλά δεν μπορούσα να καταλάβω τι λέει», ενώ προσθέτει πως η μετάφραση καθυστερούσε. «Οπότε βρέθηκα να κάθομαι δίπλα σε έναν τύπο που ανέτρεπε όλα όσα προσπαθούσα να καταφέρω για τους ηρεμήσω όλους και να υπάρξει εποικοδομητική συζήτηση».