Στοματική κοιλότητα: Γιατί είναι ευάλωτη στις σύγχρονες αντικαρκινικές θεραπείες

Οι αντικαρκινικές θεραπείες χωρίς χειρουργείο, όπως η χημειοθεραπεία και η ακτινοθεραπεία, έχουν συμβάλει στην αύξηση της επιβίωσης των ασθενών με καρκίνο. Παράλληλα, όμως, συχνά προκαλούν επώδυνες επιπλοκές στο στόμα. Επειδή ανανεώνεται γρήγορα, ο στοματικός βλεννογόνος είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος στις κυτταροτοξικές επιδράσεις των θεραπειών, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται στοματίτιδα και άλλες διαταραχές.

Οι επιπλοκές αυτές ενδέχεται να οδηγήσουν σε αλλαγές των θεραπευτικών πρωτοκόλλων, επηρεάζοντας δυσμενώς την έκβαση της αγωγής. Για την πρόληψη και την αντιμετώπισή τους χρειάζεται σχολαστική φροντίδα της στοματικής υγείας, ενώ επιστρατεύονται και νεότερες τεχνικές, όπως η φωτοβιοτροποποίηση και η κρυοθεραπεία. Σημαντικό ρόλο έχουν επίσης οι υγιεινές συνήθειες και η διαχείριση των συνοδών νοσημάτων.

Διαβάστε παρακάτω

Η χημειοθεραπεία και η ακτινοθεραπεία, δύο μη χειρουργικές προσεγγίσεις στην ογκολογία, έχουν βελτιώσει αισθητά την επιβίωση των ανθρώπων με καρκίνο. Δεν λείπουν, ωστόσο, οι ανεπιθύμητες συνέπειες, καθώς μία από τις πιο συχνές και επώδυνες εντοπίζεται στη στοματική κοιλότητα. Για τον λόγο αυτό, το στόμα περιγράφεται συχνά ως το «εύκολο θύμα» των συγκεκριμένων θεραπειών.

Στοματικές επιπλοκές καταγράφονται στο 20-40% όσων έχουν συμπαγείς όγκους και σε ορισμένες ομάδες ογκολογικών ασθενών το ποσοστό αγγίζει το 90%. Για το γιατί το στόμα είναι ευάλωτο στις θεραπείες, πόσο συχνά προκύπτουν οι επιπλοκές και με ποιους τρόπους προλαμβάνονται και αντιμετωπίζονται, μίλησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Κωνσταντίνος Μαντσόπουλος. Είναι καθηγητής Ωτορινολαρυγγολογίας και Χειρουργικής Κεφαλής και Τραχήλου στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Erlangen της Γερμανίας, καθώς και επίκουρος καθηγητής Ωτορινολαρυγγολογίας και Χειρουργικής Κεφαλής και Τραχήλου στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗΎπνος σε σκοτεινό δωμάτιο: Μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εγκεφαλικού;

Για ποιο λόγο το στόμα είναι τόσο ευάλωτο;

Ο κ. Μαντσόπουλος εξηγεί ότι τα κύτταρα του στοματικού βλεννογόνου ανανεώνονται με πολύ γρήγορους ρυθμούς: η αντικατάστασή τους γίνεται κάθε 9 με 16 ημέρες. Η ταχεία αυτή διαδικασία είναι προστατευτική υπό κανονικές συνθήκες, γίνεται όμως αδυναμία όταν η χημειοθεραπεία πλήττει τα κύτταρα που πολλαπλασιάζονται. Ο βλεννογόνος τραυματίζεται και σχηματίζονται επώδυνες αλλοιώσεις, γνωστές ως στοματίτιδα ή βλεννογονίτιδα.

Παράλληλα, η τροφή και η κατάποση εκθέτουν καθημερινά το στόμα σε μικροτραυματισμούς. Στην περιοχή υπάρχει επίσης ένα σύνθετο μικροβιακό οικοσύστημα, με βακτήρια, μύκητες και ιούς. Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων σημαίνει ότι μια βλάβη μπορεί εύκολα να εξελιχθεί σε φλεγμονή ή λοίμωξη.

Πόσο συχνά εμφανίζονται οι στοματικές επιπλοκές;

<glomex-integration integration-id=”40599w17mggcy6o3″ playlist-id=”

auto

“>

Όπως αναφέρει ο κ. Μαντσόπουλος, το 20-40% των ασθενών με συμπαγείς όγκους παρουσιάζει στοματικές επιπλοκές, ενώ σε ορισμένους πληθυσμούς το ποσοστό φτάνει το 90%. Βλεννογονίτιδα εμφανίζει το 40-70%, ενώ στις υπόλοιπες συχνές διαταραχές συγκαταλέγονται η αλλαγή στη γεύση, η ξηροστομία, οι μικροβιακές λοιμώξεις και η οστεονέκρωση της κάτω γνάθου.

Το πρόβλημα είναι αρκετά σοβαρό ώστε οι γιατροί να χρειάζεται να αλλάξουν ή ακόμη και να σταματήσουν το ογκολογικό πρωτόκολλο σε ποσοστό που μπορεί να φτάσει το 50%, όταν προκύπτουν στοματικές επιπλοκές. Οι παρεμβάσεις αυτές επηρεάζουν άμεσα την πορεία της θεραπείας και, σε αρκετές περιπτώσεις, την ίδια την επιβίωση του ασθενούς.

Γιατί οι στοματικές βλάβες έχουν τόσο σοβαρές συνέπειες;

Ο πόνος είναι η πιο άμεση και εμφανής επίπτωση: ο ασθενής δυσκολεύεται στην ομιλία, στο φαγητό και στην κατανάλωση υγρών, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε αφυδάτωση και υποσιτισμό. Όταν διαρρηγνύεται ο φραγμός του βλεννογόνου, τα μικρόβια αποκτούν δίοδο προς τον οργανισμό και αυξάνεται ο κίνδυνος συστηματικής λοίμωξης, ιδιαίτερα για όσους έχουν εξασθενημένο ανοσοποιητικό. Μελέτες καταγράφουν διπλάσιο κίνδυνο σοβαρής λοίμωξης και έως τετραπλάσιο κίνδυνο θανάτου στους ασθενείς με βλεννογονίτιδα, σε σύγκριση με όσους δεν παρουσιάζουν την επιπλοκή.

Χημειοθεραπεία και ακτινοβολία: διαφορετικές προκλήσεις

Η χημειοθεραπεία μπορεί να βλάψει τον στοματικό βλεννογόνο άμεσα, μέσω του σάλιου και των ιστών, αλλά και έμμεσα, εξαιτίας της γενικής τοξικότητας στο αίμα και της ανοσοκαταστολής. Η ακτινοβολία, από την άλλη, επηρεάζει μόνο την περιοχή που δέχεται ακτινοβόληση· οι βλάβες της όμως ενδέχεται να είναι πιο μόνιμες και να απαιτούν μεγαλύτερο διάστημα για την αποκατάστασή τους.

Υπάρχει τρόπος να προληφθούν οι στοματικές επιπλοκές;

Η προληπτική φροντίδα αρχίζει πριν ξεκινήσει η θεραπεία, με αναλυτικό οδοντιατρικό έλεγχο και αντιμετώπιση των προβλημάτων που εντοπίζονται. Η συστηματική και προσεκτική στοματική υγιεινή, με βούρτσισμα, οδοντικό νήμα και στοματικές πλύσεις, μπορεί να περιορίσει σημαντικά τον κίνδυνο βλεννογονίτιδας.

Τα τελευταία χρόνια έχουν προστεθεί και νεότερες μέθοδοι. Η φωτοβιοτροποποίηση, δηλαδή η θεραπεία με ερυθρό φως, ενισχύει την επούλωση των ιστών, ενώ η κρυοθεραπεία περιορίζει την τοξική επίδραση στον βλεννογόνο. Στην απλούστερη εκδοχή της, η κρυοθεραπεία γίνεται κρατώντας πάγο στο στόμα κατά την έγχυση συγκεκριμένων φαρμάκων.

Η έγκαιρη αναγνώριση των ασθενών που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο και η εφαρμογή μιας «επιθετικής» προληπτικής στρατηγικής μπορούν να αποδειχθούν καθοριστικές, καθώς προς το παρόν δεν υπάρχουν αποτελεσματικά φάρμακα που να αποτρέπουν πλήρως τις στοματικές επιπλοκές. Σημαντική συμβολή έχουν και η ισορροπημένη διατροφή, η επαρκής ενυδάτωση, η αποχή από το κάπνισμα και η διαχείριση υποκείμενων προβλημάτων υγείας, όπως ο διαβήτης. Παρότι η στοματική κοιλότητα αποτελεί «εύκολο θύμα» των αντικαρκινικών θεραπειών, υπάρχουν τρόποι προστασίας της. Η πρόληψη, η σωστή στοματική υγιεινή και οι νεότερες θεραπευτικές μέθοδοι μπορούν να περιορίσουν τις συνέπειες, ενισχύοντας τόσο την ποιότητα ζωής όσο και τη συνέπεια των ασθενών στη θεραπεία τους.

Πηγή – ΑΠΕ