Πώς οι κακές συνήθειες ύπνου επιταχύνουν τη γήρανση του εγκεφάλου

Μια μελέτη σε περισσότερους από 27.000 ανθρώπους έδειξε ότι ο κακός ύπνος μπορεί να επιταχύνει τη γήρανση του εγκεφάλου, με τη φλεγμονή να συμβάλλει σημαντικά. Η ανεπαρκής ξεκούραση ενδέχεται να αυξήσει τον κίνδυνο άνοιας και νευρολογικών παθήσεων, ενώ στους συμμετέχοντες με κακή ποιότητα ύπνου ο εγκέφαλος φάνηκε κατά μέσο όρο έναν χρόνο γηραιότερος από τη βιολογική ηλικία τους.

Πιο εμφανείς ήταν οι επιδράσεις στους άνδρες και στους ανθρώπους κάτω των 60 ετών. Αν και η ποιότητα του ύπνου αξιολογήθηκε με βάση όσα ανέφεραν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες, τα ευρήματα αναδεικνύουν πόσο σημαντικός είναι ο καλός ύπνος για την εγκεφαλική υγεία και την αποτροπή της πρόωρης γήρανσης.

Οι ειδικοί προτείνουν να κοιμόμαστε 7-9 ώρες κάθε βράδυ και να αποφεύγουμε πριν από τον ύπνο τον καφέ, το αλκοόλ και τη χρήση οθονών.

Διαβάστε παρακάτω

Δημοσιευμένη τον Σεπτέμβριο του 2025 στο EBioMedicine (Lancet group), μια μεγάλης κλίμακας έρευνα με περισσότερους από 27.000 ενήλικες συνέδεσε τις κακές συνήθειες ύπνου με ταχύτερη γήρανση του εγκεφάλου, στην οποία φαίνεται να συμμετέχει σημαντικά η φλεγμονή. Οι ερευνητές παρατήρησαν ακόμη ότι οι ανθυγιεινές συνήθειες ύπνου συνδέονταν με εγκέφαλο έως και έναν χρόνο γηραιότερο από τη βιολογική ηλικία του ατόμου.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗΎπνος σε σκοτεινό δωμάτιο: Μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εγκεφαλικού;

Τα στοιχεία σχολιάζουν η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής και Παθολόγος στη Θεραπευτική Κλινική της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, στο Νοσοκομείο Αλεξάνδρα, μαζί με την Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και τη Σόνια Μαραβελάκη, Βιολόγους. Όπως αναφέρουν, τα ευρήματα προσθέτουν ενδείξεις ότι οι διαταραχές ύπνου ενδέχεται να αυξάνουν τον κίνδυνο άνοιας και άλλων νευρολογικών παθήσεων αργότερα στη ζωή.

Πολλές βασικές λειτουργίες του οργανισμού εξαρτώνται από τον ύπνο, μεταξύ αυτών η απομάκρυνση τοξικών ουσιών από τον εγκέφαλο και η σταθεροποίηση της μνήμης. Οι διαταραχές του γίνονται συχνότερες με την πάροδο της ηλικίας. Προηγούμενες έρευνες έχουν καταδείξει μια αμφίδρομη σύνδεση: οι εγκεφαλικές αλλαγές που συνδέονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ είναι δυνατόν να διαταράξουν τον κύκλο ύπνου-αφύπνισης, ενώ οι διαταραχές ύπνου φαίνεται επίσης να επιταχύνουν τις διαδικασίες γνωστικής έκπτωσης.

Για την έρευνα αξιοποιήθηκε μοντέλο Τεχνητής Νοημοσύνης, το οποίο υπολόγισε την «ηλικία του εγκεφάλου» αναλύοντας περισσότερες από 1.000 μετρήσεις από μαγνητικές τομογραφίες. Το brain age gap, δηλαδή η απόσταση ανάμεσα στην ηλικία του εγκεφάλου και τη χρονολογική ηλικία, θεωρείται πρώιμη ένδειξη επιδείνωσης της εγκεφαλικής υγείας.

Η βαθμολογία υγιούς ύπνου, η οποία περιλάμβανε πέντε παραμέτρους –χρονότυπο, διάρκεια ύπνου, αϋπνία, ρογχοπάθεια (ροχαλητό) και υπνηλία την ημέρα– συνδέθηκε με την ηλικία του εγκεφάλου: κάθε μείωση μίας μονάδας στη βαθμολογία υγιούς ύπνου αντιστοιχούσε σε εγκέφαλο περίπου μισό έτος γηραιότερο. Οι συμμετέχοντες με μέτρια ποιότητα ύπνου είχαν εγκεφάλους 0,6 έτη γηραιότερους, ενώ όσοι ανέφεραν κακή ποιότητα ύπνου είχαν εγκέφαλο περίπου ένα έτος γηραιότερο από την πραγματική τους ηλικία. Οι διαφορές μπορεί να μοιάζουν μικρές, ωστόσο σε βάθος χρόνου μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά την υγεία του εγκεφάλου.

Στις εξετάσεις αίματος, δείκτες φλεγμονής, όπως ο αριθμός των λευκών αιμοσφαιρίων, εξηγούσαν πάνω από το 10% της σύνδεσης ανάμεσα στις διαταραχές ύπνου και στη μεγαλύτερη ηλικία εγκεφάλου. Το εύρημα συνάδει με παλαιότερες μελέτες, σύμφωνα με τις οποίες οι διαταραχές ύπνου προκαλούν φλεγμονή σε όλο το σώμα, η οποία συμβάλλει σε παθήσεις όπως τα εγκεφαλικά επεισόδια, η νόσος Αλτσχάιμερ και άλλες μορφές νευροεκφυλισμού.

Η συσχέτιση ανάμεσα στις διαταραχές ύπνου και τη γήρανση του εγκεφάλου ήταν ισχυρότερη στους άνδρες παρά στις γυναίκες. Αντίθετα, η παρουσία του APOE ɛ4, ενός γνωστού γενετικού παράγοντα κινδύνου για τη νόσο Αλτσχάιμερ, δεν επηρέασε σημαντικά τη σύνδεση. Πιο έντονη ήταν η σχέση στους ανθρώπους κάτω των 60 ετών.

Το μεγάλο δείγμα και οι προηγμένες απεικονιστικές τεχνικές καθιστούν τη μελέτη μία από τις πιο ολοκληρωμένες μέχρι σήμερα. Οι συγγραφείς επισημαίνουν, ωστόσο, ορισμένους περιορισμούς: η ποιότητα ύπνου βασίστηκε σε αυτοαναφορές, ενώ οι συμμετέχοντες στο UK Biobank είναι κατά κανόνα πιο υγιείς και έχουν υψηλότερο κοινωνικοοικονομικό επίπεδο από τον γενικό πληθυσμό. Αυτό ενδέχεται να σημαίνει ότι τα αποτελέσματα στον πληθυσμό μπορεί να είναι ακόμη πιο έντονα.

Αν ο εγκέφαλος φαίνεται πιο γερασμένος από όσο αντιστοιχεί στην πραγματική ηλικία, πρόκειται για ανησυχητικό καμπανάκι κινδύνου. Η εικόνα αυτή έχει συνδεθεί με υψηλότερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης, άνοιας και ακόμη και πρόωρου θανάτου. Ωστόσο, οι διαταραχές ύπνου μπορούν να αντιμετωπιστούν. Η βελτίωση των συνηθειών ύπνου δημιουργεί την ελπίδα να επιβραδυνθεί η γήρανση του εγκεφάλου και να περιοριστεί ο κίνδυνος άνοιας.

Οι ειδικοί προτείνουν να βάζουμε τον ύπνο σε προτεραιότητα: να κοιμόμαστε 7–9 ώρες κάθε βράδυ, να ακολουθούμε σταθερό ωράριο και να αποφεύγουμε καφέ, αλκοόλ και οθόνες πριν πέσουμε για ύπνο. Δεν πρόκειται μόνο για ξεκούραση· ο ύπνος αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα «όπλα» για την προστασία του εγκεφάλου από την πρόωρη γήρανση.

Πηγή: ygeiamou.gr