ΔΕΠΥ: Πότε εμφανίζεται και ποιες ασθένειες συνδέονται μαζί της;

Η ΔΕΠΥ δεν αποτελεί απλώς αφηρημάδα, μια παροδική παιδική φάση ή αποτέλεσμα κακής συμπεριφοράς, όπως πολλοί θεωρούν. Πρόκειται για συχνή γενετική νευροαναπτυξιακή διαταραχή, με συμπτώματα απροσεξίας, υπερκινητικότητας και παρορμητικότητας που επηρεάζουν την καθημερινή ζωή. Η Δρ Τερψιχόρη Κόρπα, ψυχίατρος Παιδιού και Εφήβου, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης ΔΕΠΥ και διευθύντρια της Ψυχιατρικής Κλινικής Παιδιών και Εφήβων Αθηνών στο Γεν. Νοσ. Παίδων Αθηνών «Π. & Α Κυριακού», επισημαίνει σε συνέντευξή της στο Πρακτορείο FM ότι η διαταραχή δεν εξαφανίζεται με την ηλικία. Σε αρκετούς ανθρώπους, ωστόσο, τα συμπτώματα μεταβάλλονται και έχουν μικρότερη επίδραση στη λειτουργικότητά τους. Παράλληλα, η νεότερη επιστημονική γνώση αναθεωρεί παλαιότερους φόβους: η σωστή φαρμακευτική αγωγή, σε συνδυασμό με ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις, δεν επιβαρύνει το άτομο και μπορεί να περιορίσει τον κίνδυνο κατάθλιψης, άγχους, σχολικής αποτυχίας και χρήσης ουσιών.

Μιλώντας στην εκπομπή «104,9 ΜΥΣΤΙΚΑ ΥΓΕΙΑΣ» της Τάνιας Μαντουβάλου, η πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης ΔΕΠΥ, Δρ Τερψιχόρη Κόρπα, αναλύει τι ισχύει για τη διαταραχή και τη σχέση της με τον αυτισμό, τα καρδιαγγειακά νοσήματα και άλλα σοβαρά προβλήματα υγείας. Εξηγεί ακόμη ποια σημάδια χρειάζεται να προσέξουν οι γονείς και ποιες θεραπευτικές δυνατότητες υπάρχουν σήμερα.

Ερ: Σύμφωνα με όσα διάβασα, η ΔΕΠΥ αφορά περίπου το 5% έως 7% των παιδιών σχολικής ηλικίας παγκοσμίως, ενώ τα επιδημιολογικά στοιχεία για τους ενήλικες καταγράφουν ποσοστό 2% έως 5%. Μπορεί, λοιπόν, να εξαφανιστεί όταν κάποιος ενηλικιωθεί;

Απ: Η ΔΕΠΥ δεν υποχωρεί οριστικά, αλλά η εικόνα των συμπτωμάτων μεταβάλλεται και σε ορισμένες περιπτώσεις γίνεται ηπιότερη, ενδεχομένως και υποκλινική. Για έναν σημαντικό αριθμό ανθρώπων, περίπου τους μισούς, και ίσως για το 70% ή 80% όσο μεγαλώνουν, η συμπτωματολογία εκδηλώνεται διαφορετικά και δεν επηρεάζει στον ίδιο βαθμό τη λειτουργικότητά τους. Σε αυτές τις περιπτώσεις μιλάμε για ΔΕΠΥ σε ύφεση. Η εκτίμηση του επιπολασμού, βέβαια, επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά του δείγματος, οι πηγές πληροφόρησης, το σύστημα ταξινόμησης και τα εργαλεία που αξιοποιούνται.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗΎπνος σε σκοτεινό δωμάτιο: Μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εγκεφαλικού;

ΔΕΠΥ και αυτισμός: πώς σχετίζονται

Ερ: Διακρίνουμε διαφορετικούς τύπους ΔΕΠΥ; Υπάρχει κάποια μορφή που να συνδέεται με τον αυτισμό;

Απ: Στην ουσία, η ΔΕΠΥ εμφανίζεται σε δύο μορφές. Η πρώτη είναι ο συνδυασμένος υπότυπος: το άτομο έχει τόσο απροσεξία όσο και υπερκινητικότητα και παρορμητικότητα, σε ένταση που δυσκολεύει την καθημερινότητά του. Η δεύτερη αφορά κυρίως την απροσεξία. Σε αυτή την περίπτωση, η υπερκινητικότητα, η παρορμητικότητα και η ανησυχία, ιδιαίτερα στους μεγαλύτερους, δεν είναι εμφανείς, ενώ κυριαρχεί η δυσκολία συγκέντρωσης. Το άτομο δυσκολεύεται να εστιάσει και να επαναφέρει την προσοχή του, ξεχνά, κάνει λάθη απροσεξίας και δεν οργανώνεται, μεταξύ άλλων. Η ΔΕΠΥ μπορεί να συνυπάρχει με τον αυτισμό. Μάλιστα, πολλά άτομα στο φάσμα, κυρίως όσα έχουν υψηλή λειτουργικότητα, εμφανίζουν και συμπτώματα ΔΕΠΥ.

Ερ: Η ΔΕΠΥ οφείλεται σε νευροβιολογικούς παράγοντες ή στην ανατροφή; Υπάρχουν γονίδια ή μεταλλάξεις που θεωρούνται υπεύθυνα και, αν ναι, πόσο επηρεάζουν την πιθανότητα εμφάνισής της;

Απ: Η ΔΕΠΥ είναι νευροαναπτυξιακή διαταραχή. Κάποιος γεννιέται με την προδιάθεση και, καθώς μεγαλώνει, αυτές οι δυσκολίες εκφράζονται με διαφορετικούς τρόπους, ένταση και επιμέρους συμπτώματα.

Η ΔΕΠΥ έχει γενετική βάση και έχουν εντοπιστεί γονίδια που επηρεάζουν την επικοινωνία μεταξύ των νευρώνων στον εγκέφαλο. Μια χημική διαδικασία εκεί δυσχεραίνει τον συντονισμό των διαφορετικών εγκεφαλικών λειτουργιών. Γι’ αυτό ακόμη και άνθρωποι που κατά τα άλλα είναι φυσιολογικοί μπορεί να δυσκολεύονται να συγκεντρώσουν την προσοχή τους. Το περιβάλλον είναι δυνατό να εντείνει τα συμπτώματα· γι’ αυτό έχουν αποτέλεσμα οι ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις, όπως η οργάνωση, οι τεχνικές διατήρησης της προσοχής και η διαχείριση του χρόνου. Στόχος τους είναι η αντιστάθμιση και όχι η εξάλειψη των συμπτωμάτων, ώστε τα άτομα να μάθουν να ζουν με αυτά.

ΔΕΠΥ: Τα φάρμακα περιορίζουν κατάθλιψη, άγχος και χρήση ουσιών

Ερ: Μεγάλη μελέτη του 2026 κατέληξε ότι τα φάρμακα για τη ΔΕΠΥ δεν αυξάνουν τον κίνδυνο ψύχωσης και, αντίθετα, ενδέχεται να περιορίζουν την πιθανότητα σοβαρών ψυχιατρικών προβλημάτων όταν χορηγούνται νωρίς. Ποιες φαρμακευτικές επιλογές έχουμε; Τι έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια και τι προσδοκάτε στο μέλλον;

Απ: Η φαρμακευτική αγωγή για τη ΔΕΠΥ δεν αυξάνει τον κίνδυνο ψύχωσης· αντίθετα, όταν χορηγείται στην κατάλληλη ηλικία, με συστηματική παρακολούθηση, συμβάλλει στην προστασία από πολλές επιπτώσεις της διαταραχής. Επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι τα άτομα που λαμβάνουν θεραπεία για ΔΕΠΥ αντιμετωπίζουν πολύ μικρότερη πιθανότητα χρήσης ουσιών, σχολικής αποτυχίας, άγχους ή κατάθλιψης. Αυτό συμβαίνει επειδή τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ είναι πιο περιορισμένα, ενώ η ίδια η διαταραχή αποτελεί παράγοντα κινδύνου για τις δυσκολίες αυτές. Στην Ελλάδα, το μόνο ευρέως διαθέσιμο φάρμακο για τη ΔΕΠΥ είναι σήμερα η μεθυλφαινιδάτη, σε σκευάσματα βραχείας ή μακράς αποδέσμευσης, η οποία ανήκει στα διεγερτικά του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος. Ενισχύει τη λειτουργία του εγκεφάλου στην προσοχή και τη συγκέντρωση, επηρεάζοντας ουσίες που σχετίζονται με την εγρήγορση και τον έλεγχο της σκέψης. Δεν έχω ακούσει να κυκλοφορούν νέα φάρμακα. Εκείνο που αναμένεται στη χώρα μας είναι η επανακυκλοφορία σκευασμάτων όπως η ατομοξετίνη, που δεν είναι διεγερτική και ήταν διαθέσιμη παλαιότερα, καθώς και ορισμένων αμφεταμινών που υπάρχουν μόνο στο εξωτερικό. Σε κάθε περίπτωση, η φαρμακευτική αγωγή είναι ένα σημαντικό μέσο αντιμετώπισης, εφόσον συνδυάζεται με ψυχοκοινωνικές θεραπείες, οι οποίες βοηθούν στη διαχείριση της συμπεριφοράς σε κάθε περιβάλλον.

Καρδιαγγειακά και γαστρεντερικά προβλήματα, αλλά και δυσκολίες για την οικογένεια

Ερ: Με ποια προβλήματα μπορεί να συνδεθεί η ΔΕΠΥ, στην υγεία ή σε άλλους τομείς;

Απ: Οι επιπτώσεις της ΔΕΠΥ αφορούν τόσο τον ίδιο τον ασθενή όσο και τους ανθρώπους γύρω του. Η διαταραχή προκαλεί διαρκή πίεση στο οικογενειακό σύστημα, η οποία μπορεί να συνδεθεί με ψυχοσυναισθηματικές δυσκολίες, καρδιαγγειακά και γαστρεντερικά προβλήματα, καθώς και άλλες παθήσεις, χρόνιες ή περιστασιακές.

Ερ: Ποια σημάδια μπορεί να κινητοποιήσουν έναν γονιό και σε ποιον ειδικό χρειάζεται να απευθυνθεί;

Απ: Ήδη από το νηπιαγωγείο, ένα παιδί μπορεί να δυσκολεύεται να καθίσει στον κύκλο την ώρα του παραμυθιού, να συγκεντρωθεί ή να ελέγξει τη συμπεριφορά του στο μάθημα και στο διάλειμμα. Τα παιδιά με ΔΕΠΥ συχνά κινούνται συνεχώς, σκαρφαλώνουν πιο πολύ από τους συνομηλίκους τους, αγγίζουν τα πάντα και εμφανίζουν μεγαλύτερη ανησυχία.

Με την προτροπή του εκπαιδευτικού ή του παιδιάτρου, είναι καλό ο γονιός να απευθυνθεί σε ειδικό ψυχικής υγείας. Αυτός μπορεί να είναι αναπτυξιακός παιδίατρος ή παιδοψυχίατρος, ο οποίος θα αξιολογήσει τη συμπεριφορά του παιδιού, θα παρακολουθήσει την πορεία του και, εφόσον χρειάζεται, θα προχωρήσει σε διάγνωση.

Παράλληλη στήριξη και προσαρμογές στο σχολικό περιβάλλον

Ερ: Τι υποστήριξη προβλέπεται για τα παιδιά αυτά στα σχολεία της Ελλάδας;

Απ: Στην Ελλάδα, ένα παιδί με συμπεριφορά που διαταράσσει τη λειτουργία και τη συνοχή της τάξης, λόγω διάσπασης προσοχής και υπερκινητικότητας, μπορεί να λάβει παράλληλη στήριξη. Πρόκειται για εξειδικευμένο εκπαιδευτικό που υποστηρίζει τον μαθητή μέσα στην τάξη, κατόπιν αξιολόγησης από τις αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Παιδείας (ΚΕΔΑΣΥ), εφόσον υπάρχει γραπτή ιατρική διάγνωση. Είναι επίσης δυνατό να εφαρμοστούν ειδικές ρυθμίσεις στην παρακολούθηση των μαθημάτων, όπως η τοποθέτηση του παιδιού μακριά από πηγές θορύβου ή η παροχή επιπλέον χρόνου στις εξετάσεις. Μέσω της δημόσιας ασφάλισης (ΕΟΠΥΥ), το κράτος μπορεί να καλύπτει θεραπευτικές παρεμβάσεις και υποστηρικτικές υπηρεσίες, όπως λογοθεραπεία, εργοθεραπεία και ψυχολογική υποστήριξη, για παιδιά και ενήλικες με διαγνωσμένες δυσκολίες.

Ερ: Σε ποια ηλικία μπορεί να γίνει διάγνωση στα παιδιά;

Απ: Μια ασφαλής διάγνωση είναι δυνατό να τεθεί μετά την ηλικία των 4-5 ετών.

Ερ: Η φαρμακευτική θεραπεία χορηγείται για όλη τη ζωή ή μόνο κατά περιόδους;

Απ: Η χορήγησή της εξαρτάται από τις ανάγκες και τις συνθήκες κάθε περίπτωσης. Ορισμένες φορές μπορεί να δοθεί αγωγή και πριν από τα 6 έτη, που αποτελούν την επίσημη ηλικία έναρξης, αν ο γιατρός κρίνει ότι απειλείται σοβαρά η σωματική ακεραιότητα του παιδιού.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ