ΥΠΟΘΕΣΗ ΤΗΣ ΤΑΙΝΙΑΣ SAFE SEX: ΟΚΤΩ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΔΙΧΑΣΜΕΝΕΣ ΚΡΙΤΙΚΕΣ
Η σπονδυλωτή κωμωδία του 1999 φέρνει ξανά στη συζήτηση τις σχέσεις, τα κοινωνικά ταμπού και τις διαφορετικές ματιές των κριτικών.
Η υπόθεση της ταινίας Safe Sex δεν περιστρέφεται γύρω από ένα ζευγάρι, αλλά ξεδιπλώνεται σε οκτώ ιστορίες στην Αθήνα. Η κωμωδία του 1999 των Μιχάλη Ρέππα και Θανάση Παπαθανασίου σατιρίζει τις ερωτικές συμπεριφορές, τις επιθυμίες και τα κοινωνικά ταμπού, οδηγώντας τους ήρωές της σε κωμικοτραγικές καταστάσεις.
Η ταινία επιστρέφει στη συζήτηση μέσα από τις αναδρομικές αναμνήσεις των δημιουργών για την υποδοχή της. Παράλληλα, οι κριτικές της εποχής δείχνουν ότι η εικόνα δεν ήταν μονοσήμαντη: άλλες ήταν αυστηρές και άλλες επαινούσαν το χιούμορ και τον διάλογο.
Ποια είναι η υπόθεση της ταινίας Safe Sex;
Το «Safe Sex» είναι ελληνική σπονδυλωτή κωμωδία, σε σενάριο και σκηνοθεσία του Μιχάλη Ρέππα και του Θανάση Παπαθανασίου. Στο κέντρο της βρίσκονται οκτώ κάτοικοι της Αθήνας που αναζητούν ερωτική και σεξουαλική ικανοποίηση. Οι ιστορίες τους διασταυρώνονται και οδηγούν σε κωμικοτραγικές καταστάσεις.
Εξωσυζυγικές σχέσεις, τηλεφωνικό σεξ, ομόφυλες και ετερόφυλες σχέσεις, ανοιχτές σχέσεις, σεξ επί πληρωμή και ζήλια συνθέτουν το υλικό της. Ένα δείπνο γίνεται χώρος συζήτησης για τον έρωτα, ενώ οι επιμέρους ιστορίες ενώνονται σε ένα σατιρικό μωσαϊκό.
Τι αποκαλύπτει για το κλίμα της εποχής;
Η ανθρωπολόγος Heather Paxson εντάσσει την ταινία σε μια μελέτη για τις μεταβολές της οικειότητας στην Ελλάδα και τις εντάσεις ανάμεσα στις αντιλήψεις για τον έρωτα και στις εκστρατείες οικογενειακού προγραμματισμού και ασφαλέστερου σεξ.
Η επιτόπια έρευνά της στην Αθήνα έγινε μεταξύ 1993 και 1995, λίγα χρόνια πριν από την ταινία. Στο κοινωνικό πλαίσιο που εξετάζει, οι συζητήσεις για την αγάπη και τη σεξουαλική συμπεριφορά συνυπήρχαν με αντικρουόμενα μηνύματα για τη σεξουαλικότητα και με έμφυλα διπλά μέτρα.
Η Paxson διαβάζει το «Safe Sex» ως παράδειγμα λαϊκής πολιτισμικής κριτικής στις διεθνείς προσεγγίσεις του οικογενειακού προγραμματισμού. Είναι μια ερευνητική ανάγνωση του κοινωνικού πλαισίου, όχι περίληψη της πλοκής ή δήλωση των δημιουργών.
Και τι μπορεί να μας λέει σήμερα;
Οι ιστορίες της ταινίας εξακολουθούν να ανοίγουν ερωτήματα για τις προσδοκίες που φορτώνουμε στις σχέσεις: πώς μιλάμε για την επιθυμία, πώς αντιμετωπίζουμε την απιστία και αν κρίνουμε με τον ίδιο τρόπο όλους τους ανθρώπους για τις επιλογές τους.
Η ανάγνωση της Paxson για τα έμφυλα διπλά μέτρα δεν αποτελεί αποτύπωση της σημερινής κοινωνίας· προσφέρει, όμως, ένα χρήσιμο σημείο εκκίνησης για να δούμε με ποια ερωτήματα μπορεί να συναντήσει σήμερα ο θεατής την ταινία.
Παρά τον τίτλο της, η ταινία είναι σάτιρα σχέσεων και ερωτικών συμπεριφορών, όχι οδηγός σεξουαλικής υγείας.
Ήταν όλες οι κριτικές αρνητικές;
Σε συζήτησή τους στην εκπομπή «Καλύτερα δε Γίνεται», οι δύο δημιουργοί επέστρεψαν στην αρχική υποδοχή της ταινίας. Ο Μιχάλης Ρέππας θυμήθηκε ότι οι κριτικές που είχαν λάβει ήταν κυρίως αρνητικές, ενώ ο Θανάσης Παπαθανασίου αναφέρθηκε σε επικρίσεις επειδή στην ταινία έπαιζαν ηθοποιοί συνδεδεμένοι με την τηλεόραση.
Αυτές είναι οι αναδρομικές μαρτυρίες των δημιουργών, όχι καταγραφή του συνόλου των κριτικών. Οι κριτικές διαφέρουν: το in.gr άσκησε έντονη κριτική στην κινηματογραφική αισθητική και στις ερμηνείες, ενώ το Senses of Cinema επαίνεσε τον γρήγορο διάλογο, το χιούμορ και τις ερμηνείες.
Το Αθηνόραμα αναγνώρισε ότι η ταινία αποτύπωνε εν μέρει την επιπολαιότητα και την αστάθεια των ερωτικών ηθών της εποχής, αλλά επέκρινε την τηλεοπτική αντίληψη, τους μονοδιάστατους χαρακτήρες και τις ερμηνείες. Οι διαφορετικές αυτές κριτικές δίνουν πιο σύνθετη εικόνα από την ανάμνηση μιας ενιαίας αρνητικής υποδοχής.
Τι έδειξαν τα εισιτήρια;
Η εμπορική απήχηση ήταν μεγάλη. Μελέτη του Panagiotis Zestanakis τοποθετεί το «Safe Sex» στην αναθέρμανση του εμπορικού ελληνικού κινηματογράφου στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και αναφέρει ότι η ταινία ξεπέρασε το ένα εκατομμύριο εισιτήρια.
Οι διαθέσιμες καταγραφές δεν συμφωνούν σε ένα ακριβές σύνολο. Ρεπορτάζ της Νέας Κρήτης το 2001, παρουσιάζοντας στοιχεία έρευνας του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου για το 2000, ανέφερε 1.300.000 εισιτήρια, ενώ άλλες πηγές δίνουν διαφορετικό αριθμό.
Και η επιστροφή του «Safe Sex» στη συζήτηση δείχνει πως τα ερωτήματα για την επιθυμία και τα κοινωνικά μέτρα δεν εξαντλούνται στην εποχή που γυρίστηκε.
