ΜΝΗΜΗ: ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΟΥΝ ΟΣΟΥΣ ΞΕΧΝΟΥΝ ΕΥΚΟΛΑ

Μπαίνουμε σε ένα δωμάτιο και δεν θυμόμαστε πια τι είχαμε σκοπό να κάνουμε. Μόλις γνωρίσουμε κάποιον, λίγα λεπτά μετά μπορεί να μας διαφεύγει ποιος είναι ή με τι ασχολείται. Και στην επιστροφή από τα ψώνια συνειδητοποιούμε ότι αφήσαμε πίσω το μοναδικό πράγμα που θέλαμε να αγοράσουμε.

«Λέτε να αρχίζει η άνοια;» αναρωτιόμαστε. Δεν υπάρχει λόγος να ανησυχούμε, καθώς δεν έχει έρθει ακόμη η ώρα. Υπάρχουν απλές καθημερινές κινήσεις που μπορούν να στηρίξουν τη μνήμη μας.

Μπορούμε να δοκιμάσουμε διάφορους τρόπους: από το διάβασμα και τον ύπνο έως τη δημιουργία ευφάνταστων εικόνων που μας διευκολύνουν να θυμόμαστε ημερομηνίες.

Δεν απαιτείται κάποια περίπλοκη διαδικασία για να γυμνάσουμε τη μνήμη. Αν και μπορεί να εξασθενεί καθώς μεγαλώνουμε, πρόκειται για ικανότητα που καλλιεργείται, όπως συμβαίνει όταν μαθαίνουμε ποδήλατο ή οδήγηση, εξηγεί η Σάνια Άλαμ (Sania Alam), ιδρύτρια εταιρείας στις ΗΠΑ που διδάσκει τεχνικές μνήμης.

Η Άλαμ έχει εκπαιδεύσει αθλητές μνήμης που έχουν κατακτήσει έξι παγκόσμια ρεκόρ Γκίνες. Εκτιμά, ωστόσο, πως ο αδιάκοπος όγκος πληροφοριών, η τεχνητή νοημοσύνη και η ολοένα μεγαλύτερη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης δυσκολεύουν τη μνήμη, με προβλήματα να καταγράφονται ακόμη και σε πολύ νέους. Γι’ αυτό εισηγείται την εκμάθηση τεχνικών και την περισσότερη αξιοποίηση του εγκεφάλου μας, αντί της συνεχούς εξάρτησης από τις ηλεκτρονικές συσκευές. «Σήμερα δεν μπορούμε να θυμηθούμε ούτε τον δικό μας αριθμό τηλεφώνου, πόσο μάλλον το τηλέφωνο κάποιου που θα καλούσαμε σε περίπτωση ανάγκης», επισημαίνει.

Τι αποκαλύπτει η μνήμη των οδηγών ταξί στο Λονδίνο

Για να ξεκινήσουμε, δεν είναι απαραίτητο να ξέρουμε σκάκι ή να έχουμε μουσικό ταλέντο. Αυτό που μετρά είναι να μας ενδιαφέρει το αντικείμενο που μαθαίνουμε και να ενεργοποιεί τη σκέψη μας. Μπορούμε να εξασκήσουμε τη μνήμη με μια ξένη γλώσσα, με την εκμάθηση μουσικού οργάνου ή με μια δραστηριότητα που δεν έχουμε επιχειρήσει ξανά.

Ήδη το 1995, δημοσίευμα στο Βρετανικό Ιατρικό Περιοδικό υπογράμμιζε πόσο σημαντικό είναι να κρατάμε το μυαλό μας ενεργό όσο μεγαλώνουμε.

Έρευνα που έγινε το 2011 με υποψήφιους οδηγούς ταξί στο Λονδίνο έδειξε αργότερα ότι η οργανωμένη μάθηση μπορεί να επιφέρει αλλαγές στον εγκέφαλο. Οι υποψήφιοι έπρεπε να απομνημονεύσουν χιλιάδες δρόμους και διαδρομές για να πάρουν άδεια. Οι επιστήμονες τούς εξέτασαν για διάστημα τριών έως τεσσάρων ετών, πραγματοποιώντας μαγνητικές τομογραφίες πριν και μετά την εκπαίδευση. Σε όσους τελικά πήραν την άδεια, η φαιά ουσία είχε αυξηθεί στο πίσω τμήμα του ιππόκαμπου, περιοχής που συνδέεται με τη μνήμη και τον προσανατολισμό.

Επιλέγουμε ανάγνωσμα που μας κεντρίζει το ενδιαφέρον

Αν δεν επιθυμούμε να παρακολουθήσουμε μαθήματα, μπορούμε να στραφούμε στο διάβασμα. Ένα μυθιστόρημα, μια βιογραφία, μια εφημερίδα ή ένα άρθρο που μας προκαλεί περιέργεια είναι επιλογές. Μπορούμε να διαβάσουμε σε έντυπη μορφή, σε ηλεκτρονικό βιβλίο ή από τον υπολογιστή.

Η συχνή ανάγνωση έχει συσχετιστεί σε μελέτες με καλύτερη διατήρηση των νοητικών λειτουργιών στην πορεία της ηλικίας. Αυτό δεν αποδεικνύει πως όλα τα αναγνώσματα προσφέρουν το ίδιο όφελος ούτε πως το διάβασμα προφυλάσσει από την άνοια. Παραμένει, όμως, ένας εύκολος και προσιτός τρόπος να μαθαίνουμε και να κρατάμε το μυαλό μας δραστήριο.

Αφοσιωνόμαστε σε μία δραστηριότητα κάθε φορά

Όταν την ώρα που μας μιλά κάποιος απαντάμε παράλληλα σε μηνύματα, πώς θα συγκρατήσουμε όσα είπε;

Η διαρκής εναλλαγή ανάμεσα σε διαφορετικές δραστηριότητες κάνει δυσκολότερη τη συγκέντρωση. Πειράματα έδειξαν ότι μαθητές που είχαν κινητά τηλέφωνα στην τάξη σημείωσαν χειρότερες επιδόσεις στις εξετάσεις. Άλλες ενδείξεις φανερώνουν πως ακόμη και ένα κλειστό κινητό που βρίσκεται δίπλα μας μπορεί να αποσπάσει την προσοχή. Και μόνο η παρουσία του ενδέχεται να μας κάνει να σκεφτούμε τα μηνύματα ή όσα θα θέλαμε να ελέγξουμε μόλις το ενεργοποιήσουμε. Επομένως, όταν επιδιώκουμε να προσέξουμε όσα διαβάζουμε ή ακούμε, είναι προτιμότερο να το αφήσουμε σε άλλο δωμάτιο.

Για να θυμηθούμε ένα όνομα, μια οδηγία ή το περιεχόμενο όσων διαβάζουμε, σταματάμε κάθε άλλη ασχολία εκείνη τη στιγμή.

Εικόνες και ιστορίες

Η Κέιτι Κέρμοντ (Katie Kermode), πρωταθλήτρια μνήμης από το Μάντσεστερ, λέει ότι στους διαγωνισμούς απομνημονεύει χιλιάδες ψηφία. Όπως εξηγεί, η διαρκής επανάληψη από μόνη της δεν αρκεί για να τα θυμάται. Αντί γι’ αυτό, τα συνδέει με εικόνες και πλάθει ιστορίες, μια μέθοδο που μπορούμε να εφαρμόσουμε κι εμείς σε όσα θέλουμε να συγκρατήσουμε. «Δεν είναι μαγεία», λέει. Η τεχνική, τονίζει, χρειάζεται εξάσκηση.

Πώς καταφέρνουμε να θυμόμαστε ημερομηνίες

Η Κέρμοντ αντιστοιχίζει κάθε μήνα σε ένα χρώμα ή σύμβολο και κάθε αριθμό σε κάποιο αντικείμενο, ώστε να συγκρατεί ημερομηνίες. Για τον Οκτώβριο, για παράδειγμα, σκέφτεται μια κολοκύθα, ενώ το δύο το συνδέει με έναν κύκνο, καθώς το σχήμα του θυμίζει τον αριθμό. Έτσι, όταν θέλει να θυμηθεί γενέθλια στις 2 Οκτωβρίου, φαντάζεται τον κύκνο να κάθεται πάνω στην κολοκύθα.

Αν δεν μας είναι εύκολο να δημιουργούμε εικόνες με τη φαντασία μας, η Κέρμοντ προτείνει να πλάσουμε μια ιστορία στην οποία συμμετέχουν περισσότερα πρόσωπα. Όπως σημειώνει, υπάρχουν και διαγωνιζόμενοι σε αγώνες μνήμης που δεν σχηματίζουν νοερές εικόνες, αλλά ανακαλύπτουν εναλλακτικές μεθόδους για να θυμούνται.

Η επανάληψη βοηθά να συγκρατούμε όσα μαθαίνουμε

Η επανάληψη είναι απαραίτητη για να διατηρήσουμε κάτι στη μνήμη μας. Μπορούμε να ξαναδούμε το υλικό σε ολοένα μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα: πρώτα την ίδια μέρα, μετά την επόμενη, λίγες ημέρες αργότερα και κατόπιν όλο και πιο αραιά.

Μερικές τεχνικές που αξίζει να δοκιμάσουμε:

Κρατάμε σημειώσεις και δίνουμε χρόνο για ξεκούραση

Το να γνωρίζουμε τα γενέθλια κάποιου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα θυμηθούμε να του ευχηθούμε τη συγκεκριμένη ημέρα. Οι σημειώσεις και οι υπενθυμίσεις μάς στηρίζουν ώστε να ολοκληρώνουμε εγκαίρως όσα έχουμε να κάνουμε. Τις αξιοποιούν ακόμη και όσοι ξεχωρίζουν στους διαγωνισμούς μνήμης.

Ο ύπνος είναι επίσης αναγκαίος, αφού τότε εδραιώνονται οι γνώσεις που αποκτήσαμε στη διάρκεια της ημέρας. Γι’ αυτό, το να μείνουμε ξύπνιοι μέχρι αργά για να διαβάσουμε περισσότερο μπορεί τελικά να κάνει δυσκολότερη την προσπάθειά μας.

Η Κέρμοντ δεν εξαιρείται από τη λήθη. Μετά την επιστροφή της στο σπίτι από έναν διαγωνισμό που είχε κερδίσει, ήταν τόσο εξαντλημένη ώστε, όταν πήγε να κάνει ανάληψη χρημάτων, δεν μπορούσε να θυμηθεί τον κωδικό της κάρτας της. Η μνήμη, άλλωστε, έχει ανάγκη από ξεκούραση.

Πληροφορίες: The Guardian / ΕΡΤ