ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: ΕΝΑΣ ΣΤΟΥΣ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΕΧΕΙ ΝΕΟ ΤΥΠΟ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ

Ένας στους τέσσερις ανθρώπους με κατάθλιψη ενδέχεται να έχει έναν διακριτό υπότυπο της διαταραχής, που σχετίζεται με τη μόνιμη απορρύθμιση του βιολογικού ρολογιού. Το εύρημα ενδέχεται να εξηγεί εν μέρει γιατί αρκετοί ασθενείς δεν έχουν ανταπόκριση στις συνηθισμένες θεραπείες. Η λεγόμενη «κιρκάδια» κατάθλιψη συνδέεται με μια διαρκή κατάσταση τζετ λαγκ, η οποία επηρεάζει τον ύπνο, τη διάθεση αλλά και τη συγκέντρωση.

Την εκτίμηση διατύπωσε ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ στην Αυστραλία, με επικεφαλής τους ερευνητές ψυχιατρικής Τζέικομπ Κράους και Ίαν Χίκι. Η μελέτη αναδεικνύει τη σημασία του βιολογικού ρολογιού στην εμφάνιση της κατάθλιψης.

Οι κλινικές οδηγίες που εφαρμόζονται σήμερα προσεγγίζουν την κατάθλιψη ως μία ενιαία διαταραχή. Ο Χίκι και οι συνεργάτες του, ωστόσο, θεωρούν ότι πίσω από παρόμοια συμπτώματα μπορεί να υπάρχουν διαφορετικές βιολογικές δυσλειτουργίες. Οι περισσότερες από τις διαθέσιμες θεραπείες στηρίζονται στην ιδέα ότι η κατάθλιψη σχετίζεται με το άγχος, κάτι που δεν αφορά το 30% των νέων με άτυπη κατάθλιψη.

«Εάν δεν είναι το άγχος αυτό που βρίσκεται στη βάση της διαταραχής, τότε τι είναι αυτό που την προκαλεί;», αναρωτιέται ο Χίκι.

«Αυτό που διερευνούμε εδώ και αρκετό καιρό είναι η νευροβιολογία των εγκεφαλικών μηχανισμών που ρυθμίζουν το κιρκάδιο σύστημα», αναφέρει.

Η επίδραση της απορρύθμισης του βιολογικού ρολογιού

Τα κιρκάδια συστήματα συγχρονίζονται με τον 24ωρο κύκλο ημέρας και νύχτας, με το φως να λειτουργεί ως κύριο σήμα για τη δραστηριότητά τους. Το βιολογικό ρολόι, πάντως, δεν είναι ίδιο για όλους τους ανθρώπους.

«Ο συντονισμός αυτών των ρολογιών επηρεάζει τη διάθεση, τον μεταβολισμό, τη συγκέντρωση, τον κύκλο ύπνου και εγρήγορσης, καθώς και πολλούς άλλους βασικούς παράγοντες», εξηγεί ο ερευνητής.

«Όταν αυτός ο συντονισμός διαταράσσεται, αισθάνεστε σαν να έχετε συνεχώς τζετ λαγκ. Νιώθετε κουρασμένοι και εξαντλημένοι, παίρνετε βάρος, δυσκολεύεστε να συγκεντρωθείτε, κοιμάστε άσχημα και η συμπεριφορά σας αλλάζει».

Η ομάδα συγκέντρωσε στοιχεία που υποδεικνύουν ότι ο συγκεκριμένος βασικός μηχανισμός σχετίζεται πράγματι με ένα μέρος των διαταραχών της διάθεσης. Τα δεδομένα αφορούν 11.380 συμμετέχοντες στην Αυστραλιανή Μελέτη Γενετικής της Κατάθλιψης, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη.

Τα έξι χαρακτηριστικά του νέου υποτύπου κατάθλιψης

Έξι κριτήρια χρησιμοποιούν οι ερευνητές για να περιγράψουν τον κιρκάδιο υπότυπο. Ένα από αυτά είναι η εποχική αλλαγή των συμπτωμάτων, ως αποτέλεσμα της διαφορετικής διάρκειας της ημέρας. Επιπλέον, το μέσο σημείο του ύπνου μετακινείται αργότερα σε σχέση με εκείνο του γενικού πληθυσμού.

Ένα ακόμη στοιχείο είναι το «κοινωνικό τζετ λαγκ»: οι ώρες ύπνου δεν ταιριάζουν με το πρόγραμμα που ακολουθεί συνήθως η κοινωνική ζωή. Οι άνθρωποι αυτοί έχουν επίσης βραδινό χρονότυπο και είναι πιο δραστήριοι τις νυχτερινές ώρες. Αν μπορούν να επιλέξουν, κοιμούνται περισσότερο από τον μέσο άνθρωπο, ενδεχομένως λόγω της συνεχούς αίσθησης τζετ λαγκ, σύμφωνα με τους ερευνητές. Το πρωί, όπως θα περίμενε κανείς, αναφέρουν έντονη κόπωση. Περίπου ένας στους τέσσερις από τους 11.380 συμμετέχοντες πληρούσε τα κριτήρια του κιρκάδιου υποτύπου.

Παράλληλα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ομοιότητες με άλλους υποτύπους κατάθλιψης που έχουν προταθεί, με τη μεγαλύτερη σύγκλιση να αφορά την άτυπη κατάθλιψη. Ωστόσο, περίπου 1.400 περιπτώσεις πληρούσαν τα κριτήρια της άτυπης μορφής, αλλά όχι του κιρκάδιου υποτύπου. Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι ενδέχεται να πρόκειται για διαφορετικές μορφές.

«Η κατάθλιψη δεν είναι μια ομοιόμορφη ασθένεια. Η κατανόηση των χαρακτηριστικών των διαφορετικών υποτύπων μάς επιτρέπει να εξασφαλίσουμε στους ανθρώπους πιο έγκαιρη πρόσβαση στις θεραπείες που θα είναι αποτελεσματικότερες για τους ίδιους», εξηγεί η Εμιλιάνα Τονίνι, πρώτη συγγραφέας της μελέτης.

Τα συμπτώματα και οι επιπτώσεις στην καθημερινότητα

Όσοι συμμετέχοντες ανήκαν στον κιρκάδιο υπότυπο εμφάνισαν κατάθλιψη σε μικρότερη ηλικία και ανέφεραν σοβαρότερα κλινικά χαρακτηριστικά, μεταξύ των οποίων μανία, ψύχωση και αυτοκτονικές τάσεις. Παρουσίαζαν ακόμη υψηλότερο γενετικό κίνδυνο για σοβαρές νευροαναπτυξιακές διαταραχές, όπως η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), καθώς και για φλεγμονώδη νοσήματα και προβλήματα καρδιαγγειακής υγείας.

Επιπλέον, οι συγκεκριμένοι συμμετέχοντες είχαν λιγότερες πιθανότητες να ανταποκριθούν αποτελεσματικά στα συνήθη αντικαταθλιπτικά φάρμακα και έτειναν να παρουσιάζουν περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες από τη χρήση τους.

«Καθώς ο συγκεκριμένος υποτύπος κατάθλιψης συνδέεται με το εσωτερικό βιολογικό ρολόι του οργανισμού, οι θεραπείες που στοχεύουν στον κιρκάδιο ρυθμό, όπως η φωτοθεραπεία και η μελατονίνη, μπορεί να είναι πολύ πιο κατάλληλες. Οι κλινικοί γιατροί θα πρέπει να εξετάζουν το ενδεχόμενο να τις εφαρμόζουν πολύ νωρίτερα σε άτομα που παρουσιάζουν αυτό το προφίλ», αναφέρει ο Crouse στο Scimex.

«Όσοι διαπιστώνουν ότι τα αντικαταθλιπτικά δεν έχουν αποτέλεσμα στην περίπτωσή τους, είναι σημαντικό να συμβουλεύονται τον γιατρό τους, ώστε να λάβουν καθοδήγηση με βάση τις προσωπικές τους ανάγκες».

Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «British Journal of Psychiatry».

Πηγή: Science Alert