ΓΙΑΤΙ ΕΧΩ ΝΕΥΡΑ ΟΤΑΝ ΠΕΙΝΑΩ; ΔΕΝ ΦΤΑΙΕΙ ΠΑΝΤΑ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΟ

Το φαγητό έχει καθυστερήσει, μια απλή ερώτηση ακούγεται σαν επίπληξη και κάπου εκεί εμφανίζεται η σκέψη: γιατί έχω νεύρα όταν πεινάω; Η πείνα μπορεί να συνδέεται με περισσότερη ευερεθιστότητα, όμως η εξήγηση δεν περιορίζεται αυτόματα στην πτώση του σακχάρου.

Το δυσάρεστο σωματικό αίσθημα, όσα συμβαίνουν γύρω μας και ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύουμε αυτά που νιώθουμε φαίνεται να συμμετέχουν στην εμπειρία που περιγράφεται ως «hangry». Τα ευρήματα δείχνουν πιθανή σύνδεση, χωρίς να αποδεικνύουν ότι λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο για όλους ή σε κάθε περίσταση.

Γιατί έχω νεύρα όταν πεινάω; Τι κατέγραψαν οι μελέτες

Μελέτη των Swami και συνεργατών, που δημοσιεύτηκε στο PLOS ONE το 2022, παρακολούθησε 64 ενήλικες από την Κεντρική Ευρώπη για 21 ημέρες. Πέντε φορές την ημέρα, οι συμμετέχοντες κατέγραφαν πόσο πεινούσαν και πώς ένιωθαν. Συνολικά, οι ερευνητές ανέλυσαν 9.142 απαντήσεις: όχι μια γενική ανάμνηση για το πώς αντιδρούμε νηστικοί, αλλά επαναλαμβανόμενες καταγραφές μέσα στην καθημερινότητα.

Όταν οι συμμετέχοντες ανέφεραν μεγαλύτερη πείνα, ανέφεραν επίσης περισσότερο θυμό και ευερεθιστότητα, μαζί με λιγότερη ευχαρίστηση. Η σχέση παρέμεινε ακόμη και όταν συνυπολογίστηκαν παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο, οι διατροφικές συμπεριφορές και η γενικότερη τάση προς τον θυμό.

Τα ευρήματα, ωστόσο, δεν είναι ομόφωνα. Διαφορετική μελέτη των Husky και συνεργατών, που δημοσιεύτηκε στο Nutrients το 2022, παρακολούθησε 748 ενήλικες για επτά ημέρες και δεν βρήκε σύνδεση της πείνας με μεταγενέστερο θυμό, θλίψη ή άγχος.

Οι δύο έρευνες διέφεραν στον σχεδιασμό και στη συχνότητα των καταγραφών, επομένως δεν αποτελούν άμεση επανάληψη η μία της άλλης. Το ασφαλές συμπέρασμα είναι ότι η πείνα μπορεί να συνοδεύεται από εκνευρισμό, όχι ότι οδηγεί αναπόφευκτα σε αυτόν.

Γιατί η ίδια πείνα δεν μας εκνευρίζει πάντα;

Εδώ αποκτά σημασία το σκηνικό. Οι ερευνητές MacCormack και Lindquist, σε μελέτη του 2019 που δημοσιεύτηκε στο Emotion, εξέτασαν μέσα από τρία πειράματα την ιδέα ότι η πείνα δεν αρκεί από μόνη της για να αισθανθούμε θυμωμένοι.

Στα δύο πρώτα πειράματα, η πείνα επηρέασε τις συναισθηματικές αξιολογήσεις μέσα σε αρνητικό πλαίσιο, όχι όμως με τον ίδιο τρόπο σε ουδέτερο ή θετικό περιβάλλον. Στο τρίτο, εργαστηριακό πείραμα, συνδέθηκε με πιο αρνητικά συναισθήματα και αρνητικότερη αξιολόγηση της ερευνήτριας όταν οι συμμετέχοντες δεν αναγνώριζαν ότι ερμήνευαν συναισθηματικά τη σωματική τους κατάσταση.

Με απλά λόγια, έχει σημασία όχι μόνο τι αισθανόμαστε στο σώμα, αλλά και πού αποδίδουμε αυτή τη δυσφορία. Σε ένα καθημερινό παράδειγμα, μπορεί να διαβάσουμε ένα σύντομο μήνυμα ως απότομο, χωρίς να προσέξουμε ότι ήδη νιώθουμε δυσάρεστα επειδή πεινάμε. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ενόχληση είναι παρεξήγηση· σημαίνει ότι το σώμα συμμετέχει στην ερμηνεία της στιγμής.

Μήπως απλώς «έπεσε το σάκχαρο»;

Είναι μια εύκολη εξήγηση, αλλά δεν τεκμηριώνεται από τον εκνευρισμό και μόνο. Η μελέτη των Swami και συνεργατών βασίστηκε σε αυτοαναφορές και δεν μέτρησε γλυκόζη ή άλλους αντικειμενικούς δείκτες πείνας. Επομένως, κατέγραψε συσχετίσεις, χωρίς να αποδεικνύει αιτία ή συγκεκριμένο βιολογικό μηχανισμό.

Άλλωστε, η ίδια η πείνα δεν λειτουργεί σαν ένας διακόπτης. Ανασκόπηση των Watts και συνεργατών στο Physiological Reviews περιγράφει ένα σύνθετο δίκτυο σημάτων από το σώμα και το πεπτικό σύστημα, τα οποία αλληλεπιδρούν με διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου. Η γκρελίνη είναι ένα από αυτά τα σήματα, όχι η μοναδική εξήγηση.

Χρειάζεται επίσης να ξεχωρίζουμε την καθημερινή πείνα από την υπογλυκαιμία. Η τελευταία συνήθως ορίζεται ως γλυκόζη αίματος κάτω από 4 mmol/L και είναι σπάνια σε ανθρώπους χωρίς διαβήτη. Η ευερεθιστότητα περιλαμβάνεται στα πιθανά συμπτώματά της, αλλά από μόνη της δεν την αποδεικνύει.

Τι μπορούμε να κάνουμε πριν απαντήσουμε απότομα;

Μια πρακτική αρχή είναι να αναγνωρίσουμε την κατάσταση πριν αποδώσουμε όλη την ένταση στον απέναντί μας: «Πεινάω και μάλλον είμαι πιο ευερέθιστη». Η αναγνώριση ταιριάζει με όσα εξετάζει η έρευνα για την ερμηνεία των συναισθημάτων, χωρίς να αποτελεί αποδεδειγμένη θεραπεία.

Αν το γεύμα έχει καθυστερήσει, ένα απλό παράδειγμα σνακ είναι ένα φρούτο με ένα κεσεδάκι γιαούρτι. Ο Εθνικός Διατροφικός Οδηγός για Ενήλικες του ελληνικού υπουργείου Υγείας περιλαμβάνει και τα δύο ως μερίδες τροφίμων. Δεν πρόκειται για ειδική συνταγή κατά του εκνευρισμού, αλλά για έναν πρακτικό συνδυασμό.

Αν αναγνωρίζουμε συχνά το ίδιο μοτίβο, μπορούμε για λίγες ημέρες να σημειώνουμε πότε φάγαμε τελευταία φορά, πόσο πεινάμε και πώς είναι η διάθεσή μας. Έτσι παρατηρούμε αν πράγματι συμπίπτουν, αντί να θεωρούμε εκ των προτέρων ότι κάθε δύσκολη στιγμή οφείλεται στο άδειο στομάχι.

Πότε δεν αρκεί να το αποδώσουμε στην πείνα;

Αν μαζί με την ευερεθιστότητα εμφανίζονται τρέμουλο, εφίδρωση, ταχυκαρδία ή σύγχυση, χρειάζεται επικοινωνία με γιατρό, ιδίως αν δεν έχουμε διαβήτη. Αυτά τα συμπτώματα δεν είναι λόγος για αυτοδιάγνωση· είναι λόγος για αξιολόγηση.

Για τις συνηθισμένες στιγμές εκνευρισμού, η χρήσιμη διάκριση είναι πιο απλή: η πείνα μπορεί να εξηγεί μέρος της έντασης, χωρίς να ακυρώνει όσα πραγματικά μας ενοχλούν. Πριν αποδώσουμε όλη τη δυσφορία στη συζήτηση, αξίζει να ακούσουμε και τι μας λέει το σώμα μας.