ΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΜΕ ΑΝΑΦΟΡΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ, ΕΚΡΥΨΕ ΤΑ ΥΠΟΒΡΥΧΙΑ ΤΩΝ ΝΑΖΙ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ ΜΑΓΕΥΕΙ ΤΟΥΣ ΕΠΙΣΚΕΠΤΕΣ

Πριν από τα κοσμοπολίτικα θέρετρα και τις οργανωμένες παραλίες της Σιθωνίας, το Πόρτο Κουφό είχε αποκτήσει μια εντελώς διαφορετική φήμη.

Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο επιβλητικός αυτός φυσικός όρμος της Χαλκιδικής μετατράπηκε σε στρατηγικό καταφύγιο των γερμανικών υποβρυχίων, αφήνοντας πίσω του ίχνη που σώζονται μέχρι σήμερα και αποτελούν σιωπηλούς μάρτυρες μιας ταραγμένης εποχής.

Το Πόρτο Κουφό, στη νοτιοδυτική πλευρά της Σιθωνίας Χαλκιδικής, αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά φυσικά λιμάνια της Ελλάδας.

Η στενή είσοδός του, οι απόκρημνοι βραχώδεις σχηματισμοί και τα μεγάλα βάθη δημιουργούν ένα φυσικό καταφύγιο που δύσκολα διακρίνεται από τη θάλασσα.

Το Πόρτο Κουφό θεωρείται ως το μεγαλύτερο σε βάθος και ασφαλέστερο φυσικό λιμάνι στην Ελλάδα.

Αυτά ακριβώς τα χαρακτηριστικά ήταν που του έδωσαν ξεχωριστή στρατηγική αξία κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν οι γερμανικές δυνάμεις το επέλεξαν ως βάση ανεφοδιασμού και προστασίας των υποβρυχίων τους.

Η ιστορία του όρμου είναι πολύ παλαιότερη. Ο Θουκυδίδης αναφέρει τον αρχαίο «Κωφό Λιμένα», όνομα που συνδέεται με την ιδιαίτερη ακουστική του κόλπου, καθώς μέσα στον προστατευμένο όρμο ο θόρυβος της ανοιχτής θάλασσας σχεδόν εξαφανίζεται.

Στη σύγχρονη εποχή, η ιταλική ονομασία «Πόρτο Κουφό» διατήρησε αυτή την ιστορική αναφορά, ενώ το φυσικό λιμάνι εξελίχθηκε σε έναν από τους ασφαλέστερους όρμους της Μεσογείου.

Μετά την κατάληψη της Ελλάδας το 1941, οι γερμανικές δυνάμεις αναζητούσαν ασφαλή σημεία στον βόρειο Αιγαίο για την υποστήριξη των ναυτικών επιχειρήσεών τους.

Το Πόρτο Κουφό προσέφερε μοναδικά πλεονεκτήματα.

H είσοδός του είναι τόσο στενή ώστε από την ανοιχτή θάλασσα ο όρμος σχεδόν δεν διακρίνεται, ενώ τα μεγάλα βάθη επέτρεπαν στα υποβρύχια να αγκυροβολούν με ασφάλεια και να παραμένουν προστατευμένα από εχθρικές επιθέσεις και δυσμενείς καιρικές συνθήκες.

Η θέση του επέτρεπε επίσης την άμεση έξοδο στο Αιγαίο και τη γρήγορη πρόσβαση στις θαλάσσιες οδούς της ανατολικής Μεσογείου. Για τον λόγο αυτό, ο όρμος χρησιμοποιήθηκε ως προωθημένη βάση των γερμανικών U-boats, τα οποία επιχειρούσαν κυρίως εναντίον των συμμαχικών νηοπομπών.

Η στρατηγική σημασία της περιοχής οδήγησε τους Γερμανούς στην κατασκευή ισχυρών αμυντικών έργων. Στα υψώματα που δεσπόζουν στην είσοδο του όρμου κατασκευάστηκαν πυροβολεία, παρατηρητήρια, αποθήκες και βοηθητικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ώστε να ελέγχεται κάθε πιθανή προσέγγιση από τη θάλασσα.

Σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες κατοίκων, περίπου 120 Γερμανοί στρατιώτες είχαν εγκατασταθεί μόνιμα στην περιοχή για τη φύλαξη των εγκαταστάσεων και την υποστήριξη των ναυτικών επιχειρήσεων.

Τα τρία πυροβολεία που διατηρούνται μέχρι σήμερα αποτελούν από τα πιο χαρακτηριστικά κατάλοιπα της κατοχής και θυμίζουν τον σημαντικό ρόλο που διαδραμάτισε ο όρμος στον πόλεμο.

Αν και έχουν περάσει περισσότερες από οκτώ δεκαετίες από το τέλος του πολέμου, αρκετά τμήματα των οχυρώσεων εξακολουθούν να είναι ορατά. Τα πυροβολεία βρίσκονται σε καίρια σημεία με ανεμπόδιστη θέα προς την είσοδο του λιμανιού, επιτρέποντας τον έλεγχο κάθε πλοίου που επιχειρούσε να προσεγγίσει.

Στην ευρύτερη περιοχή σώζονται επίσης ίχνη από δεξαμενές νερού, σκυρόδετες κατασκευές και στρατιωτικά έργα που εξυπηρετούσαν τις ανάγκες της βάσης. Παρότι ο χρόνος και η βλάστηση έχουν αλλοιώσει μεγάλο μέρος των εγκαταστάσεων, οι επισκέπτες μπορούν ακόμη να διακρίνουν την έκταση της οχύρωσης και να αντιληφθούν τη στρατηγική σημασία του σημείου.

Σήμερα, το Πόρτο Κουφό παρουσιάζει μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Το μικρό ψαροχώρι έχει εξελιχθεί σε αγαπημένο προορισμό της Σιθωνίας, γνωστό για τις ψαροταβέρνες, τα ήρεμα νερά και το μοναδικό φυσικό τοπίο. Λίγοι επισκέπτες γνωρίζουν ότι κάτω από αυτή τη γαλήνια εικόνα κρύβεται ένα σημαντικό κεφάλαιο της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Περπατώντας στα μονοπάτια που οδηγούν στα υψώματα γύρω από τον όρμο, μπορεί κανείς να συναντήσει τα εναπομείναντα πυροβολεία και να απολαύσει ταυτόχρονα μια πανοραμική θέα που εξηγεί γιατί οι Γερμανοί επέλεξαν το συγκεκριμένο σημείο. Η στενή είσοδος, οι βραχώδεις πλαγιές και η φυσική προστασία του λιμανιού αποκαλύπτουν με τον πιο εύγλωττο τρόπο τη στρατηγική του αξία.

Το Πόρτο Κουφό αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η γεωγραφία μπορεί να καθορίσει την ιστορία ενός τόπου. Από τον αρχαίο «Κωφό Λιμένα» έως τη μυστική βάση των γερμανικών υποβρυχίων και το σημερινό ήρεμο ψαροχώρι, ο όρμος έχει διανύσει μια μακρά πορεία μέσα στους αιώνες.

*με πληροφορίες από:

Το Πόρτο Κουφό της κατοχής ως ορμητήριο των Ναζί – xalkidikipolitiki.com

Τα άγνωστα πυροβολεία των ΝΑΖΙ στην Χαλκιδική. Αυτοψία στην μυστική βάση και τις οχυρώσεις γύρω από το Πόρτο Κουφό. Τα παρατηρητήρια και οι σήραγγες – mixanitouxronou.gr

Πόρτο Κουφό: Ο όρμος που στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο κρυβόντουσαν τα υποβρύχια των Γερμανών – olympia.gr