Πόρτο Κουφό: Το λιμάνι της Χαλκιδικής που αναφέρει ο Θουκυδίδης, έκρυψε τα υποβρύχια των Ναζί και σήμερα μαγεύει τους επισκέπτες

Το Πόρτο Κουφό, το βαθύτερο και πιο ασφαλές φυσικό λιμάνι της Ελλάδας, συνδέει την αναφορά του Θουκυδίδη στον «Κωφό Λιμένα» με την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Τότε, οι Γερμανοί το αξιοποίησαν ως μυστική βάση για τα υποβρύχιά τους και κατασκεύασαν οχυρώσεις, τμήματα των οποίων διατηρούνται μέχρι σήμερα. Πλέον, ο άλλοτε στρατηγικής σημασίας όρμος της Χαλκιδικής αποτελεί έναν ήσυχο, αγαπημένο προορισμό στη Σιθωνία, ενώ οι παλιές πολεμικές εγκαταστάσεις υπενθυμίζουν το ταραγμένο παρελθόν του.

Πιο αναλυτικά

Πολύ πριν αποκτήσει η Σιθωνία κοσμοπολίτικα θέρετρα και οργανωμένες ακτές, το Πόρτο Κουφό ήταν γνωστό για έναν εντελώς διαφορετικό λόγο.

Στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο εντυπωσιακός φυσικός όρμος της Χαλκιδικής έγινε στρατηγικό καταφύγιο για τα γερμανικά υποβρύχια. Τα κατάλοιπα που άφησε εκείνη η εποχή διακρίνονται ακόμη και μαρτυρούν σιωπηλά μια ταραγμένη περίοδο.

Στη νοτιοδυτική Σιθωνία, στη Χαλκιδική, το Πόρτο Κουφό συγκαταλέγεται στα πιο ξεχωριστά φυσικά λιμάνια της Ελλάδας.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗΕυρώπη: 9 μικρές πόλεις και χωριά που παραμένουν ανέγγιχτα από τον μαζικό τουρισμό

Τον όρμο προφυλάσσουν τα μεγάλα βάθη και οι απόκρημνοι βράχοι, ενώ η στενή είσοδος τον καθιστά δυσδιάκριτο από τη θάλασσα.

Πρόκειται για το βαθύτερο και ασφαλέστερο φυσικό λιμάνι της χώρας.

Αυτή η μορφολογία τού χάρισε ιδιαίτερη στρατηγική σημασία στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο: οι γερμανικές δυνάμεις το επέλεξαν για να ανεφοδιάζουν και να προστατεύουν τα υποβρύχιά τους.

Η ιστορία του όρμου ανάγεται πολύ πιο πίσω στον χρόνο, καθώς ο Θουκυδίδης κάνει λόγο για τον αρχαίο «Κωφό Λιμένα». Η ονομασία σχετίζεται με την ασυνήθιστη ακουστική του κόλπου: μέσα στα προστατευμένα νερά, ο ήχος της ανοιχτής θάλασσας σχεδόν χάνεται.

Η ιταλική ονομασία «Πόρτο Κουφό» διατήρησε στη σύγχρονη εποχή αυτή την ιστορική σύνδεση. Παράλληλα, το φυσικό λιμάνι καθιερώθηκε ως ένας από τους ασφαλέστερους όρμους της Μεσογείου.

Όταν η Ελλάδα καταλήφθηκε το 1941, οι γερμανικές δυνάμεις αναζητούσαν ασφαλείς τοποθεσίες στο βόρειο Αιγαίο, προκειμένου να στηρίξουν τις ναυτικές επιχειρήσεις τους.

Το Πόρτο Κουφό διέθετε ιδιαίτερα πλεονεκτήματα για αυτόν τον σκοπό.

Η είσοδος του όρμου δεν ξεχωρίζει σχεδόν καθόλου από την ανοιχτή θάλασσα, χάρη στο μικρό της πλάτος. Επιπλέον, τα μεγάλα βάθη επέτρεπαν στα υποβρύχια να αγκυροβολούν με ασφάλεια και να προφυλάσσονται από εχθρικές επιθέσεις και κακοκαιρία.

Από εκεί, τα γερμανικά υποβρύχια μπορούσαν να βγουν γρήγορα στο Αιγαίο και να φτάσουν άμεσα στους θαλάσσιους δρόμους της ανατολικής Μεσογείου. Έτσι, ο όρμος λειτούργησε ως προωθημένη βάση των U-boats, τα οποία επιχειρούσαν κυρίως κατά των συμμαχικών νηοπομπών.

Για να προστατεύσουν αυτή τη στρατηγική τοποθεσία, οι Γερμανοί δημιούργησαν εκτεταμένα αμυντικά έργα. Στα υψώματα πάνω από την είσοδο του όρμου κατασκευάστηκαν πυροβολεία, παρατηρητήρια, αποθήκες και βοηθητικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, με στόχο να επιτηρείται κάθε πιθανή θαλάσσια προσέγγιση.

Προφορικές μαρτυρίες κατοίκων αναφέρουν ότι στην περιοχή είχαν εγκατασταθεί μόνιμα περίπου 120 Γερμανοί στρατιώτες. Είχαν αναλάβει τη φύλαξη των εγκαταστάσεων και την υποστήριξη των ναυτικών επιχειρήσεων.

Ανάμεσα στα πιο χαρακτηριστικά κατάλοιπα της κατοχής είναι τα τρία πυροβολεία που σώζονται ακόμη, υπενθυμίζοντας τη σημασία του όρμου στη διάρκεια του πολέμου.

Πάνω από οκτώ δεκαετίες μετά τη λήξη του πολέμου, τμήματα των οχυρώσεων παραμένουν ορατά. Τα πυροβολεία βρίσκονται σε καίρια σημεία, με ανοιχτή θέα στην είσοδο του λιμανιού, ώστε να ελέγχεται κάθε πλοίο που θα επιχειρούσε να πλησιάσει.

Στην ευρύτερη περιοχή διακρίνονται ακόμη κατάλοιπα δεξαμενών νερού, κατασκευών από σκυρόδεμα και άλλων στρατιωτικών έργων που εξυπηρετούσαν τη βάση. Ο χρόνος και η βλάστηση έχουν φθείρει μεγάλο μέρος των εγκαταστάσεων, ωστόσο οι επισκέπτες μπορούν να αντιληφθούν την έκταση της οχύρωσης και τη στρατηγική σημασία του σημείου.

Η σημερινή όψη του Πόρτο Κουφό διαφέρει εντελώς από το πολεμικό παρελθόν του. Το μικρό ψαροχώρι έχει γίνει αγαπημένος προορισμός της Σιθωνίας, με φημισμένες ψαροταβέρνες, γαλήνια νερά και ξεχωριστό φυσικό τοπίο. Πίσω, όμως, από την ήρεμη εικόνα του κρύβεται ένα σημαντικό κεφάλαιο της νεότερης ελληνικής ιστορίας, το οποίο παραμένει άγνωστο σε πολλούς επισκέπτες.

Στα μονοπάτια που ανεβαίνουν στα γύρω υψώματα, οι περιπατητές μπορούν να εντοπίσουν τα σωζόμενα πυροβολεία και να θαυμάσουν την πανοραμική θέα. Από εκεί γίνεται κατανοητό γιατί οι Γερμανοί διάλεξαν αυτό το σημείο: η στενή είσοδος, οι βραχώδεις πλαγιές και η φυσική προστασία του λιμανιού αναδεικνύουν με σαφήνεια τη στρατηγική του αξία.

Το Πόρτο Κουφό δείχνει χαρακτηριστικά πώς η γεωγραφική θέση μπορεί να διαμορφώσει την ιστορική πορεία ενός τόπου. Ο όρμος πέρασε από τον αρχαίο «Κωφό Λιμένα» στη χρήση του ως μυστική βάση για τα γερμανικά υποβρύχια και, σήμερα, αποτελεί ένα ήσυχο ψαροχώρι, έχοντας διανύσει μια μακρά διαδρομή μέσα στους αιώνες.

*Πληροφορίες από:

Το Πόρτο Κουφό την περίοδο της Κατοχής, ως ορμητήριο των Ναζί – xalkidikipolitiki.com

Τα άγνωστα πυροβολεία των Ναζί στη Χαλκιδική: Αυτοψία στη μυστική βάση και στις οχυρώσεις γύρω από το Πόρτο Κουφό, τα παρατηρητήρια και τις σήραγγες – mixanitouxronou.gr

Πόρτο Κουφό: Ο όρμος όπου κρύβονταν τα γερμανικά υποβρύχια στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο – olympia.gr