ΤΟ ΠΙΟ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΟ ΝΕΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΣΕ ΜΙΑ ΑΝΑΜΕΤΡΗΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΧΡΟΝΟ

”Η τοποθεσία του Μεγάλου Αιγυπτιακού Μουσείου βρίσκεται στο όριο του πρώτου οροπεδίου της ερήμου, ανάμεσα στις πυραμίδες και το Κάιρο. Ορίζεται από μια υψομετρική διαφορά 50 μέτρων, η οποία δημιουργήθηκε καθώς ο Νείλος χαράσσει την πορεία του μέσα από την έρημο προς τη Μεσόγειο — μια γεωλογική συνθήκη που διαμορφώνει την Αίγυπτο για περισσότερα από 3.000 χρόνια.

Η Μεγάλη Κλίμακα (Grand Staircase) ανέρχεται από την Αυλή Εισόδου προς τις αίθουσες της μόνιμης έκθεσης στον τελευταίο όροφο, πραγματοποιώντας στάσεις σε ειδικές εκθέσεις, προσωρινές εκθέσεις και στην Κεντρική Αρχαιολογική Αποθήκη. Η κλίμακα αποτελεί τη χρονολογική διαδρομή εντός του μουσείου, κορυφωνόμενη με τη θέα των πυραμίδων στην κορυφή της. Ως ένα αναγνωρίσιμο σημείο αναφοράς, η Μεγάλη Κλίμακα επιτρέπει στους επισκέπτες να προσανατολίζονται εύκολα σε αυτό το τεράστιο Μουσείο.

Το μουσείο έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε ο επισκέπτης να μετακινείται μέσα από μια αλληλουχία χώρων, μεταβαίνοντας σταδιακά από τον σύγχρονο κόσμο πίσω στον κόσμο των Φαραώ. Η μνημειακή προαυλία αυλή μπροστά από το μουσείο είναι το πρώτο σημείο από το οποίο ο επισκέπτης μπορεί να συλλάβει την κλίμακα και τη μνημειακότητα της τοποθεσίας. Με μια σταδιακή ανωφέρεια προς την είσοδο, ο επισκέπτης οδηγείται στην Αυλή Εισόδου, έναν σκιερό υπαίθριο χώρο που συνεχίζει τη μετάβαση από τον εξωτερικό χώρο προς το μουσείο και το συνεδριακό κέντρο.

Μια τρισδιάστατη δομή, η οποία εγγράφεται από ένα σύνολο οπτικών αξόνων από την τοποθεσία προς τις τρεις πυραμίδες, ορίζει το πλαίσιο μέσα στο οποίο αναδύεται το μουσείο — από τη συνολική κλίμακα του χώρου έως και την πιο μικρή λεπτομέρεια. Ο σχεδιασμός του μουσείου αξιοποιεί την υψομετρική διαφορά μεταξύ της Κοιλάδας του Νείλου και του οροπεδίου της ερήμου για να κατασκευάσει ένα νέο «όριο» στο οροπέδιο. Το μουσείο εκτείνεται ανάμεσα στο επίπεδο της Κοιλάδας του Νείλου και στο οροπέδιο, χωρίς να ξεπερνά ποτέ το ύψος του οροπεδίου.

Η προσέγγιση στο μουσείο αποτελείται από μια σειρά επιπέδων/στρωμάτων, μέσω των οποίων ο επισκέπτης διέρχεται από μια μνημειακή προαυλία αυλή, μια σκιερή περιοχή εισόδου και μια μεγάλη κλίμακα που ανέρχεται στο επίπεδο του οροπεδίου — το επίπεδο στο οποίο βρίσκονται οι αίθουσες εκθέσεων, όπου για πρώτη φορά ο επισκέπτης βλέπει τις πυραμίδες μέσα από το μουσείο.

Το μουσείο δομείται σε πέντε ζώνες που καθορίζονται από τους οπτικούς άξονες προς τις πυραμίδες, με τη έκτη ζώνη να αποτελεί τη χρονολογική διαδρομή της μεγάλης κλίμακας. Αφού ανέλθει μέσω του Μουσείου, ο επισκέπτης εισέρχεται στους χώρους της μόνιμης έκθεσης, απ’ όπου μπορεί να δει τις πυραμίδες. Οι αίθουσες είναι οργανωμένες σε ένα επίπεδο ώστε να επιτρέπουν στον επισκέπτη να αντιληφθεί το μέγεθος και τη μεγαλοπρέπεια του πολιτισμού, ενώ οι πέντε ζώνες δομούνται χωρικά από τις πτυχώσεις της στέγης και τους μεγάλους τοίχους υποστήριξης/εγκαταστάσεων. Παρέχεται μια σαφής οργάνωση σε έναν μεγάλο χώρο, επιτρέποντας παράλληλα ευέλικτους τρόπους προβολής των εκθεμάτων. Το φυσικό φως ρυθμίζεται και ελέγχεται από τις πτυχώσεις της στέγης.

Το μουσείο έχει σχεδιαστεί ως ένα πολιτιστικό συγκρότημα δραστηριοτήτων αφιερωμένων στην Αιγυπτιολογία και θα περιλαμβάνει 24.000 τ.μ. χώρου μόνιμης έκθεσης (μέγεθος σχεδόν όσο 4 γήπεδα ποδοσφαίρου), παιδικό μουσείο, συνεδριακές και εκπαιδευτικές εγκαταστάσεις, ένα μεγάλο κέντρο συντήρησης και εκτεταμένους κήπους στην έκταση των 500 στρεμμάτων (50 εκταρίων). Οι συλλογές του μουσείου περιλαμβάνουν τη συλλογή του Τουταγχαμών, η οποία στεγάζεται επί του παρόντος στο Αιγυπτιακό Μουσείο στο Κάιρο, καθώς και τη Ηλιακή Λέμβο (Solar Boat), που στεγάζεται πλέον δίπλα στις πυραμίδες.”

Καθώς αφήνεις πίσω σου την πρώτη εντύπωση που σε αφήνει άφωνο, της εξωτερικής όψης του κτιρίου που δεν χωρά στο μάτι, διαβαίνεις το κατώφλι του και ένας τεράστιος Ραμσής ηλικίας 3.000 ετών, ο θρυλικός κυβερνήτης της Δέκατης Ένατης Δυναστείας της Αιγύπτου. σε υποδέχεται. Λαξευμένο σε γρανίτη, το άγαλμα ανακαλύφθηκε σε θραύσματα και υπέστη αρκετές ανεπιτυχείς προσπάθειες αποκατάστασης προτού τοποθετηθεί στην πλατεία Ραμσή στο Κάιρο, σε περιμένει να σου υποδείξει το μέγεθος των όσων θα ακολουθήσουν αλλά να σε βάλει κατευθείαν στη διαδικασία της αναμέτρησης με τις έννοιες που θα σε συντροφεύσουν σε όλο αυτό το ταξίδι που θα ακολουθήσει.

Τις έννοιες της ανθρώπινης φύσης και του μεγαλείου της, της ανθρώπινης υπόστασης και των αποτυπωμάτων της στο πέρασμα τους από τη γη και την έννοια του Χρόνου. Μια έννοια που είχα διαρκώς στο νου, σε όλη τη διάρκεια αυτής της ξενάγησης.

Ποτέ πουθενά αλλού ο χρόνος δεν με απασχόλησε τόσο έντονα σε ένα μέρος. Αναμετριέσια διαρκώς σε αυτό το μουσείο με την ουσία του, το πέρασμα του, το παρόν και το παρελθόν, το αβέβαιο μέλλον μακριά από τα εγκόσμια, με τα ανθρώπινα επιτεύγματα και το πως η διάρκεια τα καθορίζει.

Καθώς προχωράς απόλυτα υπνωτισμένος στον κυλιόμενο διάδρομο προς τη Μεγάλη Κλίμακα, που θα σε οδηγήσει στις αίθουσες και βλέπεις πλάι σου να περνούν στοιχεία αυτού του κολοσσιαίου ιστορικού σύμπαντος απλά ανατριχιάζεις.

Περνούν μπροστά από τα μάτια σου 14 αιώνες – από το 1000 π.Χ. έως τον 4ο αι. μ.Χ. –, ενότητα που, όπως λέει, καλύπτει το μισό μουσείο. Μαζί με τις άλλες τρεις που αφορούν τη δυναστική περίοδο, στο Μέσο και το Νέο Βασίλειο, διηγούνται συνολικά ιστορία σχεδόν 5.000 ετών και 18000 εκθέματα.

Το μουσείο ως σύλληψη και εκτέλεση υπηρετεί τη θεωρία του μεγαλείου, κάτι που προκαλεί και πολλές αρνητικές κριτικές ως προς το αποτέλεσμα που υπηρετεί για κάποιους την αρχιτεκτονική επίδειξη και όχι το σκοπό. Προσωπικά διαφωνώ.

Οι τρεις ισχυροί οπτικοί άξονες ευθυγραμμίζουν το μουσείο με τις πυραμίδες του Χέοπα, του Χεφρήνου και του Μυκερίνου, μια κίνηση που συνδέει συμβολικά και φυσικά το ίδρυμα με το τοπίο που ερμηνεύει. Αυτό από μόνο του είναι ευφυές.

Από τις αρχές του 90 που το μουσείο αρχίζει να συζητιέται αντιλαμβάνεται κανείς πως πρόκειται για μια κίνηση  εθνικής αυτοεπιβεβαίωσης της σύγχρονης Αιγύπτου, που η κληρονομιά της βρίσκεται σκόρπια στο Λούβρο, το Βρετανικό Μουσείο ή το Σμιθσόνιαν ή απλά δεν έχει ακόμα βρεθεί καθώς . Οικονομικά προβλήματα, η Αραβική Άνοιξη, η πανδημία του κορονοϊού θα καθυστερήσουν την υλοποίηση του ενώ μια άλλη αρχιτεκτονική χειρονομία θα το προλάβει. Η Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας.

Η αίσθηση αυτού του μουσείναι είναι εντελώς θεατρική. Σαν σκηνικό που χρησιμοποιεί το απόλυτο τοπίο γύρω του για να δημιουργήσει την εικόνα.

Για πολλούς δεν είναι ακριβώς μουσείο αλλά μια μεταμοντέρνα θεατρική σκηνή, όχι ένα απλό αποθετήριο αντικειμένων. Το GEM εξανθρωπίζει τα αντικείμενα που βλέπεις επενδύοντας στην ανθρώπινη ιστορία, τον πολιτισμό και την κοινωνία. Το δίπτυχο μυθοπλασία/αφήγηση καθορίζει το στόχο.

Ναι είναι ολοφάνερο πως αυτό το αρχιτεκτονικό υπερθέαμα προσπαθεί να αποδείξει κάτι. Ή μάλλον πολλά. Ένας από τους σκοπούς αυτού του μουσείου είναι να αποκαταστήσει σε ένα βαθμό το σεβασμό σε όλο αυτό που έξω στους δρόμους της πρωτεύουσας, που σε λίγο θα ενωθεί με την Αλεξάνδρεια, χάνεται.

Εκεί που ισοπεδώνεται το παρελθόν κάτω από αλλεπάλληλα flyover, εγκαταλημένους αρχαιολογικούς χώρους και νέου τύπου πολυτελή συγκροτήματα κατοικιών μέσα στην έρημο χαμένα πίσω από ψηλούς φράχτες. Η νέα αναιδής Αίγυπτος του Σίσι όφειλε να δείξει έναν κάποιο σεβασμό στο παρελθόν και το κάνει με αυτή τη χειρονομία.

Οι 12 κύριες αίθουσες του μουσείου, οι οποίες είναι οργανωμένες τόσο χρονολογικά όσο και θεματικά, εκτεινόμενες από την προϊστορία έως τη ρωμαϊκή εποχή.

Ένας ταριχευμένος κροκόδειλος, μια περούχα 3100 χρόνων, η ματαιοδοξία του ανθρώπου να πάρει μαζί του στον τάφο ένα ολόκληρο σύμπαν από αντικείμενα και σύμβολα δύναμης και πλούτου αλλά και τις γυναίκες της ζωής του, ένα ολόκληρο καράβι που διασώθηκε κάτω από την άμμο και εκτίθεται με έναν αποκαλυπτικό τρόπο, αγάλματα από ασβεστόλιθο ή η μάσκα του Φαραώ, οι σαρκοφάγοι, χρυσές άμαξες, αγάλματα που ανακαλύφθηκαν θαμμένα σε λασποτόπια, θανατερές κόμπρες που φυλάνε τις ψυχές και παντόφλες ξεκούρασης παλιών χρόνων, όλα όσα εκτίθενται με ένα νέο εντυπωσιακό μουσειολογικά τρόπο εδώ βοηθούν το νου να αναλογιστεί για τον Άνθρωπο και το Χρόνο.

Ένα τσουνάμι από αριστουργήματα συνδεδεμένα με τη ζωή και το θάνατο. Μοιάζει με μια ιδιότυπη κιβωτό που διασώζει για τους ανθρώπους του μέλλοντος ένα δείγμα όσων πρέπει να γνωρίζουν για τον Άνθρωπο και την Ιστορία.

Αν η είσοδος γίνεται με τον κολοσσιαίο Ραμσή η έξοδος και η τελευταία εικόνα είναι ένας μικρός Τουταγχαμών που επιστρέφει τη σκέψη στην πραγματική διάσταση του ανθρώπου. Απογυμνώνει το θεϊκό και το επαναφέρει στο γήινο.

Στο ενδιάμεσο, στις ώρες της περιδιαβασης έχεις σταθεί πολλές φορές αντιμέτωπος με όλα τα μεγάλα ερωτήματα της ζωής και του θανάτου, της ίδιας δηλαδή της διαδρομής του βίου. Οι αινιγματικές αφορμές των εκθεμάτων βοηθούν πολύ σε αυτό…

*Το GEM επισκεθήκαμε με την Aegean και τη νέα απευθείας πτήση της από τη Θεσσαλονίκη. Την ευχαριστούμε.