Καστελλόριζο: Ταξίδι σε έναν από τους πιο μαγευτικούς προορισμούς του πλανήτη – ΕΙΚΟΝΕΣ

Το ταξίδι του Κωνσταντίνου Σφήκα στο Καστελλόριζο τον έφερε σε ένα νησί με ξεχωριστή φυσική ομορφιά και μακρά ιστορία. Ο ίδιος αναδεικνύει τη γεωγραφική του θέση, τις ιστορικές περιόδους που σημάδεψαν τον τόπο και τις πολιτισμικές επιρροές του.

Το νησί γνώρισε πολέμους και φυσικές καταστροφές, όμως η αναγέννησή του προχωρά με σταθερό σεβασμό στην παράδοση. Ο Σφήκας μοιράζεται ακόμη ξεχωριστές στιγμές από την επίσκεψή του, ανάμεσά τους την εκδρομή στη Γαλάζια Σπηλιά και τις περιηγήσεις σε αρχαιολογικούς τόπους.

Οι εικόνες και η ξεχωριστή ατμόσφαιρα του Καστελλόριζου το καθιστούν, στα μάτια του Σφήκα, έναν από τους ωραιότερους προορισμούς στον κόσμο. Ο ίδιος βλέπει το μέλλον του νησιού με αισιοδοξία, χάρη στην αγάπη που δείχνουν οι κάτοικοι και οι επισκέπτες του.

Διαβάστε παρακάτω

Κείμενο και εικόνες: Κωνσταντίνος Σφήκας

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗΕυρώπη: 9 μικρές πόλεις και χωριά που παραμένουν ανέγγιχτα από τον μαζικό τουρισμό

Στα άκρα της σημερινής Ελλάδας, απέναντι από τις ακτές της Λυκίας, στέκει ένας βράχος-φρουρός του Ελληνισμού. Η αρχαία Μεγίστη, το σημερινό Καστελλόριζο, ήταν ένας προορισμός που είχα στο μυαλό μου εδώ και 30 χρόνια.

Έτσι, φέτος, το σωτήριο έτος 2025, το όνειρό μου έγινε πραγματικότητα.

Το νησί των σφουγγαράδων, των ναυτικών και των καραβοκύρηδων με καλωσόρισε και άφησε το όνομά του ανεξίτηλα χαραγμένο μέσα μου.

Την ώρα που γράφω, οι εικόνες από το ταξίδι περνούν ξανά μπροστά από τα μάτια μου, καθώς κοιτάζω τον Όλυμπο στην Πιερία.

Λευκά ή πολύχρωμα σπίτια, εκκλησάκια ασβεστωμένα που περιμένουν τα πανηγύρια, για να ανταμώσουν τα παλικάρια με τις όμορφες του νησιού. Και μια ιστορία που κόβει την ανάσα: πώς άρχισε να κατοικείται αυτός ο βράχος μέσα στο πέλαγος και πώς άντεξε τόσες περιπέτειες, καταλήγοντας στην ένωση με την Ελλάδα, διακαή πόθο των Καστελλοριζιών.

Το νησί έχει ιστορία 5.000 χρόνων, απομονωμένο από τον υπόλοιπο νησιωτικό κόσμο του Αιγαίου.

Το ακριτικό νησί κουβαλά βαθιά τα σημάδια των πολέμων, των επιδημιών και των σεισμών.

Οι άνθρωποί του, ωστόσο, είναι εκείνοι που συνεχίζουν να γράφουν την ιστορία του. Παρά τη δημογραφική αφαίμαξη, οι κάτοικοι που απέμειναν και η αγάπη των μεταναστών, ακόμη και τέταρτης γενιάς, συντηρούν τον «μύθο» και τον μετατρέπουν σε πραγματικότητα, καθώς το νησί αναγεννιέται σταδιακά.

Η αναγέννηση αυτή γίνεται με μεγάλο σεβασμό στην παράδοση, την οποία ευτυχώς η «αξιοποίηση» δεν τολμά να πειράξει.

Από τη Ρόδο το Καστελλόριζο απέχει 74 μίλια, ενώ μόλις 1,5 μίλι το χωρίζει από τις τουρκικές ακτές.

Από τη «ρίζα του Καστελλιού», το σημείο όπου βρισκόταν το δίδυμο κάστρο του νησιού, προήλθε το όνομα αυτού του μικρού επίγειου παραδείσου.

Ο ήλιος ανατέλλει από την ακτή της Λυκίας, όπου παλαιότερα οι Καστελλοριζιοί διατηρούσαν κτήματα. Σήμερα, οι περιουσίες τους βρίσκονται μόνο στο νησί. Το 1923 όλα άλλαξαν, όταν έγινε η ανταλλαγή των πληθυσμών.

Στο ψηλότερο σημείο του νησιού, στο Παλαιόκαστρο, η Βίγλα μαρτυρά τη μυκηναϊκή περίοδό του, με μεγάλα αγκωνάρια που χρονολογούνται από το 1300 π.Χ.

Για να φτάσει κανείς στον αρχαιολογικό χώρο των Αχαιών και των Δωριέων, χρειάζεται να ανέβει 400 σκαλιά, μια διαδρομή που γίνεται μόνο το πρωί λόγω ζέστης. Από εκεί φαίνονται η Ρω και η Στρογγύλη, δύο από τα 70 νησιά που απλώνονται στη θάλασσα γύρω από το Καστελλόριζο.

Από αυτό το σημείο ανοίγεται μια θέα απαράμιλλη.

Οι κάτοικοι επιτηρούσαν το πέλαγος από εκεί, κοντά στους θεούς που λάτρευαν την εποχή εκείνη.

Το τείχος χτίστηκε από τους Δωριείς και αργότερα ανακατασκευάστηκε επανειλημμένα από Ρωμαίους και Βυζαντινούς. Οι αρχαίοι ναοί του Απόλλωνα και της Αρτέμιδος έδωσαν τη θέση τους σε χριστιανικούς ναούς. Όπως συμβαίνει πάντα, την ιστορία τη γράφουν οι νικητές.

Το σημερινό μουσείο του Καστελλόριζου στεγάζεται στο κονάκι, το οχυρωμένο κτίσμα που κατασκεύασαν οι Ιππότες του Αγίου Ιωάννη και αργότερα έγινε κατοικία του Τούρκου διοικητή και των τριών γυναικών του.

Μια μεσαιωνική αυλή με βελοθυρίδες και κανονιοθυρίδες φρουρεί σε πρώτο επίπεδο την είσοδο του λιμανιού. Ασβεστωμένα δρομάκια ανηφορίζουν ως εκεί και συνεχίζουν ψηλότερα, προς το Castel Rosso, την ακρόπολη του νησιού.

Από ψηλά, η εικόνα είναι μαγική.

Από εκεί ξεκινά ένα παραθαλάσσιο μονοπάτι που οδηγεί στο πανέμορφο μνημείο του Λυκιακού τάφου, με θέα προς την απέναντι ακτή….

Ο άρχοντας που αναπαύεται εκεί θα είχε την καλύτερη θέα του νησιού.

Από ψηλά γίνεται αντιληπτό πόσο συρρικνώθηκε ο οικισμός, ο οποίος είχε 12.000 κατοίκους πριν από τους σεισμούς, τη φωτιά και τη μετανάστευση στις ΗΠΑ και κυρίως στην Αυστραλία.

Εκεί ψηλά καταλαβαίνεις τι χάθηκε από τον κτιριακό πλούτο του νησιού μέσα σε ελάχιστες δεκαετίες.

Από ψηλά, η θέα που κόβει την ανάσα γεννά δυνατά συναισθήματα και μια σχεδόν απόκοσμη σιωπή. Νιώθεις πως βρίσκεσαι μόνος, χωρίς όμως να είσαι μοναχός: γύρω σου στέκουν οι ψυχές εκείνων που χάθηκαν με τα χρόνια, όσων έφυγαν και όσων ήθελαν να γυρίσουν, αλλά δεν τα κατάφεραν.

Μέσα στην ησυχία, φτάνει στ’ αφτιά σου σαν ένας χαμηλός ήχος από την ελάχιστη φύση ολόγυρα: Καστελλόριζο.

Στο λιμάνι ψαρόβαρκες και λάντζες πηγαινοέρχονται, μεταφέροντας κόσμο στην περιζήτητη εκδρομή προς τη σπηλιά του Παραστά, τη Γαλάζια Σπηλιά.

Οι πειρατές έβρισκαν καταφύγιο εδώ και έκρυβαν τα λάφυρά τους. Η επίσκεψη με βάρκα είναι δυνατή μόνο το πρωί, από τις 7.30 έως τις 10.00: ξαπλώνεις στον πυθμένα της και περνάς μέσα….

Έχει μήκος 75 μέτρα, πλάτος 40 και ύψος 35 μέτρα. Όσο για το βάθος, καλύτερα να μη με ρωτάτε….

Όταν φτάσαμε, η θάλασσα είχε κύμα και ο βαρκάρης δεν τολμούσε να μπει στη σπηλιά…. Με κάθε κύμα σχεδόν χανόταν η είσοδός της…. Έτσι, πηδάω στο νερό και μπαίνω κολυμπώντας στη σπηλιά, όπου φωλιάζουν φώκιες. Κολυμπώ μέσα στο πιο όμορφο γαλάζιο νερό που έχω δει, καθώς οι ακτίνες του ήλιου διαθλώνται από το άνοιγμα. Μια μοναδική εμπειρία. Το ανέβασμα στη βάρκα ήταν μια μικρή περιπέτεια, όμως όλα πήγαν καλά στο τέλος.

Καθώς περιηγούμαστε με τη βάρκα, περνάμε από τον όρμο Ναύλακα, όπου αγκυροβολούσε ο γαλλικός στόλος την περίοδο της γαλλικής κατοχής.

«Κορδόνι» λέγεται ο παραθαλάσσιος δρόμος, τον οποίο πλαισιώνουν τα όμορφα σπίτια.

Εδώ χτυπά η καρδιά του νησιού. Το φως μεταβάλλεται από ώρα σε ώρα, ενώ η οπτική του επισκέπτη αλλάζει διαρκώς. Είναι, βέβαια, χαρά για κάθε φωτογράφο…

Στην καρδιά του Κάβου βρίσκεται το σύμβολο του νησιού, μπροστά από το τζαμί που πλέον λειτουργεί ως μουσείο. Εκεί υπάρχει μια υπέροχη προβολή για την ιστορία του νησιού, καθώς και λίγα, αλλά πολύ όμορφα αντικείμενα.

Η βαρκάδα καταλήγει απέναντι από τη χερσόνησο Νιφτάκι, όπου βρίσκεται το νεκροταφείο του νησιού, στο μικρό νησάκι με το «μοναστηράκι» του Αη Γιώργη.

Η ονομασία συναντάται και σε άλλα νησιωτικά μέρη, αφού οι Οθωμανοί, που τιμούσαν τον Άη Γιώργη ως Χιντιρελές, επέτρεπαν την ανέγερση μικρών μοναστηριών.

Το κάτασπρο εκκλησάκι και η οργανωμένη βραχώδης πλαζ, όπου κατεβαίνεις από σκάλα και δεν υπάρχει καθόλου άμμος, παραπέμπουν περισσότερο στις Κυκλάδες παρά στα Δωδεκάνησα. Οι ξαπλώστρες έχουν προσιτή τιμή, ενώ μας ξαφνιάζει η παρουσία Τούρκων εργαζομένων. Υπάρχει άραγε τόσο μεγάλη έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού;

Τα βράχια μοιάζουν κομμένα κάθετα, σχηματίζοντας ένα τοπίο ξεχωριστό. Οι κόκκινοι σχηματισμοί ίσως να εξηγούν και την ονομασία του νησιού.

Η ακτή της Λυκίας, στην απέναντι πλευρά, μοιάζει φυσική συνέχεια του νησιού — ή ίσως να ισχύει το αντίστροφο! Εκεί βρίσκονται τα Πάταρα με τα επιβλητικά μνημεία τους, όπως το θέατρο, το βουλευτήριο και η αγορά. Κατά την αρχαία παράδοση, ο Απόλλωνας περνούσε εκεί τον χειμώνα, όπως και στην κοντινή, μεγάλη και σπουδαία πόλη Ξάνθο.

Οι ξεναγοί εκείνης της εποχής υπεδείκνυαν τον τάφο του Σαρπηδόνα, γιου του Δία και της Ευρώπης. Η ομορφιά του αποτυπώθηκε στον περίφημο κρατήρα του Ευφρονίου: ο Ύπνος και ο Θάνατος μεταφέρουν το νεκρό σώμα του, στο οποίο έχουν αποκαταστήσει την παλιά του ομορφιά, ώστε να ταφεί αντάξια ως γιος του Δία.

Στη Ρώμη, στη βίλα Τζούλια, φυλάσσεται ο κρατήρας.

Σε πολύ μικρή απόσταση βρίσκεται ένας ακόμη ξεχωριστός αρχαιολογικός χώρος, τα Μύρα/Ντέμρε, με το εντυπωσιακό θέατρο και τους λυκιακούς τάφους, λαξευμένους στον βράχο σε σειρές με κλιμακωτή διάταξη.

Συγκίνηση.

Οι Καστελλοριζιοί είχαν ως ζωτικό χώρο ολόκληρη αυτή την περιοχή.

Είναι εμφανές πως οι Λύκιοι κατέφευγαν σε Έλληνες αρχιτέκτονες και τεχνίτες για να καλλωπίσουν τα μνημεία τους.

Σε μεταγενέστερους χρόνους, με ανάλογο τρόπο, οι Καστελλοριζιοί μετέφεραν μεγάλους κίονες για τον διάκοσμο των εκκλησιών τους.

Στα «Χωράφια», όπου βρίσκονταν τα μεγαλύτερα σπίτια των καραβοκύρηδων, δεσπόζει ο Άγιος Γεώργιος. Τα σπίτια καταστράφηκαν από τον σεισμό και τη φωτιά, ενώ σήμερα υπάρχει εκεί ένα εξαιρετικό ταβερνάκι με την επωνυμία Πλατάνια. Η εκκλησία ανακαινίστηκε πλήρως το 1903 και ξεκίνησε από έναν ιδιαίτερα πλούσιο γέννημα του νησιού, ο οποίος απέκτησε περιουσία στην Αίγυπτο και κληροδότησε τη μισή στο νησί.

Οι κίονες που βρίσκονται στο εσωτερικό της εκκλησίας προέρχονται από τα Πάταρα.

Στο κέντρο του οικισμού βρίσκεται ο Άη Γιώργης του Πηγαδιού, μια πολύ όμορφη εκκλησία.

Από το σημείο αυτό αρχίζει η «Παλαμεριά», η απέναντι όχθη, όπου τα σπίτια και οι πανσιόν απλώνονται πιο αραιά στον χώρο, δημιουργώντας εικόνες πραγματικά ποιητικές.

Ίσως είναι το πιο αγαπημένο μου σημείο θέασης.

Στο σούρουπο, καθώς περπατάς στο νησί, βλέπεις τους κατοίκους να απολαμβάνουν ήσυχα την ώρα τους έξω από τα σπίτια, με τις πόρτες και τα παράθυρα ανοιχτά και τον όμορφο φωτισμό να ξεχωρίζει.

Σκέφτεσαι πως αυτή είναι η ποιότητα ζωής…

Σημείο αναφοράς για τους γάμους που τελούνταν στον κοντινό ναό ήταν η μεγάλη Αστική Σχολή του Σαντραπέ. Το όνομά του, σύμφωνα με την ετυμολογία, παραπέμπει στη γαλλική φράση «χωρίς ντροπή», καθώς ο πλούσιος μεγιστάνας δεν άφηνε τίποτα να σταθεί εμπόδιο στο κέρδος και την καταξίωσή του.

Ένα σημαντικό αρχείο για το νησί και την ιστορία του αποτελούν οι φωτογραφίες από γάμους, κηδείες και άλλες κοινωνικές περιστάσεις.

Η ιστορία του νησιού φτάνει πίσω στο 9.000 π.Χ., στη Νεολιθική εποχή, ενώ ακολούθησαν η Μινωική και η Μυκηναϊκή περίοδος, με κυκλώπεια τείχη και ταφές. Πρώτοι μόνιμοι κάτοικοι ήταν οι Δωριείς, ενώ αργότερα έφτασαν οι Φοίνικες και διαμορφώθηκε μια μικτή κοινωνία. Το νησί απέκτησε πολλά ονόματα: Κισθήνη, Μεγίστη Μαγιάς (αραβικό), Μεΐς (Οθωμανικό), Castel Roux, Il de Castellorizo και Castel Rosso.

Καθώς βρισκόταν πάνω στους εμπορικούς δρόμους της Ανατολής, το νησί ήταν σχεδόν αναπόφευκτο να εξελιχθεί σε εμπορικό κόμβο.

Φιλοπάτριδες, γενναίοι και εργατικοί θαλασσοπόροι, οι κάτοικοι δεν εγκατέλειψαν ποτέ την πατρίδα τους. Πίστη, πατρίδα και οικογένεια αποτελούσαν τις αξίες τους. Κατά την επιστροφή της από τους Αγίους Τόπους, η Αγία Ελένη πέρασε από το νησί και, σύμφωνα με την παράδοση, έχτισε εκεί ένα μικρό ναό. Τον τόπο κατείχαν οι Ροδίτες, η Αλικαρνασσός και οι Πτολεμαίοι της Αιγύπτου, πριν περάσει στους Ρωμαίους, ενώ αναφέρονται επίσης οι πειρατές της Κιλικίας και οι Κάρες.

Οι Σταυροφορίες έφεραν μεγάλες καταστροφές στο νησί.

Το 1306 πέρασε στα χέρια των Ιωαννιτών ιπποτών, ενώ το 1440 έγινε κύριος του νησιού ο Τζελ Αλ Ντιν μαζί με τους Αιγύπτιους. Ακολούθησαν οι Καταλανοί το 1461 και, το 1470, ο βασιλιάς της Νεαπόλεως.

Το 1521 έφτασαν οι Ισπανοί και στη συνέχεια κυριάρχησαν οι Βενετοί, έως το 1635. Το 1659 οι Βενετοί επέστρεψαν, με επικεφαλής τον Φραντσέσκο Μοροζίνι.

Σε αυτό το στρατηγικό σημείο της Μεσογείου, η εξουσία περνούσε διαδοχικά από Τούρκους, Βενετούς και πειρατές.

Για τους ίδιους στρατηγικούς λόγους κατέλαβε το νησί ο Λάμπρος Κατσώνης, ενώ η πρώτη περίοδος Τουρκοκρατίας ήταν σύντομη και διήρκεσε από το 1792 έως το 1821.

Η δεύτερη περίοδος Τουρκοκρατίας άρχισε το 1830, με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου.

Το εμπόριο και η ναυτιλία γνώρισαν τότε μεγάλη ακμή.

Με δωρεές ιδρύθηκαν σχολεία, ενώ σημαντικές εκκλησίες κατασκευάστηκαν επίσης χάρη σε χορηγούς.

Και όταν άρχισε η Ελληνική Επανάσταση;

Οι νησιώτες έπαιρναν πάντα μέρος στους αγώνες.

Το 1913 ξεκίνησε η ελληνική περίοδος, όμως το 1915 οι Γάλλοι κατέλαβαν το νησί. Το 1921 η Γαλλία το παραχώρησε στους Ιταλούς ως φέουδο. Η φασιστική Ιταλία κυβέρνησε με σκληρότητα, προκαλώντας το πρώτο μεγάλο μεταναστευτικό κύμα προς τη Ρόδο, τον Πειραιά, την Αίγυπτο, την Αμερική και την Αυστραλία.

Το 1941, από τους 15.000 κατοίκους, είχαν απομείνει μόλις 1.500…

Οι Άγγλοι έφτασαν στο νησί στις 13 Σεπτεμβρίου 1943.

Ακολούθησε μετανάστευση προς την Κύπρο και την Παλαιστίνη, όπου οι άνθρωποι βρέθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Το 1945 οι κάτοικοι επέστρεψαν σε ένα νησί που είχαν λεηλατήσει οι Άγγλοι στρατιώτες. Για να καλύψουν τη λεηλασία, έβαλαν φωτιά σε 1.400 σπίτια και η πυρκαγιά κατέστρεψε τον οικιστικό ιστό.

Στο Καστελλόριζο οι διακοπές κοστίζουν πιο ακριβά απ’ ό,τι σε άλλες περιοχές της Ελλάδας.

Το ταξίδι περιλαμβάνει αεροπλάνο έως τη Ρόδο και από εκεί το ελικοφόρο για το νησί, με το κόστος να είναι αξιοσημείωτο. Ούτε το φαγητό είναι φθηνό. Το νησί παρήγαγε παλαιότερα κρασί από τα αμπέλια του, που πλέον δεν υπάρχουν, ενώ η γεωργική παραγωγή έχει σταματήσει. Αλιεύματα εξακολουθούν να βρίσκονται στους περιορισμένους ψαρότοπους, αλλά θα ήταν πραγματικά κρίμα να μην δοκιμάσετε το Συμιακό γαριδάκι.

Την ώρα που τρως στα εστιατόρια πιάτα που δεν είναι φθηνά, δίπλα σου τα παιδιά παίζουν κυνηγητό και κρυφτό χωρίς να τα επιβλέπουν οι γονείς τους. Η εικόνα αποπνέει ελευθερία και ασφάλεια και θυμίζει τα δικά μας νεανικά χρόνια.

Κάποια στιγμή φτάνει η ώρα να φύγουμε.

Το μοναδικό ταξί του νησιού μάς μεταφέρει στο μικρό αεροδρόμιο. Όσο περιμένουμε, τρώμε παγωτό σε μια όμορφη πλατεία, από την οποία παραθέτω φωτογραφίες του 1993 και του σήμερα. Οι Kazzies, δηλαδή οι Καστελλοριζιοί τέταρτης γενιάς από την Αυστραλία, συμμετέχουν πλέον ενεργά στην αναστήλωση και αποκατάσταση των σπιτιών σε αυτή τη γωνιά της Ελλάδας.

Η πλατεία του Φανιά, όπως ήταν παλιά…

Και η εικόνα της σήμερα…

Κλείνοντας, θέλω να πω πως, έπειτα από 40 χρόνια που επιθυμούσα να επισκεφθώ αυτόν τον τόπο, το ταξίδι μου ήταν μια ευλογία που δεν θα ξεχάσω ποτέ.

Για μένα, το Καστελλόριζο είναι ένας από τους ομορφότερους τόπους στον κόσμο, με συναρπαστική ιστορία και ένα όμορφο μέλλον, χάρη σε όσους το αγαπούν: τους ντόπιους, όσους έχουν καταγωγή από εκεί και τους επισκέπτες.

Σίγουρα θα επιστρέψω.

*Ο Κωνσταντίνος Σφήκας εργάζεται ως ξεναγός και δημοσιογράφος UNESCO.