Μετόχι των Κριτζιανών: Επίσκεψη ανάμεσα στις ανθισμένες αμυγδαλιές και ταξίδι στο 1530

Το μετόχι των Κριτζιανών, κοντά στην Επανομή, είναι ένα ερειπωμένο φρουριακό συγκρότημα του 1530 και ανήκει στη μονή της Αγίας Αναστασίας της Φαρμακολύτριας. Σε έκταση 850 τ.μ., περιλαμβάνει λιθόκτιστο περίβολο και κεντρικό πυργόσπιτο, οι όροφοι του οποίου εξυπηρετούσαν διαφορετικές χρήσεις.

Μια εντοιχισμένη επιγραφή καταγράφει την ανέγερση του μετοχίου επί ιερομονάχου Θεωνά. Το ιστορικό ενδιαφέρον της περιοχής και τα αρχαία υλικά της συνδυάζονται με το φυσικό τοπίο, όπου ανθίζουν αμυγδαλιές, προσφέροντας μια ξεχωριστή εμπειρία στους επισκέπτες.

Διαβάστε αναλυτικά παρακάτω:

Το ερειπωμένο φρουριακό συγκρότημα στη θέση Κριτζιανά βρίσκεται περίπου τέσσερα χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Επανομής. Η ιστορία του ξεκινά το 1530, ενώ αποτελεί εξάρτημα της μονής της Αγίας Αναστασίας της Φαρμακολύτριας στη Χαλκιδική.

Στα περίπου 850 τ.μ. που καταλαμβάνει το μεταβυζαντινό μετοχιακό συγκρότημα, η κάτοψή του σχηματίζει ένα ακανόνιστο πεντάπλευρο. Λιθόκτιστος περίβολος το περιβάλλει, με δύο τετράγωνους ακραίους οχυρωματικούς πύργους στη νότια πλευρά.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗΕυρώπη: 9 μικρές πόλεις και χωριά που παραμένουν ανέγγιχτα από τον μαζικό τουρισμό

Στο κέντρο του Μετοχίου δεσπόζει πυργόσπιτο τετράγωνης κάτοψης, με ισόγειο και δύο ορόφους. Η κύρια είσοδος βρίσκεται νότια και η πρόσβαση σε αυτή γίνεται από διπλή κτιστή σκάλα.

Ως αποθηκευτικοί χώροι χρησιμοποιούνταν το ισόγειο και ο πρώτος όροφος. Την κατοικία του τοποτηρητή της μονής αποτελούσε ο δεύτερος όροφος.

Στην κατασκευή των κτηρίων του Μετοχίου ενσωματώθηκαν πολλά αρχαία υλικά, τα οποία πιθανόν προέρχονται από γειτονική αρχαία πόλη.

Η μαρμάρινη επιγραφή, εντοιχισμένη πάνω από το υπέρθυρο του κεντρικού πύργου, αναφέρει ότι το φρουριακό συγκρότημα χτίστηκε τον Οκτώβριο του 1530. Τότε ηγούμενος της μονής της Αγίας Αναστασίας ήταν ο ιερομόναχος Θεωνάς, ο οποίος αργότερα έγινε αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης. Κατά την ίδια επιγραφή, ο Σωφρόνιος ήταν οικονόμος της περιουσίας των Κριτζιανών την περίοδο της ανέγερσης της μονής.

Πηγές

Βαρσάμη Μ.-Ε., Μόσχου Ε. (2024) ΜΕΤΕΧΩ Μία αρχιτεκτονική ιστορία στο μετόχι των Κριτζιανών, Διπλωματική Εργασία Φεβρουάριος 2024 Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Πολυτεχνική Σχολή ΑΠΘ

Παζαράς Θ. (1993). Επανομή. Ιστορία-Μνημεία-Τοπογραφία, Θεσσαλονίκη 1993

Παζαράς Θ. (2015). Η κτητορική επιγραφή του Μετοχίου της Αγίας Αναστασίας στα Κριτζιανά Επανομής. Μακεδονικά, 10(1), 143–151.