Κιλκίς: Φωτογραφίες από το πλούσιο δάσος που αποτελεί φυσικό παράδεισο για περιπατητές

Το δάσος «Χίλια Δέντρα» στο Κιλκίς, με παρουσία που ξεπερνά τους τέσσερις αιώνες, ανακτά τη φυσική του ομορφιά χάρη σε έργο προστασίας και ανάδειξης που βρίσκεται κοντά στην ολοκλήρωσή του. Με προϋπολογισμό 400.000 ευρώ, οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν μονοπάτια, παρατηρητήριο και υποδομές προσβάσιμες σε ΑμεΑ, αναδεικνύοντας την περιοχή σε πρότυπο οικοτουρισμού και περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

Αιωνόβια δέντρα και σπάνια είδη πανίδας βρίσκουν καταφύγιο στο δάσος, το οποίο έχει αναγνωριστεί ως Μνημείο Φύσης. Η διαφύλαξή του είναι πλέον αναγκαία, ώστε να προστατευτούν η βιοποικιλότητα και η φυσική αναγέννηση της περιοχής. Το έργο προχωρά με τη σύμπραξη πολλών φορέων και φιλοδοξεί να παραδώσει στις επόμενες γενιές έναν τόπο που συμβολίζει τον σεβασμό και τη συνέχεια.

Διαβάστε παρακάτω

Ένα πολύτιμο δάσος στην «καρδιά» του Κιλκίς, που για χρόνια έμενε στο περιθώριο, αναδεικνύεται ξανά μέσα από μια εμβληματική παρέμβαση προστασίας και ανάδειξης.

Στις Μουριές, το Μνημείο της Φύσης «Χίλια Δέντρα» ανακτά τη φυσική του αίγλη και διαμορφώνεται σε πρότυπο φυσικό πάρκο, με επίκεντρο τον οικοτουρισμό και την περιβαλλοντική εκπαίδευση.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗΕυρώπη: 9 μικρές πόλεις και χωριά που παραμένουν ανέγγιχτα από τον μαζικό τουρισμό

Το δάσος του Κιλκίς με ιστορία τεσσάρων αιώνων

Με διαδρομή που ξεπερνά τα 400 χρόνια, αυτό το αρχέγονο δάσος συγκαταλέγεται στα τελευταία δείγματα φυσικής παραποτάμιας βλάστησης στη Μεσόγειο. Η αναζωογόνησή του στηρίζεται σε ένα έργο 400.000 ευρώ, το οποίο οδεύει προς την ολοκλήρωση, καθώς οι εργασίες έχουν φτάσει στο 95%. Νέα μονοπάτια, παρατηρητήριο, μουσειακοί χώροι και ειδικές εγκαταστάσεις για ΑμεΑ περιλαμβάνονται στις παρεμβάσεις. Έτσι, το Μνημείο της Φύσης «Χίλια Δέντρα» δεν θα είναι μόνο ένας φυσικός προορισμός που τις αμέσως επόμενες εβδομάδες θα υποδεχθεί πολίτες, φυσιολάτρες, μαθητές και οικογένειες, αλλά και ένα ζωντανό εργαστήριο βιοποικιλότητας, ιστορίας και ελπίδας για τις επόμενες γενιές.

Σε απόσταση μόλις δύο χιλιομέτρων νότια-νοτιοδυτικά από τον οικισμό των Μουριών βρίσκεται το Μνημείο της Φύσης «Χίλια Δέντρα». Καταλαμβάνει καταπράσινη έκταση 155 στρεμμάτων, η οποία είναι περιφραγμένη, και αποτελεί ζωντανό απολίθωμα αιωνόβιου παραποτάμιου δάσους, «ίσως του μοναδικού στον Ελλαδικό και Μεσογειακό χώρο», αναφέρει στο Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η αναπληρώτρια Δασάρχη Κιλκίς, Αικατερίνη Ψιώτα.

Το έργο ανάδειξης που προχώρησε πέρα από τα σχέδια – Οι παρεμβάσεις

Στο Δημοτικό Διαμέρισμα Μουριών, στον Δήμο Κιλκίς, το έργο για την προστασία και ανάδειξη του Μνημείου της Φύσης «Χίλια Δέντρα» έχει συνολικό προϋπολογισμό 400.000 ευρώ και άρχισε τον Ιούλιο του 2022. Βάση του αποτέλεσε επιστημονική μελέτη που συνέταξε το 2021 ο διευθυντής δασών Κιλκίς, Γεώργιος Καγιάννης. Η χρηματοδότηση προέρχεται από το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης 2014–2020, Μέτρο 19, Δράση LEADER.

Οι εργασίες περιλάμβαναν λιθόστρωτες διαδρομές μήκους 2.155 μέτρων, πλήρως προσβάσιμες σε άτομα με αναπηρία. Παράλληλα, δημιουργήθηκε δίκτυο ύδρευσης με τρεις πέτρινες βρύσες, ενώ σε κομβικά σημεία του μνημείου τοποθετήθηκαν ενημερωτικές πινακίδες και πέντε υπαίθρια, λιθόκτιστα καθιστικά.

Όπως αναφέρει η κ. Ψιώτα, στο έργο προστέθηκε υπερυψωμένο παρατηρητήριο για την παρακολούθηση της πανίδας και της χλωρίδας, με ύψος 10,7 μέτρα, μεταλλικό σκελετό και ξύλινη ράμπα πρόσβασης για ΑμεΑ. Για την υλοποίησή του υπήρξε τεχνική υποστήριξη από τον ΟΦΥΠΕΚΑ και τον Φορέα Διαχείρισης Λίμνης Κερκίνης.

Παράλληλα, ανακαινίστηκε το ήδη υπάρχον πέτρινο περίπτερο, το οποίο πρόκειται να στεγάσει στο μέλλον μουσείο φυσικής ιστορίας και περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Έγιναν ακόμη εργασίες φροντίδας των δέντρων και των χώρων πρασίνου, επισκευάστηκε η περίφραξη και τοποθετήθηκαν προστατευτικές μπάρες, που περιορίζουν την άναρχη πρόσβαση στο εσωτερικό του μνημείου.

Με περισσότερα από 400 χρόνια ζωής, τα αιωνόβια δέντρα του δάσους συνθέτουν έναν σπάνιο και ιδιαίτερα πολύτιμο βιότοπο. Χνοώδεις ποδισκοφόρες δρύες, φράξοι, φτελιές, πλατάνια και λευκές ιτιές διαμορφώνουν το τοπίο της πυκνής βλάστησης. «Ο αριθμός των αιωνόβιων δέντρων εκτιμάται σε περίπου 100, με θεαματική φυσική αναγέννηση τα τελευταία 20 χρόνια, χάρη στους… αγριόχοιρους που καλλιεργούν το έδαφος!», τονίζει.

Η περιοχή λειτουργεί ως καταφύγιο για πολλά είδη άγριας ζωής. «Απαντώνται θηλαστικά όπως ζαρκάδια, αγριογούρουνα, λύκοι, λαγοί, σκίουροι και σκαντζόχοιροι», σημειώνει, προσθέτοντας πως το πτηνόφιλο περιβάλλον φιλοξενεί πολλά σπάνια και απειλούμενα πουλιά, μεταξύ των οποίων αργυροπελεκάνοι, ροδοπελεκάνοι, πρασινοκέφαλες πάπιες, νερόκοτες και γερακίνες. «Δεν λείπουν φυσικά τα ερπετά, όπως μεταξύ άλλων νερόφιδο, δενδρογαλιάνδρα, λαφιάτης, σαλαμάνδρα, σαύρα και οχιά και η ιχθυοπανίδα-όπως μεταξύ άλλων πέστροφα, γριβάδι και κεφαλόπουλο-, αποδεικνύοντας την υψηλή βιοποικιλότητα του οικοσυστήματος», τονίζει εμφατικά.

Η επίσημη αναγνώριση των «Χιλίων Δέντρων» ως Μνημείου Φύσης

Το δάσος χαρακτηρίστηκε Μνημείο Φύσης πριν από δεκαετίες, ενώ οι πρώτες εργασίες ξεκίνησαν το 1982 με τη διαμόρφωση του πάρκου «Κουρί». Ακολούθησε το 1983 η κατασκευή περιπτέρου και το 1992 η δημιουργία γηπέδου. Το 1993 διαμορφώθηκε η είσοδος, ενώ το 2002 υλοποιήθηκαν έργα προστασίας και ανάδειξης του χώρου δασικής αναψυχής. Το 2004 πραγματοποιήθηκε συμπληρωματική μελέτη για την προστασία και την προβολή του.

Το 20098 εκπονήθηκε μελέτη για την προστασία και ανάδειξη του Μνημείου Φύσης και Χ.Δ.Α. Χιλίων Δέντρων του Δήμου Μουριών. Η πρώτη φάση του έργου ολοκληρώθηκε το 2009 και η δεύτερη το 2012.

Η κακή κατάσταση της υγείας των δέντρων σήμανε συναγερμό το 2001. Η συνεργασία που ακολούθησε με το Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Θεσσαλονίκης έφερε διαφορετική προσέγγιση στη διαχείριση: ήπια πρόσβαση, αυστηρή προστασία και φυσική αναγέννηση.

Ποιος είναι ο λόγος προστασίας του Μνημείου;

Το δάσος των Χιλίων Δέντρων ίσως αποτελεί το τελευταίο αυθεντικό δείγμα παραποτάμιας δασικής φυσιογνωμίας στον μεσογειακό χώρο, ή τουλάχιστον ένα από τα ελάχιστα που έχουν απομείνει. Η πρόοδος και η αποστράγγιση των εδαφών εξαφάνισαν αντίστοιχες περιοχές. Το Μνημείο είναι βιογενετικό απόθεμα και πολύτιμος θησαυρός βιοποικιλότητας, που δεν πρέπει να χαθεί.

Παλαιότερα, παραποτάμιες και παραλίμνιες δασικές συστάδες κάλυπταν πολλές περιοχές στην Ελλάδα και τη Μεσόγειο. Πλέον, οι περισσότερες έχουν χαθεί εξαιτίας της εκχέρσωσης, της υπερεκμετάλλευσης, της παράνομης υλοτομίας και της αποστράγγισης των εδαφών.

«Το μνημείο στις Μουριές σώθηκε κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή», τονίζει με έμφαση, υπογραμμίζοντας παράλληλα πως η προστασία του δεν αποτελεί απλώς υποχρέωση, αλλά είναι «επιτακτική».

Καθώς η φυσική φθορά των δέντρων δεν μπορεί να αποφευχθεί, κύριο μέλημα είναι να διασφαλιστεί η φυσική αναγέννηση του δάσους. Όπως μας εξηγεί, αυτό απαιτεί ήπιες δράσεις που στηρίζουν τη βιολογική του συνέχεια, χωρίς τεχνητές παρεμβάσεις.

Όπως προσθέτει, η άγρια πανίδα, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τα αγριογούρουνα, έχει ήδη συμβάλει στην ενίσχυση του κύκλου ζωής του δάσους. Παράλληλα, από το 2014 και έπειτα η άνοδος των υπόγειων υδάτων έχει ευνοήσει τη φυσική βλάστηση.

Πέρα από περιβαλλοντική όαση, το Μνημείο συνιστά πολύτιμο βιογενετικό απόθεμα, ένα ζωντανό πεδίο μελέτης για την επιστήμη, τη δασοπονία και τη βιοποικιλότητα. Η αειφόρος διαχείρισή του έχει καθοριστική σημασία, τόσο για τη διάσωση αυτού του σπάνιου οικοσυστήματος όσο και για την περιβαλλοντική κληρονομιά που αξίζει να φτάσει στις επόμενες γενιές.

Οι απειλές για τα «Χίλια Δέντρα» και τα μέτρα διάσωσης

Τη δεκαετία του 2000, το εμβληματικό Μνημείο της Φύσης στα Χίλια Δέντρα Μουριών είχε φτάσει σε …«οριακή κατάσταση», όπως μας επισημαίνει η κ. Ψιώτα. Όπως εξηγεί, «πολύτιμα αιωνόβια δέντρα χάνονταν, η υγεία του δάσους επιδεινωνόταν και οι συνθήκες διαβίωσης των ειδών του διαρκώς υποβαθμίζονταν». Η επιστημονική έρευνα που έγινε το 2001 από το Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Θεσσαλονίκης (Ι.Δ.Ε.) και τον τακτικό ερευνητή κ. Στ. Διαμαντή εντόπισε σοβαρά προβλήματα. Ανάμεσά τους ήταν η λειτουργία αναψυκτηρίου στην καρδιά του Μνημείου, που έφερνε πολλούς επισκέπτες και οχήματα κάτω από τα δέντρα, η ανεξέλεγκτη κίνηση πεζών και αυτοκινήτων, που έβλαπτε τις ρίζες και εμπόδιζε τη φυσική αναγέννηση, καθώς και η πτώση της στάθμης των υπόγειων υδάτων, η οποία επηρέαζε άμεσα την ευρωστία των δέντρων.

Στα προβλήματα προστίθενταν η πλημμελής φροντίδα των πληγών στους κορμούς, με πρακτικές όπως η τοποθέτηση πέτρας και το ασβέστωμα. Επιπλέον, οι περιπατητές που κινούνταν χωρίς τάξη σε όλο το Μνημείο κατέστρεφαν τα νεαρά δενδρύλλια.

Για να ανακοπεί η φθορά και να σωθεί το δάσος, σχεδιάστηκε και εφαρμόστηκε σειρά παρεμβάσεων. Σε αυτές περιλαμβάνονταν το οριστικό κλείσιμο του αναψυκτηρίου και η απαγόρευση μετακίνησης πεζών και οχημάτων, εκτός από αυστηρά οριοθετημένα μονοπάτια για εκπαιδευτική ή ερευνητική χρήση, φτιαγμένα από φυσικά υλικά. Προβλέφθηκε επίσης η κατάκλυση του χώρου με αρτεσιανό νερό τους θερινούς μήνες, όταν επικρατεί έντονη ξηρασία, καθώς και η φυσική αναγέννηση του δάσους, με ενίσχυση μόνο αν χρειαστεί από σπορόφυτα των ίδιων γενετικών γονέων.

«Το μνημείο αυτό δεν ανήκει μόνο στο Κιλκίς, ανήκει στην Ελλάδα και στις επόμενες γενιές. Είναι υποχρέωσή μας να το παραδώσουμε ζωντανό, ακέραιο και δυνατό στο μέλλον. Με τις σωστές παρεμβάσεις, τη διαρκή εποπτεία και τη φυσική αναγέννηση των δέντρων, το δάσος των Χιλίων Δέντρων θα συνεχίσει να στέκεται όρθιο, ως σύμβολο σεβασμού, συνέχειας και ζωής», τονίζει η κ. Ψιώτα.

Η ολοκλήρωση του έργου με επιτυχία, σημειώνει, προϋπέθετε τη συνεργασία όλων των αρμόδιων φορέων και την καθοριστική συνδρομή του διευθυντή Δασών Κιλκίς, Γεώργιου Καγιάννη, καθώς και των μηχανικών που είχαν την επίβλεψή του, Χρήστου Ρακιτζόπουλου και Παντελή Κιτσονίδη. Ευχαριστεί ιδιαίτερα τον αντιπρόεδρο της Βουλής και Βουλευτή Ν. Κιλκίς, Γεώργιο Γεωργαντά, για την «αδιάκοπη στήριξή του». Όπως προσθέτει, «είναι η έμπρακτη εμπιστοσύνη του κ. Γεωργαντά που ενίσχυσε την υλοποίηση αυτού του κρίσιμου έργου και έδωσε φωνή στο αίτημα δεκαετιών: να προστατευτεί και να προβληθεί το φυσικό στολίδι της περιοχής μας».

Η ομάδα του έργου επιδιώκει το Μνημείο της Φύσης των Χιλίων Δέντρων «να μην παραδοθεί στη λήθη αλλά στη γνώση, την προστασία και την ευαισθητοποίηση των επόμενων γενεών», επισημαίνει. Και τονίζει με έμφαση: «κάθε ρίζα του και μια ιστορία, κάθε κλαδί του και μια υπόσχεση. Μια υπόσχεση ότι όσο υπάρχει θέληση, συνεργασία και σεβασμός, η φύση θα βρίσκει πάντα τον τρόπο να αναπνέει».

*Τις φωτογραφίες παραχώρησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Αικατερίνη Ψιώτη

Πηγή: AΠΕ-ΜΠΕ