Νέα φάρμακα για την ημικρανία φέρνουν επανάσταση στην αντιμετώπισή της

Η ημικρανία είναι μια σύνθετη νευρολογική πάθηση, η οποία συχνά παρερμηνεύεται και δεν αντιμετωπίζεται επαρκώς. Η επιστήμη έχει πλέον κατανοήσει καλύτερα τα αίτιά της και τη σύνδεσή της με το τριδυμοαγγειακό σύστημα και την ουσία CGRP. Νεότερες αγωγές, ανάμεσά τους τα gepants και τα μονοκλωνικά αντισώματα, έχουν φέρει πραγματική επανάσταση στην αντιμετώπισή της, ωστόσο το κόστος και η περιορισμένη πρόσβαση εξακολουθούν να αποτελούν εμπόδια για πολλούς ασθενείς.

Πιο αναλυτικά

Παρότι υπάρχουν αποτελεσματικές επιλογές για την ημικρανία, δεν βοηθούν κάθε ασθενή, ενώ οριστική θεραπεία που να την ιάται δεν έχει ανακαλυφθεί. Η πάθηση παραμένει ένα από τα άλυτα ζητήματα της ιατρικής, καθώς οι παράγοντες που την πυροδοτούν διαφέρουν.

Η κατανόηση της ημικρανίας έχει προχωρήσει πολύ μέσα στους αιώνες: από τις αφαιμάξεις που εισηγήθηκε ο Γαληνός τον 2ο αιώνα μ.Χ. έως τις σεξιστικές αντιλήψεις που επικράτησαν μέχρι τον 20ό αιώνα, σύμφωνα με τις οποίες οι γυναίκες –που υποφέρουν πολύ συχνότερα από ημικρανίες σε σχέση με τους άνδρες– ήταν πιο εύθραυστες και νευρωτικές.

Για μεγάλο διάστημα, μέχρι και σχετικά πρόσφατα, η ιατρική εξηγούσε την ημικρανία μέσα από την αποκαλούμενη «αγγειακή θεωρία». Η εκτίμηση ήταν ότι υπεύθυνες ήταν οι συστολές και οι διαστολές των εγκεφαλικών αιμοφόρων αγγείων, μια ερμηνεία που διδασκόταν ακόμη ως βασική σε πολλές ιατρικές σχολές.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗΆνοια: Τα 42 λεπτά έκθεσης σε φυσικό φως που ίσως κάνουν τη διαφορά

Τα τελευταία δέκα χρόνια, όμως, έχει ενισχυθεί σημαντικά η γνώση για τα αίτια αυτών των νευρολογικών διαταραχών, οι οποίες κατατάσσονται τεχνικά σε υποκατηγορία των πονοκεφάλων.

Οι δύο βασικοί τύποι πονοκεφάλου

Σε γενικές γραμμές, οι πονοκέφαλοι χωρίζονται σε δύο μεγάλες ομάδες. Οι πρωτοπαθείς δεν συνδέονται με κάποια υποκείμενη δομική αιτία, ενώ οι δευτεροπαθείς μπορεί να σχετίζονται με πολλές καταστάσεις, από εγκεφαλικό, μηνιγγίτιδα ή όγκο μέχρι εγκεφαλική αιμορραγία.

Ο πονοκέφαλος που ακολουθεί την κατανάλωση αλκοόλ αποτελεί, για παράδειγμα, δευτεροπαθή πονοκέφαλο. Αντίθετα, η αθροιστική κεφαλαλγία είναι πρωτοπαθής, παρότι πρόκειται για εξαιρετικά δυσάρεστη νευρολογική πάθηση που μπορεί να εμφανιστεί λίγα λεπτά μετά την κατανάλωση αλκοόλ.

Η ημικρανία ανήκει στους πρωτοπαθείς πονοκεφάλους, αλλά αρκετές φορές θεωρείται εσφαλμένα δευτεροπαθής. Η λανθασμένη αυτή εκτίμηση είναι ένας από τους πολλούς λόγους που οι ασθενείς συχνά δεν είχαν την κατάλληλη φροντίδα.

Η διάκριση δεν είναι πάντα εύκολη, αφού αρκετοί πονοκέφαλοι παρουσιάζουν σημαντικές ομοιότητες και η ακριβής κατάταξή τους μπορεί να προκαλέσει σύγχυση.

Συνήθως, η ημικρανία προκαλεί πόνο μέτριο ή έντονο, συχνά παλλόμενο και στη μία πλευρά του κεφαλιού. Ο ασθενής μπορεί να νιώθει ναυτία και να θέλει να ξαπλώσει ακίνητος, αποφεύγοντας το φως και τους θορύβους· όταν αυτά τα συμπτώματα συνυπάρχουν, συχνά πρόκειται για ημικρανία.

Από πού προέρχεται η ημικρανία; Οι ημικρανίες, σύμφωνα με τη σημερινή γνώση, ξεκινούν όταν ενεργοποιείται το τριδυμοαγγειακό σύστημα, ένα δίκτυο νεύρων και αγγείων που εντοπίζει τον πόνο στον εγκέφαλο.

Κεντρικό ρόλο σε αυτό το σύστημα έχει το τρίδυμο νεύρο, το μεγαλύτερο και πιο σύνθετο αισθητήριο νεύρο του κεφαλιού. Μεταφέρει αισθητηριακές πληροφορίες, όπως την αφή, τον πόνο και τη θερμοκρασία, ενώ συμβάλλει και στον κινητικό έλεγχο.

Αν υπάρξει δυσλειτουργία, οι νευρικές ίνες του συστήματος απελευθερώνουν CGRP, δηλαδή πεπτίδιο σχετιζόμενο με το γονίδιο της καλσιτονίνης. Η ουσία αυτή ενεργοποιεί το δίκτυο πόνου του εγκεφάλου και προκαλεί πονοκεφάλους, από μέτριας έντασης έως εξουθενωτικούς.

Τα τέσσερα στάδια που περνά η ημικρανία

Η σύγχρονη επιστήμη περιγράφει συνήθως την ημικρανία ως μια κατάσταση που εκδηλώνεται σε τέσσερις διαδοχικές φάσεις:

• Πρώτα εμφανίζεται μια προειδοποιητική περίοδος, η πρόδρομη φάση, που ενδέχεται να φέρει υπερβολικό χασμουρητό, συχνή ούρηση, κόπωση ή ασυνήθιστες λιγούρες.
• Έπειτα, περίπου το 30% των ανθρώπων με ημικρανία εμφανίζει διαταραχές στην όραση, μούδιασμα στο πρόσωπο ή στα άκρα, ή δυσκολία στην ομιλία.
• Ακολουθεί η κρίση της ημικρανίας, η οποία συνήθως κρατά από 4 έως 72 ώρες.
• Στο τέλος έρχεται η «μετάδρομη φάση», κατά την οποία το αίσθημα εξάντλησης ή καταβολής μπορεί να διαρκέσει έως και δύο ημέρες.

Παράγοντες που επηρεάζουν την εμφάνιση ημικρανιών

Οι ορμονικές μεταβολές, οι αλλαγές στις καθημερινές συνήθειες, αλλά και οι περιβαλλοντικές συνθήκες μπορεί να επηρεάσουν την ευαισθησία στην ημικρανία, μια πάθηση που τεχνικά είναι νευρολογική νόσος. Παράλληλα, ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να έχουν γενετική προδιάθεση για πονοκεφάλους.

Η Αλεξάντρα Σινκλαίρ, καθηγήτρια νευρολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ και πρόεδρος της Βρετανικής Ένωσης για τη Μελέτη της Κεφαλαλγίας, δηλώνει στον Guardian: «Επηρεάζει έναν τεράστιο αριθμό ανθρώπων κατά τα χρόνια που θα έπρεπε να είναι τα πιο παραγωγικά της ζωής τους, συχνά μεταξύ της εφηβείας και της εμμηνόπαυσης. Για ορισμένους ανθρώπους, η ικανότητά τους να λειτουργούν σωστά επηρεάζεται για το μεγαλύτερο μέρος του μήνα – και έπειτα υπάρχει το στίγμα ότι δεν πρόκειται για “πραγματικό” πρόβλημα, με αποτέλεσμα να περιθωριοποιούνται όσον αφορά την ιατρική περίθαλψη»

Οι γυναίκες που εμφανίζουν ημικρανίες υπολογίζεται ότι είναι περίπου διπλάσιες από τους άνδρες. Οι αιτίες ενδέχεται να σχετίζονται τόσο με ορμονικές διαφοροποιήσεις όσο και με την ευαισθησία του εγκεφάλου στις χημικές ουσίες που προκαλούν πόνο.

Ορισμένοι παράγοντες μπορούν να περιοριστούν από όσους έχουν ημικρανίες, ώστε να μειώσουν τον κίνδυνο κρίσης. Μεταξύ αυτών είναι ο ανεπαρκής ή ο υπερβολικός ύπνος, η έλλειψη καφεΐνης, η αφυδάτωση και το έντονο στρες.

Η ευαισθησία στο φως που εκπέμπουν οι οθόνες είναι επίσης συχνή στους πάσχοντες. Ωστόσο, δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως αν η χρήση κινητού τηλεφώνου ή άλλης οθόνης συνδέεται με την εκδήλωση των κρίσεων.

Ποιες θεραπείες για την ημικρανία είναι διαθέσιμες

Η σύγχρονη επιστημονική πρόοδος έχει οδηγήσει σε θεραπείες για την ανακούφιση από την ημικρανία που είναι πολύ πιο αποτελεσματικές, κάτι που αποτελεί θετική εξέλιξη για τους ασθενείς.

Κάποιες από τις θεραπείες μπλοκάρουν τον υποδοχέα του CGRP, μιας χημικής ουσίας που λειτουργεί στον εγκέφαλο σαν «ταχυδρόμος πόνου». Όταν αρχίζει μια κρίση, ο εγκέφαλος απελευθερώνει μεγάλες ποσότητες CGRP. Η ουσία συνδέεται κατόπιν με συγκεκριμένες «υποδοχές» στα κύτταρα, προκαλώντας διαστολή των αγγείων και φλεγμονή, που τελικά οδηγούν στον έντονο πόνο της ημικρανίας.

Τα Gepants αποτελούν τη μία κατηγορία: συνήθως χορηγούνται ως δισκία και καταλαμβάνουν τον υποδοχέα, εμποδίζοντας το CGRP να ενεργοποιήσει το σήμα του πόνου.

Μια διαφορετική προσέγγιση είναι τα μονοκλωνικά αντισώματα, που δίνονται με ένεση κάθε μήνα. Αυτά εξουδετερώνουν την ίδια τη χημική ουσία στο αίμα, προτού φτάσει στους υποδοχείς της. Μαζί, οι συγκεκριμένες θεραπείες έχουν φέρει πραγματική επανάσταση στη φροντίδα της κεφαλαλγίας τα τελευταία τέσσερα με πέντε χρόνια.

Παρά τα οφέλη τους, η υψηλή τιμή αυτών των θεραπειών αποτελεί πρόβλημα και ενδέχεται να δυσκολεύει την πρόσβαση σε αυτές.

Η κ. Σινκλαίρ επισημαίνει ότι χρειάζονται περισσότεροι επαγγελματίες υγείας που να ειδικεύονται στη διαχείριση της κεφαλαλγίας, καθώς και μια πιο απλή διαδικασία για τη συνταγογράφηση. Έτσι, οι ασθενείς θα μπορούν να έχουν έγκαιρα την αναγκαία φροντίδα και να αναρρώνουν πιο γρήγορα. Ταυτόχρονα, χρειάζεται να ενημερωθούν οι ίδιοι οι πάσχοντες, ώστε να αναζητούν ενεργά βοήθεια.

Πηγή: ieidiseis.gr