ΛΙΓΟΤΕΡΟ ΦΩΣ ΤΟΝ ΧΕΙΜΩΝΑ: ΕΠΗΡΕΑΖΕΤΑΙ Η ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΟΥ;

Όταν έχουμε λιγότερο φως τον χειμώνα, μπορεί να παρατηρήσουμε αλλαγές στη διάθεση και στον ύπνο. Η μικρότερη διάρκεια της ημέρας μπορεί να συνδέεται με αυτές τις αλλαγές, όμως δεν σημαίνει από μόνη της εποχική συναισθηματική διαταραχή.

Η διαφορά βρίσκεται κυρίως στη διάρκεια, στην ένταση και στο αν τα συμπτώματα επανέρχονται την ίδια εποχή. Μια πρόσκαιρη χειμωνιάτικη μελαγχολία δεν είναι το ίδιο με ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο που επηρεάζει την καθημερινότητα.

Λιγότερο φως τον χειμώνα: τι αλλάζει στη διάθεση;

Τον χειμώνα οι ώρες ανάμεσα στην ανατολή και τη δύση είναι λιγότερες. Στην Αθήνα, για παράδειγμα, η διάρκεια της ημέρας υπολογιζόταν σε περίπου 10 ώρες και 42 λεπτά στις 29 Οκτωβρίου 2026 και σε περίπου 9 ώρες και 32 λεπτά στις 21 Δεκεμβρίου 2026. Τα στοιχεία αφορούν τη διάρκεια της ημέρας σε συγκεκριμένη πόλη και χρονιά, όχι την ηλιοφάνεια ή τη συννεφιά.

Η μειωμένη διάρκεια της ημέρας αναφέρεται ως πιθανός παράγοντας που συνδέεται με την εποχική συναισθηματική διαταραχή, αλλά η ακριβής αιτία της δεν είναι γνωστή. Μεταβολές στη σεροτονίνη, στη μελατονίνη και στον κιρκάδιο ρυθμό —τον ρυθμό που σχετίζεται με τον ύπνο και την εγρήγορση— έχουν προταθεί ως πιθανοί μηχανισμοί, χωρίς να εξηγούν πλήρως το φαινόμενο.

Οι ερευνητές εξακολουθούν να διερευνούν τις αιτίες. Για αρκετούς ανθρώπους η διάθεση μπορεί να πέσει πρόσκαιρα όταν μικραίνουν οι μέρες· αυτό, από μόνο του, δεν αρκεί για να μιλήσουμε για διαταραχή.

Πότε δεν μιλάμε απλώς για μια δύσκολη μέρα;

Η εποχική συναισθηματική διαταραχή είναι μορφή κατάθλιψης με επαναλαμβανόμενο εποχικό μοτίβο, όχι απλή αντίδραση σε μια σκοτεινή ή βροχερή ημέρα. Στη χειμερινή μορφή, τα συμπτώματα αρχίζουν συνήθως στα τέλη του φθινοπώρου ή στις αρχές του χειμώνα και υποχωρούν την άνοιξη ή το καλοκαίρι.

Στα πιθανά συμπτώματα περιλαμβάνονται επίμονη θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος, κόπωση, δυσκολία συγκέντρωσης και αλλαγές στον ύπνο ή στην όρεξη. Στη χειμερινή μορφή μπορεί να εμφανιστούν περισσότερος ύπνος, αυξημένη κατανάλωση φαγητού —ιδίως επιθυμία για υδατάνθρακες— και απομάκρυνση από την κοινωνική ζωή.

Τα συμπτώματα διαρκούν συχνά περίπου τέσσερις έως πέντε μήνες τον χρόνο, αλλά ούτε αυτή η διάρκεια αρκεί από μόνη της για διάγνωση. Μπορεί να είναι ήπια ή σοβαρά και να επηρεάζουν διαφορετικά την καθημερινότητά μας.

Η λύπη ή το άγχος που σχετίζονται με γιορτές και άλλες περιστάσεις δεν ταυτίζονται απαραίτητα με την εποχική διαταραχή. Σημασία έχει αν υπάρχει επαναλαμβανόμενο μοτίβο που συνδέεται με την εποχή και το φως της ημέρας.

Πρέπει να περιμένεις δύο χειμώνες για αξιολόγηση;

Όχι. Αν η διάθεση παραμένει χαμηλή ή οι αλλαγές στον ύπνο, στην ενέργεια και στις δραστηριότητες επηρεάζουν τη ζωή σου, μίλησε με γιατρό ή ειδικό ψυχικής υγείας.

Για τη διάγνωση, το National Institute of Mental Health (NIMH) περιγράφει, μεταξύ άλλων, επεισόδια στην ίδια εποχή για τουλάχιστον δύο συνεχόμενα χρόνια, καθώς και συχνότερα επεισόδια εκείνη την περίοδο απ’ ό,τι σε άλλες εποχές. Αυτό αφορά τη διάγνωση της εποχικής διαταραχής· δεν είναι λόγος να καθυστερήσεις να ζητήσεις υποστήριξη.

Ο επαγγελματίας υγείας εξετάζει τη διάθεση, τον ύπνο, την όρεξη, την επίδραση στην καθημερινότητα και το αν τα συμπτώματα επανέρχονται την ίδια εποχή. Μπορεί επίσης να γίνει σύντομη σωματική εξέταση, ώστε να αποκλειστούν άλλες αιτίες.

Πριν από τη συζήτηση, μπορεί να βοηθήσει να σημειώσεις πότε εμφανίζονται οι αλλαγές και τι παρατηρείς στον ύπνο, στην όρεξη και στην ενέργειά σου. Έτσι θα περιγράψεις πιο καθαρά την εμπειρία σου, χωρίς αυτοδιάγνωση.

Μπορεί μια βόλτα στο φυσικό φως να βοηθήσει;

Το NHS προτείνει ως μέτρα αυτοφροντίδας την έξοδο στο φυσικό φως της ημέρας, την τακτική άσκηση, τη διατήρηση επαφής με φίλους και οικογένεια και σταθερές ώρες ύπνου και αφύπνισης. Μια σύντομη βόλτα, όταν είναι εφικτή, μπορεί να γίνει μέρος της καθημερινότητας χωρίς να απαιτεί μεγάλες αλλαγές στο πρόγραμμά μας.

Όταν τα συμπτώματα επιμένουν, οι θεραπευτικές επιλογές που αναφέρουν το NHS και η Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία περιλαμβάνουν ψυχοθεραπεία, αντικαταθλιπτικά και φωτοθεραπεία. Η επιλογή χρειάζεται εξατομικευμένη αξιολόγηση.

Για τη φωτοθεραπεία, μετα-ανάλυση 19 μελετών σε ενήλικες με εποχική συναισθηματική διαταραχή βρήκε όφελος έναντι εικονικού ελέγχου σε ορισμένες μετρήσεις, με περιορισμούς στα δεδομένα. Διαφορετικό είναι το ερώτημα της πρόληψης: η ανασκόπηση Cochrane έκρινε ότι τα στοιχεία για το αν η φωτοθεραπεία προλαμβάνει τη χειμερινή κατάθλιψη ήταν πολύ χαμηλής ποιότητας για ασφαλές συμπέρασμα.

Ένα φωτεινό κουτί δεν είναι απλώς ένα οικιακό φωτιστικό. Πριν από τη χρήση του, χρειάζεται συζήτηση με γιατρό, ειδικά αν υπάρχει οφθαλμική πάθηση ή λαμβάνονται φάρμακα που αυξάνουν την ευαισθησία στο φως.

Πού μπορείς να απευθυνθείς στην Ελλάδα;

Για υποστήριξη ή καθοδήγηση σχετικά με υπηρεσίες ψυχικής υγείας, μπορείς να καλέσεις δωρεάν και ανώνυμα τη Γραμμή 10306, η οποία λειτουργεί όλο το 24ωρο και παρέχει πληροφορίες για διαθέσιμες υπηρεσίες. Σε άμεση έκτακτη ανάγκη, κάλεσε το 112, τον δωρεάν αριθμό έκτακτης ανάγκης που λειτουργεί όλο το 24ωρο.

Αν οι αλλαγές στη διάθεση επιμένουν ή επανέρχονται κάθε χειμώνα, το πρώτο πρακτικό βήμα είναι να τις συζητήσεις με επαγγελματία υγείας.