ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΑΔΟΣΗ: ΓΙΑΤΙ ΑΛΛΑΖΕΙ Η ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΟΥ ΔΙΠΛΑ ΣΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ;

Η συναισθηματική μετάδοση μπορεί να κρύβεται πίσω από εκείνη τη στιγμή που συναντάς μια χαρούμενη φίλη και βρίσκεσαι κι εσύ να χαμογελάς. Η διάθεση των άλλων πράγματι μπορεί να επηρεάσει τη δική μας, μέσα από τη φωνή, το πρόσωπο και τις κινήσεις τους.

Όμως η επίδραση δεν είναι ίδια για όλους ούτε προκύπτει πάντα με τον ίδιο τρόπο. Σημασία μπορεί να έχει τόσο η έκφραση που βλέπουμε όσο και η ερμηνεία που δίνουμε στην περίσταση.

Τι είναι η συναισθηματική μετάδοση;

Ο όρος περιγράφει την τάση μας να μιμούμαστε και να συγχρονίζουμε, συχνά χωρίς να το συνειδητοποιούμε, εκφράσεις του προσώπου, τη φωνή, τη στάση και τις κινήσεις ενός άλλου ανθρώπου. Το συναίσθημά μας μπορεί έτσι να πλησιάσει το δικό του.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η χαρά ή ο θυμός περνούν υποχρεωτικά από τον έναν στον άλλον. Η μίμηση είναι ένας πιθανός μηχανισμός, όχι μια πλήρης εξήγηση για κάθε αλλαγή διάθεσης. Ρόλο παίζει και το πώς αντιλαμβανόμαστε αυτό που συμβαίνει.

Για παράδειγμα, ένα χαμόγελο στη διάρκεια μιας ευχάριστης συζήτησης μπορεί να μας παρασύρει. Αντίστοιχα, μια θυμωμένη έκφραση μπορεί να μας επηρεάσει διαφορετικά ανάλογα με το αν πιστεύουμε ότι ο θυμός απευθύνεται σε εμάς.

Η έρευνα εξετάζει το φαινόμενο με διαφορετικούς τρόπους, από φωτογραφίες και βίντεο μέχρι πραγματικές αλληλεπιδράσεις. Μια ανασκόπηση χαρτογράφησε 277 σχετικά άρθρα, επισημαίνοντας παράλληλα περιορισμούς: αρκετές μελέτες στηρίχθηκαν σε φοιτητικά δείγματα, ενώ περίπου το 28% των άρθρων χρησιμοποίησε μη επικυρωμένες ερωτήσεις για τη μέτρηση της μετάδοσης.

Μπορεί να μας επηρεάσει μόνο η φωνή;

Δεν χρειάζεται απαραίτητα να βλέπουμε το πρόσωπο του άλλου. Σε πειράματα, άνθρωποι άκουσαν λόγο με ουδέτερο περιεχόμενο, εκφωνημένο όμως με ελαφρώς χαρούμενη ή λυπημένη φωνή. Οι συμμετέχοντες ανέφεραν διάθεση αντίστοιχη με τη συναισθηματική χροιά που είχαν ακούσει.

Όταν επαναλάμβαναν τον λόγο, μιμούνταν αυθόρμητα και τη χροιά του ομιλητή. Οι ερευνητές πρότειναν ότι αυτή η μίμηση μπορεί να συμβάλλει στην αλλαγή της διάθεσης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι η μόνη αιτία.

Σκέψου ένα τηλεφώνημα στο οποίο η φίλη σου μιλά με χαρούμενη φωνή και γελά. Ακόμη κι αν δεν τη βλέπεις, ο τόνος της μπορεί να επηρεάσει το πώς νιώθεις κατά τη συζήτηση. Το ίδιο το γέλιο, σε μελέτη με φωνητικά ερεθίσματα, αναφέρθηκε ως πιο μεταδοτικό από το κλάμα.

Η σχέση μίμησης και συναισθήματος, πάντως, δεν είναι απλή. Σε άλλη μελέτη με 150 συμμετέχοντες, η παρεμπόδιση των κινήσεων του στόματος μείωσε την ακρίβεια με την οποία ξεχώριζαν τα αυθεντικά από τα προσποιητά γέλια και κλάματα, αλλά δεν άλλαξε τις αναφορές για το πόσο έντονα ένιωθαν οι ίδιοι το συναίσθημα που εξέφραζαν οι φωνές.

Και όταν ο άλλος είναι θυμωμένος;

Η επίδραση δεν εξηγείται πάντοτε από το αν αντιγράφουμε την έκφραση που έχουμε απέναντί μας. Σε δύο πειράματα με χαρούμενα και θυμωμένα πρόσωπα, οι συμμετέχοντες ανέφεραν συναισθηματική μετάδοση και για τα δύο συναισθήματα. Η εμφανής μίμηση του προσώπου καταγράφηκε για τη χαρά, όχι όμως με τον ίδιο τρόπο για τον θυμό.

Στον θυμό φάνηκε να μετρά και η κοινωνική αξιολόγηση της περίστασης: για παράδειγμα, αν το βλέμμα του θυμωμένου προσώπου κατευθυνόταν προς τον παρατηρητή. Με άλλα λόγια, δεν έχει σημασία μόνο τι δείχνει το πρόσωπο, αλλά και τι θεωρούμε ότι σημαίνει η έκφρασή του για εμάς.

Στην καθημερινότητα, ένας θυμωμένος άνθρωπος στη δουλειά μπορεί να μας επηρεάσει, χωρίς να μπορούμε από αυτό και μόνο να ξέρουμε ποιος μηχανισμός λειτούργησε. Η σχέση μας μαζί του και το πλαίσιο της συζήτησης είναι στοιχεία που επίσης χρειάζεται να λάβουμε υπόψη.

Μας επηρεάζουν περισσότερο οι φίλοι μας;

Η σχέση φαίνεται πως έχει σημασία. Σε μελέτη που συνέκρινε φίλους με αγνώστους, τα ζευγάρια φίλων ανέφεραν ισχυρότερη θετική συναισθηματική μετάδοση. Καταγράφηκε επίσης μεγαλύτερη δραστηριότητα σε μυ που συνδέεται με το χαμόγελο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι επηρεαζόμαστε εξίσου. Η επιρρέπεια διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και μπορεί να διαφέρει και ανάμεσα στα θετικά και τα αρνητικά συναισθήματα. Ένας άνθρωπος μπορεί να παρασύρεται εύκολα από τον ενθουσιασμό μιας παρέας, ενώ κάποιος άλλος να επηρεάζεται περισσότερο από μια τεταμένη συζήτηση.

Ούτε είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα με την ενσυναίσθηση. Στη συναισθηματική μετάδοση μπορεί να αρχίσουμε να νιώθουμε κάτι παρόμοιο χωρίς να το έχουμε συνειδητοποιήσει. Η ενσυναίσθηση περιλαμβάνει και την κατανόηση της εμπειρίας του άλλου, με μια διάκριση ανάμεσα σε εκείνον και σε εμάς.

Τι μπορούμε να κρατήσουμε στην καθημερινότητα;

Αν παρατηρήσεις ότι η διάθεσή σου άλλαξε ύστερα από μια συνάντηση ή μια τηλεφωνική συζήτηση, μπορείς να αναρωτηθείς τι άκουσες, τι είδες και πώς ερμήνευσες την κατάσταση. Είναι ένας τρόπος να προσέξεις την αλληλεπίδραση, όχι να βγάλεις βέβαιο συμπέρασμα για την αιτία του συναισθήματός σου.

Το συναίσθημα μπορεί να μεταδοθεί και μέσω γραπτού λόγου ή συμβόλων. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορούμε πάντα να συμπεράνουμε με βεβαιότητα πώς νιώθει κάποιος μόνο από τις λέξεις του.

Τελικά, η διάθεσή μας δεν αντιγράφει απλώς το πρόσωπο απέναντι: επηρεάζεται και από το νόημα που δίνουμε στην έκφραση και στην περίσταση. Ένα χαμόγελο μπορεί να μας παρασύρει, ενώ ένας θυμός μπορεί να μας κάνει να αναρωτηθούμε αν αφορά εμάς.