Το άρθρο εξετάζει τον ρόλο της διατροφής στη μακροχρόνια υγεία και τη γήρανση, εστιάζοντας στη σημασία των αντιοξειδωτικών τροφών. Σύμφωνα με τον Gary Wenk, η καθημερινή κατανάλωση τροφής παράγει οξειδωτικό στρες, που επιταχύνει τη διαδικασία γήρανσης.
Τα φυτά παράγουν φυσικά αντιοξειδωτικά, όπως οι βιταμίνες C και E, για να προστατευτούν από το οξειδωτικό στρες που υφίστανται. Η κατανάλωση πολύχρωμων φρούτων και λαχανικών, που περιέχουν φυτοχημικές ενώσεις όπως τα φλαβονοειδή, μπορεί να μειώσει τις βλαβερές συνέπειες της γήρανσης και να προάγει τη μακροχρόνια υγεία.
Διαβάστε παρακάτω
Η επιθυμία για μακροβιότητα είναι βαθιά ριζωμένη στην καρδιά των ανθρώπων. Οι επιστήμονες αναζητούν το ελιξίριο της ζωής, ενώ λαοί υποστηρίζουν ότι υπάρχει πηγή νεότητας. Ωστόσο, όπως έχει τραγουδήσει και η Χάρις Αλεξίου… “Μία είναι η ουσία, Δεν υπάρχει αθανασία”. Σύμφωνα με τον Gary Wenk, καθηγητή Ψυχολογίας, Νευροεπιστήμης, Μοριακής Ιολογίας, Ανοσολογίας και Ιατρικής Γενετικής στο Πανεπιστήμιο και Ιατρικό Κέντρο του Οχάιο, όσες περισσότερες μέρες ζούμε, τόσο πιο πιθανό είναι να πεθάνουμε. Αυτό ισχύει για κάθε ζωντανό οργανισμό. Ποια είναι η κοινή δραστηριότητα όλων αυτών που οδηγεί αναπόφευκτα στον θάνατο; Ότι τρώνε.
Όπως γράφει στο βιβλίο του Your Brain on Food, που αναδημοσιεύει το Psychology Today, η κατανάλωση τροφής παρέχει στα κύτταρα του σώματος την ενέργεια που είναι αποθηκευμένη στους δεσμούς άνθρακα που περιέχονται στα λίπη, στους υδατάνθρακες και τις πρωτεΐνες της διατροφής μας. Η αναπνοή φέρνει οξυγόνο στα μιτοχόνδρια, ώστε να απομακρύνουν τα υπολείμματα άνθρακα που παράγονται όταν αυτοί οι δεσμοί διασπώνται.
Αυτή η θεμελιώδης και ζωτικής σημασίας διαδικασία, που ονομάζεται οξειδωτικός μεταβολισμός ή αναπνοή, είναι απολύτως απαραίτητη για την καθημερινή επιβίωση, και ταυτόχρονα, αποτελεί τον βασικότερο παράγοντα που μας γερνά αργά και σταθερά, λεπτό με το λεπτό, μέρα με τη μέρα, μέχρι να πεθάνουμε.
Κατά τη διάρκεια της αναπνοής, άζωτο και οξυγόνο μετατρέπονται σε εξαιρετικά δραστικά μόρια, τα οποία πυροδοτούν μια σειρά βιοχημικών αλλαγών, τοξικών για τα κύτταρά μας.
Η παραγωγή δραστικών μορφών οξυγόνου και αζώτου (reactive oxygen and nitrogen species) είναι αναπόφευκτη συνέπεια της ζωής. Κανονικά, ο οργανισμός διαθέτει κυτταρικά αμυντικά συστήματα που ρυθμίζουν τη δημιουργία και την απομάκρυνση αυτών των δραστικών μορίων. Αυτά περιλαμβάνουν ένζυμα που “καθαρίζουν” τα οξειδωτικά ή τους πρόδρομους σχηματισμούς τους.
Επιπλέον, μη ενζυμικά αντιοξειδωτικά, όπως οι βιταμίνες Ε και C, επιβραδύνουν ή αποτρέπουν την παραγωγή αυτών των βλαβερών ενώσεων. Συστήματα επισκευής και απομάκρυνσης των κατεστραμμένων μορίων ολοκληρώνουν την κυτταρική άμυνα.
Ωστόσο, ακόμη κι όταν αυτά τα συστήματα λειτουργούν άψογα, δεν μπορούν να αποτρέψουν ολοκληρωτικά τη φθορά. Η ανισορροπία ανάμεσα στην υπερβολική παραγωγή δραστικών ενώσεων και στην ικανότητα του σώματος να τις αποτοξινώσει ή να επιδιορθώσει τη ζημιά που προκαλούν, ονομάζεται οξειδωτικό στρες (oxidative stress).
Το οξειδωτικό στρες μας καθιστά ευάλωτους σε πλήθος σωματικών και ψυχικών ασθενειών, που μπορεί να διαρκέσουν για δεκαετίες. Για παράδειγμα, το οξειδωτικό και το νιτροσωδικό στρες εμπλέκονται στην αλληλεπίδραση μεταξύ διπολικής διαταραχής και ημικρανιών. Επίσης, το οξειδωτικό στρες καταστρέφει άμεσα τις πρωτεΐνες των κυττάρων σε όλο το σώμα.
Εφόσον τρως κάθε μέρα, παράγεις οξειδωτικό στρες καθημερινά. Γι’ αυτό μας υπενθυμίζεται συχνά: να καταναλώνουμε λιγότερες θερμίδες (η μόνη επιστημονικά αποδεδειγμένη μέθοδος επιβράδυνσης της γήρανσης) και να τρώμε αντιοξειδωτικά φρούτα και λαχανικά, ώστε να προστατεύουμε το σώμα από τις συνέπειες της αναπνοής.
Τα φυτά μάς σώζουν, αλλά όχι επίτηδες
Τα φυτά δεν ενδιαφέρονται για τον άνθρωπο. Δεν παράγουν αντιοξειδωτικά και αντιφλεγμονώδη για το δικό μας καλό, αλλά για να επιβιώσουν τα ίδια.
Καθώς είναι ακίνητα και εκτεθειμένα στον ήλιο όλη μέρα, και παράγουν μεγάλες ποσότητες οξυγόνου, υφίστανται τεράστιο οξειδωτικό στρες. Παράλληλα, όπως και στα ζωικά κύτταρα, τα μιτοχόνδρια και ο χλωροπλάστης (κατά τη φωτοσύνθεση) διαρρέουν ελεύθερες ρίζες.
Έτσι, τα φυτά χρησιμοποιούν το οξυγόνο, το νερό και τους υδρογονάνθρακες που δημιουργούν, για να παράγουν χημικές ενώσεις που τα προστατεύουν από τις ελεύθερες ρίζες. Μία από τις πιο γνωστές τέτοιες ενώσεις είναι η βιταμίνη C, η οποία ανακαλύφθηκε στα φυτά.
Φάε τα πολύχρωμα
Τα φρούτα, τα λαχανικά και τα όσπρια περιέχουν υψηλές ποσότητες φυτοχημικών ενώσεων που δρουν ως αντιφλεγμονώδη και αντιοξειδωτικά. Η πιο κοινή ομάδα από αυτές είναι τα φλαβονοειδή.
Τα φλαβονοειδή, όπως οι ανθοκυανίνες, απορροφούν συγκεκριμένα μήκη κύματος φωτός και χαρίζουν στα φρούτα, τα λαχανικά (και τα άνθη) τα ζωντανά μπλε, μοβ και κόκκινα χρώματά τους.
Μια άλλη σημαντική φυτοχημική ουσία είναι η χλωροφύλλη, υπεύθυνη για το πράσινο χρώμα των φυτών και κρίσιμη για τη φωτοσύνθεση. Πιστεύεται ότι τα φλαβονοειδή εξελίχθηκαν για να προστατεύουν τον χλωροπλάστη (που περιέχουν τη χλωροφύλλη) από βλάβες που προκαλούνται από το έντονο ηλιακό φως.
Οι ανθοκυανίνες έχουν επίσης σημαντικό ρόλο στην αναπαραγωγή των φυτών, στη βιολογία του οικοσυστήματος και στους μηχανισμούς άμυνας των φυτών.
Τι να τρώτε
Πρέπει να καταναλώνουμε καθημερινά αυτά τα πολύχρωμα φυτοχημικά, γιατί οι προστατευτικές τους επιδράσεις είναι προσωρινές και πρέπει να ανανεώνονται συνεχώς.
Οι ανθοκυανίνες απορροφώνται αποτελεσματικά στο στομάχι και στο έντερο και υφίστανται εκτενή μεταβολισμό στο ήπαρ μόλις περάσουν στην κυκλοφορία από το πεπτικό σύστημα.
Μια αντιφλεγμονώδης διατροφή, πλούσια σε πολύχρωμα φρούτα και λαχανικά, μπορεί να προστατέψει το σώμα από τις βλαβερές συνέπειες του φαγητού και της αναπνοής, και να επιβραδύνει σημαντικά τις βιοχημικές διαδικασίες που σχετίζονται τόσο με τη φυσιολογική όσο και με την παθολογική γήρανση.