ΣΥΓΚΙΝΗΣΗ ΣΤΟ ΚΤΗΜΑ ΤΟΥ ΑΕΙΜΝΗΣΤΟΥ ΜΑΝΟΥΣΑΚΗ – «ΨΙΘΥΡΟΙ ΚΑΡΔΙΑΣ ΜΕ ΘΕΑ ΤΟΝ ΤΑΥΓΕΤΟ»

Το ξημέρωμα του Σαββάτου 24 Οκτωβρίου, στις 7 το πρωί, στη Σελλασία Λακωνίας, το τοπίο μοιάζει βγαλμένο από κινηματογραφική σκηνή. Ο επιβλητικός Ταΰγετος δεσπόζει πάνω από έναν ατελείωτο ελαιώνα, όπου ξεχωρίζει ένα πετρόχτιστο σπίτι που θυμίζει πύργο. Αυτή η εικόνα έγινε πραγματικότητα χάρη στον αείμνηστο Μανούσο Μανουσάκη, αφού μόνο ένας σκηνοθέτης θα μπορούσε να επιλέξει ένα τέτοιο μέρος για να ζήσει…

• Της Μαρίας Ανδρέου
  Φωτογραφίες: Βαγγέλης Μασιάς

Δύο χρόνια μετά τον θάνατό του, η παρουσία του Μανούσου Μανουσάκη εξακολουθεί να γίνεται αισθητή σε κάθε γωνιά. Το νιώσαμε αμέσως μόλις φτάσαμε, συγκινημένοι από την τιμητική πρόσκληση της συζύγου του, Δέσποινας, να βρεθούμε στο διετές μνημόσυνο του δημιουργού που γνώρισαν εκατομμύρια Έλληνες μέσα από τις τηλεοπτικές δουλειές του: «Τμήμα Ηθών», «Ψίθυροι καρδιάς», «Άγγιγμα ψυχής», «Μη μου λες αντίο», «Η αγάπη ήρθε από μακριά», «Κόκκινο ποτάμι» και πολλές ακόμη.

Το μνημόσυνο τελέστηκε στο κτήμα που αγαπούσε, στη Σελλασία Λακωνίας, ανάμεσα στις χιλιάδες ελιές, όπου παρήγαγε και συσκεύαζε το λάδι του. Στον ίδιο χώρο είχε χτίσει και το εκκλησάκι της Παναγίας Ελαιοοβρύτισσας. Στην τελετή έδωσαν το «παρών» όλοι οι κάτοικοι του χωριού, που τον είχαν ιδιαίτερα αγαπήσει.

Στο ίδιο σημείο έγιναν και τα αποκαλυπτήρια του μνημείου προς τιμήν του αγαπητού σκηνοθέτη. Ο Μανούσος Μανουσάκης είχε χάσει τη ζωή του από καλπάζουσα λευχαιμία, προτού προλάβει να αρχίσει τα γυρίσματα του δεύτερου κύκλου της σειράς «Το δίχτυ» για την ΕΡΤ.

Πρώτοι μας καλωσόρισαν στο κτήμα τα μέλη της οικογένειας Βλάχου: ο Θανάσης, ο Βασίλης, η Μαρία και η Ρούλα. Κουμπάροι του Μανούσου και επιστάτες στο Κτήμα «Μαρία και Μανούσος Μανουσάκης», μας είπαν όλοι μαζί: «Τον Μανούσο τον αγαπούσε όλο το χωριό. Είχε πολύ χιούμορ και είχε την καρδιά μικρού παιδιού!»

Μετά τη λειτουργία και την τέλεση του μνημοσύνου από τον πατέρα Νικόδημο, ο Μανώλης, γιος του αείμνηστου σκηνοθέτη, πήρε τον λόγο εκ μέρους της οικογένειας και ευχαρίστησε τους κατοίκους της Σελλασίας για την τιμή στη μνήμη του πατέρα του.

Η γλύπτρια Λήδα Στάμου, δημιουργός του μνημείου, εξήγησε: «Με τον Μανούσο είχα περάσει ένα ωραίο Πάσχα στη Σελλασία Λακωνίας και αυτό θυμάμαι χαρακτηριστικά. Οταν ο Μανώλης, ο γιος του, μου είπε την ιδέα του για το μνημείο και για το σημείο που ήθελε να φτιαχτεί, αμέσως σκέφτηκα τα τρία πράγματα που αγαπούσε ο Μανούσος: τον επιβλητικό Ταΰγετο, (ήταν η πνευματική του δύναμη και ενέργεια, καθώς από αυτό το βουνό έπαιρνε δύναμη), την ιστιοπλοΐα, που ήταν το χόμπι του, και την αστρονομία, καθώς τα βράδια παρατηρούσε με τις ώρες τα άστρα. Αυτά τα τρία στοιχεία, λοιπόν, έβαλα στο έργο».

Ξαφνικά, μπροστά στο μνημείο, δύο νεαροί μουσικοί, ο Γιώργος και η Παναγιώτα, αρχίζουν να παίζουν τη μουσική από τους «Ψίθυρους καρδιάς», προκαλώντας συγκίνηση και δάκρυα…
Ο δήμαρχος Σπάρτης Μιχάλης Βακαλόπουλος και ο πρώην δήμαρχος Σπάρτης Βαγγέλης Βαλιώτης αναφέρθηκαν στη στενή σχέση του Μανούσου Μανουσάκη με τη Σελλασία Λακωνίας, καθώς και στη συνεργασία τους για τη διοργάνωση της Γιορτής Ελιάς και Λαδιού, ιδέα του ίδιου. «Το κενό που άφησε ο Μανούσος είναι πολύ αισθητό στη Λακωνία, είναι κρότος» υπογράμμισαν. Στη συνέχεια, ο ελαιοπαραγωγός Χρήστος Σεφερλής μίλησε για την ανιδιοτελή προσφορά του στη Σπάρτη και αστειεύτηκε ότι, παρόλο που φέτος τα αμπέλια του Μανούσου δεν έδωσαν κρασί, εκείνος θα είναι ευχαριστημένος, αφού παρήγαγαν καλό τσίπουρο!

Μόλις η Μαρία Μανουσάκη, σύζυγος του αγαπημένου σκηνοθέτη, μας είδε στο κτήμα, έσπευσε να μας αγκαλιάσει. Με συγκίνηση ανέφερε πως η «Espresso» στεκόταν διαρκώς στο πλευρό του Μανούσου και παρουσίαζε το έργο του. Θυμήθηκε, μάλιστα, ότι είχα ταξιδέψει ως δημοσιογράφος μέχρι το Δέλτα του Έβρου, για τα γυρίσματα της σειράς «Μη μου λες αντίο». Της κράτησα το χέρι και τη ρώτησα αν ήθελε να μιλήσει για τον Μανούσο. Με τη γνωστή της καλοσύνη, δέχτηκε να μιλήσει, σπάζοντας τη σιωπή δεκαετιών, καθώς δεν είχε μιλήσει ποτέ σε έντυπο ή σε τηλεοπτική εκπομπή!

Μαρία, σου λείπει ο Μανούσος;

Η Μαρία λέει πως ο Μανούσος δεν έχει πραγματικά «φύγει»: τον αισθάνεται κοντά της σε ό,τι κάνει και όπου κι αν βρίσκεται, ενώ συχνά ξέρει τι θα της απαντούσε. «Τον κουβαλάω μέσα μου, δεν έχω ξεχάσει τίποτα, είναι μέσα στο μυαλό μου, είναι μέρος του εαυτού μου.» Κάποιες στιγμές η παρουσία του γίνεται τόσο έντονη, που υπενθυμίζει στον εαυτό της: «Μαρία, δεν μιλάς με τον Μανούσο! Σταμάτα, μιλάς με τον εαυτό σου». Μετά από περισσότερα από 50 χρόνια κοινής ζωής, εξηγεί, εκείνος είναι ένα με εκείνη πάντοτε. Όταν λέει στην εννιάχρονη εγγονή της «Eλα να σου πω για τον παππού σου», εκείνη απαντά «Tι να μου πεις για τον παππού, εγώ τον γνώρισα τον παππού μου, παίζαμε μαζί Καραγκιόζη». Ο αιφνίδιος θάνατός του προκάλεσε σοκ σε όλους, καθώς κανείς τους δεν ήξερε ότι ο Μανούσος δεν ήταν καλά…

Η Μαρία πιστεύει πλέον πως ο Μανούσος είχε καταλάβει ότι πλησίαζε το τέλος, παρότι δεν το αποκάλυπτε σε κανέναν. Τις τελευταίες ημέρες, καθώς η λευχαιμία εξελισσόταν ραγδαία, νοσηλευόταν στο Υγεία και, παρά την απομόνωση στο δωμάτιό του, συνέχιζε να δουλεύει. «Μόλις παρέδωσε τα τελευταία σενάρια από τη σειρά «Το δίχτυ», στην ΕΡΤ, η ψυχή του «πέταξε».» Όπως λέει, έφυγε αφού είχε ολοκληρώσει και παραδώσει τα πάντα. Παράλληλα, είχε ορίσει ως βοηθό του στη σειρά τον σκηνοθέτη Γρηγόρη Καραντινάκη, κάτι που η ίδια θεωρεί πως έγινε για να προετοιμαστεί και να αναλάβει τη θέση του όταν εκείνος θα «έφευγε». Είναι πεπεισμένη ότι ο Μανούσος γνώριζε πως θα πεθάνει, αλλά δεν το έλεγε σε κανέναν.

Τι περνά από το μυαλό σας όταν κοιτάζετε το μνημείο του Μανούσου;

Σκέφτομαι πως ο Μανούσος, μόλις το αντίκριζε, θα έλεγε: «Α, εμένα περιγράφει».

Πώς θα περιγράφατε τον χαρακτήρα του Μανούσου;

Ήταν ένας άνθρωπος απλός. Όταν η Λήδα μού ζήτησε ένα χειρόγραφο από τα σενάρια του Μανούσου, για να το συμπεριλάβει στο μνημείο που ετοίμαζε, της έδωσα το πρώτο πλάνο από το πρώτο επεισόδιο της σειράς «Το δίχτυ»: «Αυτοκίνητο. Την ώρα που βγαίνει, πετάνε τα αβγά δύο πιτσιρίκια!» Έτσι ήταν ο Μανούσος: αντιμετώπιζε τη ζωή με παιδική διάθεση, σαν να της «έκλεινε το μάτι». Το μνημείο με συγκινεί πολύ. Στηρίζεται στη γη, όπως κι εκείνος που γεννήθηκε από χώμα, αλλά ταυτόχρονα μοιάζει να υψώνεται προς τον ουρανό.

Ποια σχέδια είχε ο Μανούσος για την ελληνική τηλεόραση;

Ο Μανούσος είχε πολλά σχέδια. Σκόπευε να γυρίσει τον τρίτο κύκλο του «Κόκκινου ποταμιού», με την ιστορία να φτάνει ως τις μέρες μας και να παρουσιάζει τη ζωή των Ποντίων σε όλο τον κόσμο σήμερα. Επίσης, ήθελε να μεταφέρει στην τηλεόραση σημαντικά διηγήματα της ελληνικής λογοτεχνίας, όπως τον «Βαρδιάνο στα Σπόρκα» του Παπαδιαμάντη, το «Ποιος ήτον ο φονεύς του αδελφού μου» του Γεώργιου Βιζυηνού και τις «Κρίσιμες στιγμές» της Γαλάτειας Καζαντζάκη. Στα σχέδιά του ήταν ακόμη ένα ντοκιμαντέρ για τον αρχαιολογικό χώρο της Νεμέας, στην Κόρινθο, ιδέα που συζητούσε και με τη θεία του, την Ειρήνη Παππά. Ο Μανούσος είχε σπίτι στο Χιλιομόδι, κοντά στον χώρο, ενώ η μητέρα του, Δέσποινα Λελέκου, ήταν αδερφή της Ειρήνης Παππά. Το σπίτι είχε παραχωρηθεί δωρεάν από τον ίδιο στην Αρχαιολογική Εταιρεία και οι ανασκαφές εκεί συνεχίζονται μέχρι σήμερα.

Θα αναλαμβάνατε μόνη σας κάποιο καλλιτεχνικό εγχείρημα;

Μια ταινία μικρού μήκους.

Δεν σας προσεγγίζει η τηλεόραση για παραγωγή ή έρευνα ιστορικών σειρών; Στο «Κόκκινο ποτάμι» είχατε προσωπικά σημαντική συμβολή.

Η τηλεόραση ήθελε τον Μανούσο, και σωστά έκανε. Ήταν ένας πολύ σπουδαίος σκηνοθέτης. Εκείνος και η τηλεόραση ήθελαν ο ένας τον άλλον.

Ποιος ηθοποιός σας τηλεφωνεί συχνά και σας μιλά για τον Μανούσο;

Ο Τάκης Βαμβακίδης. Με έχει συγκινήσει βαθιά, καθώς είχε συνεργαστεί με τον Μανούσο στο «Κόκκινο ποτάμι», όπου υποδυόταν έναν άρχοντα του Πόντου, και από τότε οι δυο τους ανέπτυξαν μια δυνατή φιλία.

Τι δεν ξέρουμε για τον Μανούσο Μανουσάκη;

Στη Σελλασία, ο Μανούσος Μανουσάκης δημιούργησε το 2003 ένα εκκλησάκι αφιερωμένο στην Παναγία την Ελαιοβρύτισσα, εκπληρώνοντας το τάμα του μετά από προσκύνημα στο Άγιον Όρος. Ήταν άνθρωπος με βαθιά θρησκευτική πίστη και κατέφευγε συχνά στο εκκλησάκι που έφτιαξε στο κτήμα τους. Η εικόνα της Παναγίας της Ελαιοβρύτισσας, την οποία είχε προσκυνήσει στο Περιβόλι της Παναγίας, στη Μονή Βατοπαιδίου, του είχε κάνει ιδιαίτερη εντύπωση και του άρεσε πολύ το όνομά της. Στο εκκλησάκι υπάρχουν επίσης εικόνες από τους τόπους όπου πραγματοποιούσε γυρίσματα για τις σειρές του. Όταν ολοκλήρωνε ένα σίριαλ που είχε γυριστεί σε κάποια περιοχή, αγόραζε μια εικόνα ή ανέθετε σε αγιογράφο να του φιλοτεχνήσει μία και την τοποθετούσε εκεί.

Συνεχίζετε να παράγετε και να συσκευάζετε ελαιόλαδο από αυτό το όμορφο κτήμα στη Σελλασία;

Βεβαίως. Είναι έξτρα παρθένο ελαιόλαδο και κυκλοφορεί με την ονομασία «Μανούσος και Μαρία Μανουσάκη».