TONY SHAFRAZI: Η ΠΑΡΕΑ ΤΟΥ BASQUIAT, ΤΟΥ KEITH HARING ΚΑΙ ΤΟΥ KENNY SCHARF ΕΜΠΝΕΕΙ ΤΗ ΜΟΔΑ
Η Madonna αναφέρεται στον Tony Shafrazi, τον Basquiat, τον Keith Haring και τον Kenny Scharf στο νέο άλμπουμ της, με το Danceteria να συμπυκνώνει τη σκηνή της εποχής.
Ένας στίχος της Madonna στάθηκε αφορμή για να ξεδιπλωθεί η ιστορία του Tony Shafrazi, του γκαλερίστα που υπήρξε καταλύτης στη σκηνή της downtown Νέας Υόρκης και συνέδεσε τον Basquiat, τον Keith Haring, τον Kenny Scharf και τον Fab Five Freddy με μια ολόκληρη πολιτιστική επανάσταση. Το άρθρο δείχνει πώς αυτή η παρέα ένωσε τέχνη, μουσική και νυχτερινή ζωή, επηρεάζοντας βαθιά και τη μόδα, από τις πρώτες συνεργασίες μέχρι τις σημερινές συλλογές μεγάλων οίκων που συνεχίζουν να αντλούν έμπνευση από το έργο και τη στάση τους.
Πιο αναλυτικά
“There’s Fab Five Freddy and Basquiat
Keith Haring and Kenny Scharf
Everyone came from Shafrazi
Sha-fra-zi, to the beat.”
Τέσσερις στίχοι. Πέντε ονόματα. Μια ολόκληρη εποχή συμπυκνωμένη σε λίγες λέξεις. Ακούγοντας το Danceteria, ένα από τα τραγούδια του νέου άλμπουμ της Madonna, δεν σταθήκαμε στον Jean-Michel Basquiat, στον Keith Haring, στον Kenny Scharf ή στον Fab Five Freddy. Η ιστορία τους είναι γνωστή και το έργο τους εξακολουθεί να εμφανίζεται σε collections κορυφαίων fashion houses και να επηρεάζει τη σύγχρονη αισθητική. Το βλέμμα μας κόλλησε σε ένα άλλο όνομα. Tony Shafrazi.
Ποιος είναι ο άνθρωπος που η Madonna τοποθετεί δίπλα σε τέσσερις από τις σημαντικότερες μορφές της downtown Νέας Υόρκης; Και γιατί θεωρεί ότι αξίζει να βρίσκεται στον ίδιο στίχο μαζί τους; Μερικές φορές ένα όνομα που περνά σχεδόν απαρατήρητο γίνεται η αρχή μιας πολύ μεγαλύτερης ιστορίας. Δεν το συναντάς απαραίτητα σε ένα βιβλίο ή σε έναν κατάλογο έκθεσης. Μπορεί να το ακούσεις μέσα σε ένα τραγούδι και να σε οδηγήσει σε έναν κόσμο που δεν περίμενες να ανακαλύψεις.
Η αναζήτηση του Tony Shafrazi δεν μας οδήγησε απλώς σε έναν σημαντικό γκαλερίστα. Μας οδήγησε στον δημιουργικό κύκλο των Jean-Michel Basquiat, Keith Haring, Kenny Scharf και Fab Five Freddy. Σε μια παρέα που δεν άλλαξε μόνο τη σύγχρονη τέχνη, αλλά επηρέασε βαθιά και τον τρόπο με τον οποίο η τέχνη και η μόδα συνομιλούν μέχρι σήμερα.
Γιατί πολύ πριν οι συνεργασίες ανάμεσα σε καλλιτέχνες και fashion houses γίνουν αναπόσπαστο κομμάτι της βιομηχανίας, αυτή η παρέα είχε ήδη αποδείξει ότι οι μεγάλες δημιουργικές επαναστάσεις γεννιούνται όταν διαφορετικοί κόσμοι συναντιούνται. Αν ψάχναμε μια ελληνική αναλογία, ο Tony Shafrazi θυμίζει, σε έναν βαθμό, τον Αλέξανδρο Ιόλα. Όχι επειδή ακολούθησαν την ίδια πορεία, αλλά επειδή και οι δύο διέθεταν το σπάνιο χάρισμα να αναγνωρίζουν καλλιτέχνες που επρόκειτο να αλλάξουν την ιστορία της σύγχρονης τέχνης.
Ο άνθρωπος που είδε μια νέα εποχή πριν από όλους
Ο Tony Shafrazi έγινε γνωστός επειδή αναγνώρισε εγκαίρως ανθρώπους που επρόκειτο να αλλάξουν την ιστορία της. Η γκαλερί του στο SoHo λειτούργησε σαν σημείο συνάντησης μιας γενιάς που δεν πίστευε σε σύνορα. Η ζωγραφική συναντούσε το graffiti. Η μουσική συνομιλούσε με τη φωτογραφία. Η νυχτερινή ζωή γινόταν μέρος της δημιουργικής διαδικασίας. Και η μόδα άρχιζε σιγά-σιγά να παρακολουθεί αυτή τη νέα γλώσσα που γεννιόταν στους δρόμους της downtown Νέας Υόρκης.
Γύρω από τον Shafrazi κινούνταν προσωπικότητες που σήμερα θεωρούνται θρύλοι. Ο Jean-Michel Basquiat, ο Keith Haring, ο Kenny Scharf και ο Fab Five Freddy δεν αποτελούσαν μια επίσημη καλλιτεχνική ομάδα. Ήταν φίλοι, συνοδοιπόροι, άνθρωποι που συναντιούνταν σχεδόν καθημερινά, αντάλλασσαν ιδέες, σχολίαζαν ο ένας τη δουλειά του άλλου και ζούσαν σε μια πόλη που έμοιαζε να δημιουργεί με τον ίδιο ρυθμό που ανέπνεε.
Το κόκκινο σπρέι πάνω στην “Guernica”
Πριν γίνει ο γκαλερίστας ο Tony Shafrazi είχε ήδη γίνει γνωστός για μια πράξη που δίχασε τον κόσμο της τέχνης. Το 1974 συνελήφθη στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης, αφού έγραψε με κόκκινο σπρέι πάνω στην Guernica του Pablo Picasso τη φράση «KILL LIES ALL». Η μπογιά αφαιρέθηκε χωρίς να προκληθεί μόνιμη φθορά στο έργο, όμως το περιστατικό καθιέρωσε τον Shafrazi σαν μια προσωπικότητα που δεν φοβόταν να προκαλέσει και να αμφισβητήσει τα όρια του κόσμου της τέχνης.
Η Madonna δεν αναφέρει τυχαία αυτά τα ονόματα
Όσο περισσότερο διαβάζαμε για εκείνη την εποχή, τόσο πιο ξεκάθαρο γινόταν ότι η Madonna δεν απαριθμεί απλώς τους κολλητούς της. Με λίγες μόνο λέξεις σκιαγραφεί ολόκληρη την πολιτιστική γεωγραφία της Νέας Υόρκης των αρχών της δεκαετίας του ’80. Ο Jean-Michel Basquiat έφερε τον δρόμο μέσα στις γκαλερί και απέδειξε ότι το graffiti μπορούσε να σταθεί ισάξια δίπλα στη σύγχρονη ζωγραφική. Ο Keith Haring μετέτρεψε τις χαρακτηριστικές φιγούρες του σε μια παγκόσμια εικαστική γλώσσα που μπορούσε να γίνει κατανοητή από όλους.
Ο Kenny Scharf δημιούργησε ένα πολύχρωμο σύμπαν όπου η pop κουλτούρα, τα cartoons, η επιστημονική φαντασία και η ζωγραφική συνυπήρχαν χωρίς κανόνες. Ο Fab Five Freddy ένωσε την hip-hop σκηνή με τον κόσμο της τέχνης, δίνοντας διεθνή διάσταση σε μια κουλτούρα που μέχρι τότε θεωρούνταν αποκλειστικά υπόθεση των δρόμων του Μπρονξ. Και ο Tony Shafrazi ήταν ο άνθρωπος που πίστεψε ότι όλοι αυτοί δεν ήταν απλώς ταλαντούχοι νέοι. Ήταν μια γενιά που επρόκειτο να αλλάξει τον πολιτισμό.
Όταν μια παρέα γίνεται πολιτιστικό φαινόμενο
Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο αυτής της ιστορίας. Δεν ήταν μια ομάδα ανθρώπων που συγκεντρώθηκε γύρω από ένα κοινό επιχειρηματικό σχέδιο. Ήταν μια παρέα που συναντιόταν στα ίδια clubs, στις ίδιες γκαλερί, στα ίδια studios και στους ίδιους δρόμους. Η δημιουργία ήταν μέρος της καθημερινότητάς τους.
Το Danceteria δεν ήταν απλώς ένα club. Ήταν ένας τόπος συνάντησης όπου μπορούσες να βρεθείς δίπλα σε έναν ζωγράφο, έναν μουσικό, έναν φωτογράφο, έναν σχεδιαστή ή έναν μελλοντικό creative director χωρίς να υπάρχει κανένας διαχωρισμός ανάμεσα στις τέχνες. Εκεί γεννήθηκαν φιλίες, συνεργασίες και ιδέες που δεν έμειναν εγκλωβισμένες στη Νέα Υόρκη. Ταξίδεψαν σε όλο τον κόσμο και άρχισαν να επηρεάζουν κάθε μορφή δημιουργικής έκφρασης. Και κάπου εκεί αρχίζει το πιο ενδιαφέρον κεφάλαιο αυτής της ιστορίας. Το ταξίδι από τους τοίχους των γκαλερί στα ateliers των μεγαλύτερων fashion houses.
Από τους τοίχους των γκαλερί στα ateliers των μεγαλύτερων οίκων
Η διαδρομή δεν έγινε από τη μία μέρα στην άλλη. Χρειάστηκαν δεκαετίες για να περάσει η ενέργεια της downtown Νέας Υόρκης από τους τοίχους των γκαλερί στα moodboards των μεγαλύτερων fashion houses. Όταν όμως συνέβη, άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο η τέχνη και η μόδα συνομιλούν μέχρι σήμερα.
Οι δημιουργοί εκείνης της παρέας δεν αντιμετωπίζονταν πλέον μόνο σαν ζωγράφοι ή πρωτοπόροι της street art. Τα έργα τους έγιναν μια νέα οπτική γλώσσα. Οι χειρόγραφες λέξεις του Jean-Michel Basquiat, οι χαρακτηριστικές φιγούρες του Keith Haring και το πολύχρωμο σύμπαν του Kenny Scharf απέκτησαν μια δεύτερη ζωή, αυτή τη φορά μέσα από τη μόδα.
Οι creative directors κατάλαβαν ότι δεν τους γοήτευαν μόνο τα έργα τους. Τους γοήτευε ο τρόπος που σκέφτονταν. Η ελευθερία, η αίσθηση ότι η δημιουργία μπορούσε να ξεκινήσει από έναν τοίχο του μετρό και να καταλήξει σε ένα μουσείο, ήταν ακριβώς αυτό που αναζητούσε η μόδα σε κάθε εποχή που ήθελε να ανανεωθεί.
Όταν ο Kim Jones επέστρεψε στη downtown Νέα Υόρκη
Από τους ανθρώπους που επέστρεψαν πιο συνειδητά σε εκείνη την εποχή ήταν ο Kim Jones. Πριν ακόμη αναλάβει τη δημιουργική διεύθυνση της Dior Men, είχε δείξει ότι τον ενδιέφερε ο διάλογος ανάμεσα στη σύγχρονη τέχνη και τη μόδα. Στη συνέχεια έκανε αυτή τη σχέση βασικό στοιχείο της δημιουργικής του ταυτότητας.
Η συλλογή Dior Men Pre-Fall 2021, σε συνεργασία με τον Kenny Scharf, δεν περιορίστηκε στη μεταφορά μερικών έργων πάνω σε ρούχα. Τα πολύχρωμα πλάσματα του Scharf μετατράπηκαν σε περίτεχνα κεντήματα, jacquard υφάσματα, πλεκτά, δερμάτινα αξεσουάρ και κοσμήματα. Η συλλογή έμοιαζε περισσότερο με έναν διάλογο ανάμεσα στην couture τεχνική της Dior και στη φαντασία της downtown Νέας Υόρκης. Δεν ήταν τυχαία επιλογή. Ο ίδιος ο Kim Jones έχει μιλήσει πολλές φορές για τον θαυμασμό του προς εκείνη τη δημιουργική γενιά, θεωρώντας ότι άλλαξε οριστικά τα όρια ανάμεσα στην τέχνη, τη μουσική και τη μόδα.
Ο Basquiat και ο Keith Haring δεν έφυγαν ποτέ από τη μόδα
Ο Jean-Michel Basquiat παραμένει μία από τις πιο επιδραστικές μορφές της σύγχρονης τέχνης για τον χώρο της μόδας. Η Coach αφιέρωσε ολόκληρες collections στο έργο του, μεταφέροντας τα στέμματά του, τα σχέδια και τα χειρόγραφα στοιχεία του σε δερμάτινα είδη, jackets και ready-to-wear δημιουργίες. Η Comme des Garçons προσέγγισε το έργο του μέσα από τη δική της avant-garde ματιά, ενώ η Uniqlo έδωσε στο ευρύ κοινό τη δυνατότητα να φορέσει έργα του μέσα από τις γνωστές UT συλλογές. Παράλληλα, στοιχεία της αισθητικής του έχουν επηρεάσει και πιο εμπορικά brands, αποδεικνύοντας ότι η γλώσσα του εξακολουθεί να είναι επίκαιρη.
Ο Keith Haring ακολούθησε μια εξίσου εντυπωσιακή διαδρομή. Οι χαρακτηριστικές φιγούρες του ταξίδεψαν από τους σταθμούς του μετρό στις συλλογές της Adidas, της Lacoste, της Coach και της Uniqlo, ενώ η επιρροή του εμφανίζεται ξανά και ξανά σε δημιουργίες μεγάλων οίκων. Το έργο του απέδειξε ότι η pop art μπορεί να παραμένει ζωντανή χωρίς να χάνει τη δύναμή της.
Η μόδα δεν δανείστηκε μόνο εικόνες
Το εύκολο θα ήταν να πει κανείς ότι οι οίκοι δανείστηκαν μερικά prints. Στην πραγματικότητα συνέβη κάτι πολύ βαθύτερο. Η μόδα υιοθέτησε τη φιλοσοφία αυτής της παρέας. Την ιδέα ότι οι τέχνες δεν χρειάζεται να λειτουργούν χωριστά. Ότι ένας ζωγράφος μπορεί να εμπνεύσει έναν σχεδιαστή, ένας μουσικός έναν φωτογράφο και ένας γκαλερίστας να λειτουργήσει σαν καταλύτης για μια ολόκληρη πολιτιστική σκηνή. Αυτός ήταν ο ρόλος του Tony Shafrazi. Δεν δημιούργησε ο ίδιος τα έργα που άλλαξαν την ιστορία. Δημιούργησε όμως τον χώρο όπου διαφορετικοί άνθρωποι μπορούσαν να συναντηθούν, να συγκρουστούν δημιουργικά και να εξελιχθούν μαζί.
Όταν η τέχνη βγαίνει από τα μουσεία και φοριέται
Η επιρροή του Jean-Michel Basquiat, του Keith Haring και του Kenny Scharf δεν περιορίζεται στις συνεργασίες με κορυφαίους οίκους. Τα ιδρύματα και οι οργανισμοί που διαχειρίζονται σήμερα τα πνευματικά δικαιώματα των έργων τους έχουν ακολουθήσει μια διαφορετική φιλοσοφία. Nα φέρουν την τέχνη στην καθημερινότητα.
Έτσι, εκτός από τις συνεργασίες με fashion houses όπως η Dior, η Louis Vuitton ή η Coach, τα έργα τους εμφανίζονται διαρκώς σε capsule collections και επίσημα αδειοδοτημένα προϊόντα εταιρειών όπως η Gap, η Uniqlo, η Pull&Bear, η Zara, η Bershka και πολλές ακόμη. Σε αρκετές περιπτώσεις, τα ίδια τα foundations των καλλιτεχνών δημιουργούν ή εγκρίνουν συλλογές με T-shirts, φούτερ, αξεσουάρ και αντικείμενα design, μετατρέποντας εμβληματικά έργα σε κομμάτι της καθημερινής ένδυσης.
Η ιστορία πίσω από έναν στίχο
Ίσως τελικά αυτό να είναι το πιο όμορφο στοιχείο αυτής της ιστορίας. Ένας στίχος της Madonna δεν μας οδήγησε απλώς σε έναν γκαλερίστα. Μας οδήγησε σε μια εποχή όπου η δημιουργικότητα γεννιόταν μέσα από παρέες και όχι μέσα από αλγορίθμους. Σε μια Νέα Υόρκη όπου η μουσική, η ζωγραφική, η φωτογραφία και η μόδα δεν είχαν ακόμη χωριστεί σε διαφορετικούς κόσμους.
Σήμερα, κάθε φορά που βλέπουμε έναν creative director να επιστρέφει στον Jean-Michel Basquiat, στον Keith Haring ή στον Kenny Scharf, δεν βλέπουμε απλώς μια ακόμη συνεργασία. Βλέπουμε τη συνέχεια μιας ιστορίας που ξεκίνησε στους δρόμους της downtown Νέας Υόρκης και βρήκε τον δρόμο της μέχρι τα μεγαλύτερα fashion houses του κόσμου.
Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο μάθημα που αφήνει πίσω της αυτή η παρέα. Η τέχνη και η μόδα δεν συναντιούνται μόνο όταν ένας πίνακας τυπώνεται πάνω σε ένα ρούχο. Συναντιούνται όταν οι ιδέες ταξιδεύουν από γενιά σε γενιά, όταν ένας δημιουργός εμπνέει έναν άλλον και όταν μια μικρή παρέα ανθρώπων αποδεικνύει ότι ο πολιτισμός γράφεται πάντα συλλογικά.
