Λέξεις: Χρήστος Σινωπίδης
Με την αύξηση του μέσου όρου ζωής, η ειδικότητα της Ορθοπαιδικής έχει γίνει απαραίτητη στην επίλυση προβλημάτων και ασθενειών, καθώς καλύπτει ένα ευρύ φάσμα από αθλητικές κακώσεις, τραυματιολογία και κακώσεις των οστών και εκφυλιστικές παθήσεις των αρθρώσεων.
Οι κακώσεις και οι παθήσεις των οστών από αρχαιοτάτων χρόνων αντιμετωπίζονταν από τους λεγόμενους “bonesetters” , το οποίο μεταφράζεται με σημερινούς όρους ως «χειροπρακτικός» ή αυτός που ανατάσσει (δηλαδή βάζει στη θέση τους) τα οστά. Αυτές οι γνώσεις μεταβιβάζονταν από γενιά σε γενιά από πατέρα σε γιο.
Σταδιακά στις ικανότητες αυτές προστέθηκαν και η εκτέλεση «χειρουργικών» επεμβάσεων και περιποίηση τραυμάτων. Μετά το 1100 μ.χ. αυτές οι ικανότητες θεωρήθηκαν κατώτερης τάξης και βγήκαν νόμοι που απαγόρευαν σε ιερείς, ιατρούς της εποχής και μοναχούς να ασχολούνται και έτσι ανέλαβαν να συνεχίσουν οι υπηρέτες των ιερέων οι λεγόμενοι κουρείς (barbers).
Έτσι οι κουρείς εξελίχθηκαν σε bonesetters και παρείχαν αυτές τις υπηρεσίες, σε βάση καθαρά πρακτική όπως την έμαθαν από τους γονείς τους και την μεταβίβαζαν στους γιούς τους.
Αυτοί με την σειρά τους τελειοποιούσαν τις μεθόδους τους, μέσω της μεγάλης εμπειρίας τους και χαρακτηρίζονταν από φυσική δύναμη, δεξιοτεχνία και σθένος, ικανότητες που ακόμη και σήμερα είναι σημαντικές στην σύγχρονη ορθοπαιδική.
Σταδιακά μετά τον 15ο αιώνα αναπτύχθηκε ένας ανταγωνισμός μεταξύ των κουρέων-χειροπρακτικών (barber-bonesetters) και των σπουδαγμένων ιατρών (που κυρίως θεράπευαν με φάρμακα). Παρόλα αυτά και οι σπουδαγμένοι ιατροί, λόγω των πολεμικών κακώσεων και των παραμορφώσεων σε παιδιά άρχισαν να χρησιμοποιούν τις μεθόδους των bonesetters για να πετύχουν τον θεραπευτικό στόχο τους.
Ο όρος Ορθοπαιδική ως ξεχωριστή ιατρική οντότητα προτάθηκε για πρώτη φορά από τον Nicholas Andry, Γάλλο ιατρό απόφοιτο του Παρισιού, ο οποίος λόγω της μεγάλης του ενασχόλησης με την αντιμετώπιση σκελετικών παθήσεων σε παιδιά που οφείλονταν σε παθήσεις όπως η ραχίτιδα και η εκ γενετής σύφιλη που ήταν πολύ συχνές εκείνη την εποχή, εξέδωσε το 1741 το βιβλίο Orthopedie και όπως εξηγούσε ο ίδιος σύνθεσε τον τίτλο Ορθοπαιδική από τις δύο Ελληνικές λέξεις «Ορθός» και «Παιδίον», που σαν σκοπό είχε η νέα ιατρική ειδικότητα να διδάξει την πρόληψη και διόρθωση των παραμορφώσεων στα παιδιά.
Η Ορθοπαιδική όμως άρχισε να παίρνει την μορφή της όπως την γνωρίζουμε τώρα στην Μεγάλη Βρετανία και πιο συγκεκριμένα στην Ιατρική του Λίβερπουλ.
Οι Hugh Owen Thomas (1834-1891) και ο ανιψιός και μαθητής του Sir Robert Jones (1857-1933) αποκαλούνται οι « πατέρες της σύγχρονης Ορθοπαιδικής χειρουργικής».
Ο πρώτος ο οποίος ήταν γιός ενός χειροπρακτικού είχε αποκτήσει εμπειρία και τις ικανότητες ενός bonesetter αλλά είχε κλίση και σπούδασε ιατρική στο Εδιμβούργο και στο Λονδίνο καθώς και εκπαιδεύτηκε στην χειρουργική στο Παρίσι.
Έτσι ξεκίνησε να προσφέρει τις υπηρεσίες του στο Λίβερπουλ το 1866, όπου και αφιερώθηκε στην αντιμετώπιση και την χειρουργική των κακώσεων των οστών και είχε μεγάλο συγγραφικό έργο. Στην ομάδα του είχε και έναν σιδηρουργό και ένα τεχνίτη δέρματος, οι οποίοι κατασκεύαζαν τους νάρθηκες που αυτός σχεδίαζε.
Συγκεκριμένα είχε σχεδιάσει ένα νάρθηκα για την ακινητοποίηση του κάτω άκρου μετά από κάταγμα του μηρού ή του ισχίου (Thomas Splint) ο οποίος μερικές φορές χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα. Όταν αργότερα αυτός ο νάρθηκας χρησιμοποιήθηκε στον 1ο Παγκόσμιο πόλεμο έσωσε χιλιάδες ζωές μειώνοντας την θνησιμότητα μετά από κάταγμα μηρού από 80% στο 8%.
Ο Sir Robert Jones από 16 ετών ζούσε με τον θείο του και έμαθε από αυτόν την αντιμετώπιση των καταγμάτων των οστών και τη χρήση και κατασκευή των ναρθήκων. Το 1878 αποφοίτησε από την ιατρική σχολή του Liverpool και συνέχισε να μαθητεύει κοντά στον θείο του.
Το 1888 διορίστηκε ως χειρουργός υπεύθυνος για τους 20.000 εργάτες που θα κατασκεύαζαν το κανάλι του Manchester, οργάνωσε έτσι το πρώτο παγκοσμίως δίκτυο και νοσοκομείο αντιμετώπισης ατυχημάτων, εμπειρία που του έδωσε την δυνατότητα να αναπτύξει περεταίρω νέες τεχνικές και να διαμορφώσει την σύγχρονη ορθοπαιδική.
Το 1895 ο W Rontgen ανακοίνωσε την εφεύρεση της ακτινογραφίας και από το 1896 ο Jones άρχισε να την χρησιμοποιεί στην Ορθοπαιδική. Λέγεται ότι όταν οι Mayo brothers, ιδρυτές των φημισμένων Mayo Clinic στην Αμερική έστηναν τα νοσοκομεία τους ήρθαν στο Λίβερπουλ να μάθουν από τον Sir Robert Jones και την εμπειρία του.
Έκτοτε η ειδικότητα της Ορθοπαιδικής πήρε την μορφή που γνωρίζουμε σήμερα και πλέον οι κακώσεις και παθήσεις των οστών οδήγησαν στην δημιουργία μιας ανθίζουσας ειδικότητας. Το 1852 ένας Ολλανδός ιατρός ο Antonius Mathysen εφηύρε τους γυψονάρθηκες.
Το 1939 ο Γερμανός Gerhard Kuntscher εφηύρε την ενδομυελική ήλωση του μηριαίου οστού, την οποία τελειοποίησε στην διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου πολέμου, μέθοδο επαναστατική που επέτρεπε την πρώιμη κινητοποίηση ασθενών με κατάγματα μηριαίου.
Το 1950 ο Gavriil Ilizarov κατασκεύασε στην Σιβηρία την δική του επαναστατική μέθοδο εξωτερικής οστεοσύνθεσης. Ο Sir John Charnley δημιούργησε την ολική αρθροπλαστική του ισχίου το 1962, την πιο πετυχημένη επέμβαση στον κόσμο, στο κέντρο που ο ίδιος δημιούργησε στο Wrightington Hospital στην Βόρειο δυτική Αγγλία.
Η Ορθοπαιδική σήμερα έχει εξελιχθεί κυρίως μέσω δύο τομέων. Την εκπαίδευση των νέων ιατρών και την εξειδίκευση. Φυσικά όλα αυτά με την παράλληλη εξέλιξη της τεχνολογίας και της εμβιομηχανικής.
Η εκπαίδευση των νέων ιατρών περιλαμβάνει το θεωρητικό κομμάτι το οποίο πλέον σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν έχει διογκωθεί σημαντικά με όλα τα διαθέσιμα δεδομένα στο διαδίκτυο.
Όμως η ειδικότητα της Ορθοπαιδικής απαιτεί και ανάπτυξη συγκεκριμένων δεξιοτήτων καθώς είναι από τις χειρουργικές ειδικότητες που χαρακτηρίζονται από πληθώρα τεχνικών, όπως το να βάλεις μια βίδα σε ένα οστό έως το να ράψεις ένα νεύρο με το μικροσκόπιο, ή να εκτελέσεις μια επέμβαση αρθροσκοπικά, μέσα από μια «κλειδαρότρυπα».
Αυτό το πετυχαίνουμε με πρακτικές ασκήσεις, είτε σε εξομοιωτές με υπολογιστές για τα πρώτα στάδια και σε πτωματικά προπλάσματα σε ζωντανές συνθήκες χειρουργείου με την καθοδήγηση έμπειρων εκπαιδευτών.
Φυσικά το πιο σημαντικό κομμάτι σε όλους τους παραπάνω τομείς είναι κατά τη διάρκεια της ειδικότητας των νέων ιατρών να εκτίθενται σε όλα τα ερεθίσματα και να διαμορφώνουν τον τρόπο σκέψη τους, αλλά και τις δεξιότητές τους στο πραγματικό χειρουργείο με την απαραίτητη καθοδήγηση.
Ο ανθρώπινος σκελετός αποτελείται από διαφορετικά οστά και αρθρώσεις τα οποία έχουν κοινά χαρακτηριστικά αλλά και πολλές διαφορές, τόσο ανατομικά όσο και λειτουργικά. Μελέτες έδειξαν ότι τα καλύτερα χειρουργικά αποτελέσματα πετυχαίνοντα όταν οι επεμβάσεις αυτές πραγματοποιούνται από χειρουργούς εξειδικευμένους.
Αυτό είναι λογικό, καθώς ένας ορθοπαιδικός που ασχολείται με μία άρθρωση ή μία τεχνική, έχει αναπτύξει τεράστια εμπειρία στην διαχείριση των ασθενών αυτών.
Έτσι, πλέον εκτός από ένα βασικό γενικό πλαίσιο της Ορθοπαιδικής έχουν καθιερωθεί υποειδικότητες όπως η χειρουργική του ώμου, της άκρας χειρός, της σπονδυλικής στήλης, των αρθροπλαστικών κάτω άκρου και πληθώρα άλλων.
Ένας νέος τομέας της ορθοπαιδικής για τον οποίο γίνεται πολύς λόγος είναι η Ρομποτική χειρουργική, δηλαδή η τεχνολογικά υποβοηθούμενη πραγματοποίηση επεμβάσεων, κυρίως αρθροπλαστικών ισχίου και γόνατος.
Ο σχεδιασμός αυτών απλοποιείται με την τεχνολογία, όπως και η εκτέλεση διευκολύνεται από ρομποτικά συστήματα που κατευθύνουν και καθοδηγούν τον χειρουργό.
Όλα αυτά δείχνουν την εξέλιξη της ορθοπαιδικής ειδικότητας στις επόμενες δεκαετίες, αλλά είναι ακόμη υπό αξιολόγηση καθώς οι επιστημονικές μελέτες ακόμη δεν δείχνουν να μεταφράζονται σε σημαντικά ανώτερα πετυχημένα αποτελέσματα σε σχέση με τις «παραδοσιακές» τεχνικές, που είναι εξίσου τεχνολογικά προηγμένες.
Στόχος της χειρουργικής είναι η ασφάλεια, η ακρίβεια και το άριστο αποτέλεσμα με την ελαχιστοποίηση των επιπλοκών για τον ασθενή. Αυτό επιτυγχάνεται με την υποστήριξη της τεχνολογίας, αλλά προς το παρών η ειδικότητα είναι ανθρωποκεντρική.
Αυτό απαιτεί η γνώση η κριτική ικανότητα και οι δεξιότητες να αποτελούν χαρακτηριστικά του κάθε Ορθοπαιδικού Χειρουργού.
*Ο Δρ. Χρήστος Σινωπίδης είναι Αν.Καθηγητής Ορθοπαιδικής στο Αγγλόφωνο τμήμα Ιατρικής του ΑΠΘ (Clinical Reader in Orthopaedics). Είναι ειδικός Χειρουργός Ώμου και Αγκώνα και εκπαιδεύτηκε και εργάστηκε ως Consultant Οrthopaedic Surgeon στην Μεγάλη Βρετανία στο Royal Liverpool University Hospital.