ΛΕΡΟΣ ΚΑΙ ΑΝΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΤΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ: ΛΙΓΗ ΙΣΤΟΡΙΑ
Η ιταλική κυριαρχία στα Δωδεκάνησα ξεκίνησε το 1912, κατοχυρώθηκε διεθνώς το 1923 και στη Λέρο άφησε ανεκμετάλλευτες δυνατότητες μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Το άρθρο παρουσιάζει τη Λέρο και ειδικά το Λακκί ως έναν τόπο με σημαντική αλλά ανεκμετάλλευτη ιστορική και αρχιτεκτονική αξία, λόγω της ιταλικής παρουσίας και του σχεδιασμού του Portolago ως πρότυπης μοντέρνας ναυτικής βάσης. Τονίζει ότι το σύνολο αυτό, με τα χαρακτηριστικά του ιταλικού ρασιοναλισμού, χρειάζεται ουσιαστική προστασία και αποκατάσταση, με στόχο να αναδειχθεί ως μοναδική πολιτιστική κληρονομιά, αντίστοιχη σε σημασία με άλλα διεθνή παραδείγματα όπως η Ασμάρα.
Πιο αναλυτικά
Λέξεις – Εικόνες: Μάγια Τσόκλη
Οι Ιταλοί βρίσκονται στα Δωδεκάνησα από το 1912, όταν τα καταλαμβάνουν από την Οθωμανική Αυτοκρατορία κατά τον Ιταλοτουρκικό Πόλεμο. Η κυριαρχία τους κατοχυρώνεται διεθνώς το 1923 και κρατά μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Στη Λέρο, οι Ιταλοί αναγνωρίζουν αμέσως τη στρατηγική αξία του σχεδόν κλειστού κόλπου του Λακκιού και τον μετατρέπουν σε μία από τις σημαντικότερες ναυτικές βάσεις τους στην ανατολική Μεσόγειο. Θα ονομαστεί Portolago.
Το Portolago είναι ένα από τα πιο ολοκληρωμένα σωζόμενα παραδείγματα ιταλικού Ρασιοναλισμού εκτός Ιταλίας: μιας μοντέρνας αρχιτεκτονικής που, στα χρόνια του Μουσολίνι, θα συνδεθεί στενά με το φασιστικό καθεστώς και θα χρησιμοποιηθεί στις αποικίες ως εργαλείο εκσυγχρονισμού, προβολής ισχύος και επιβολής μιας νέας ιταλικής ταυτότητας.
Οι Armando Bernabiti και Rodolfo Petracco σχεδιάζουν στο Λακκί μια μικρή νέα πόλη: αγορά, κινηματοθέατρο, ξενοδοχείο, σχολείο, εκκλησία, στρατώνες και κατοικίες.
Κουρμπαριστές προσόψεις, καθαροί γεωμετρικοί όγκοι, οριζόντιες γραμμές, πύργοι και στοές συνθέτουν ένα σύνολο όπου ο ιταλικός ρασιοναλισμός συναντά το Art Déco και, κάποιες στιγμές, τη μεταφυσική ατμόσφαιρα του De Chirico.
Όσοι έχετε πάει στην Ερυθραία, (ή έχετε δει το Ταξιδεύοντας») δεν μπορεί παρά διαπιστώσετε τη μεγάλη αισθητική συγγένεια με την Ασμάρα!
Εκεί, βέβαια, το φαινόμενο έχει άλλη κλίμακα και σήμερα ολόκληρο το μοντερνιστικό αστικό τοπίο προστατεύεται από την UNESCO.
Και στο Λακκί όμως δεν έχουμε απλώς μερικά κτίρια της ιταλικής περιόδου, αλλά μια πολεοδομική σύνθεση που σχεδιάστηκε ως ενιαίο σύνολο γιατί στο Portolago, οι αρχιτέκτονες είχαν σχεδόν carte blanche!
Το Λακκί έχει ήδη αναγνωριστεί από το Υπουργείο Πολιτισμού ως ιστορικός τόπος.
Το επόμενο βήμα είναι αυτή η αναγνώριση να αποκτήσει πραγματικό περιεχόμενο: ένα ενιαίο σχέδιο αποκατάστασης του δημόσιου χώρου και των σημαντικών κτιρίων και αυστηρή προστασία της πολεοδομικής του φυσιογνωμίας.
Η Ασμάρα απέδειξε ότι μια δύσκολη αποικιακή κληρονομιά μπορεί να αναγνωριστεί ως παγκόσμια αρχιτεκτονική κληρονομιά. Ίσως ήρθε η ώρα να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε το Portolago με την ίδια φιλοδοξία… λέω τώρα…
*Η Μάγια Τσόκλη είναι δημοσιογράφος
