ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΑΙΝΑΣ: Η ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΘΝΗΤΟΤΗΤΑΣ ΜΑΣ ΜΑΣ ΟΔΗΓΕΙ ΝΑ ΑΦΗΣΟΥΜΕ ΕΡΓΟ ΠΙΣΩ ΜΑΣ ΚΑΙ ΝΑ ΒΡΕΙ ΜΙΜΗΤΕΣ

Ο Στέλιος Μάινας κοιτάζει τον κόσμο με τον δικό του τρόπο. Ως μία υπενθύμιση πως η αξία του ανθρώπου μετριέται κυρίως σε όσα προσφέρει και όχι σε όσα συγκεντρώνει. Συναντηθήκαμε στο Hill Athens Restaurant με αφορμή τη συμμετοχή του στη νέα σειρά του ΑΝΤ1, «Κρίνο & Αγκάθι», η οποία κάνει πρεμιέρα την Τετάρτη 23 Σεπτεμβρίου στις 21:00 με διπλό επεισόδιο.

Η συζήτησή μας προσεγγίζει ερωτήματα που αφορούν όλους μας – τουλάχιστον τους περισσότερους. Χρήμα, δόξα, ευτυχία, βραβεία, επιτυχία, αξιοπρέπεια. Τι πραγματικά σημαίνουν όλα αυτά; Τι μένει πίσω μας και ποια είναι η πραγματική κληρονομιά ενός ανθρώπου; Κρατάω πολλά από την κουβέντα μας αλλά περισσότερο αυτό «Η αντίληψη της θνητότητάς μας μας οδηγεί να αφήσουμε ένα έργο πίσω μας – Και να είμαστε σίγουροι ότι θα βρει μιμητές».

Για τον βραβευμένο ηθοποιό, η ευτυχία δεν βρίσκεται στις εξωτερικές κατακτήσεις, αλλά σε μια εσωτερική διαδρομή. «Η ευτυχία είναι κάτι που είναι εντελώς προσωπικό και εντελώς ξεχωριστό από την οικονομική κατάσταση του ανθρώπου». Μας θυμίζει πως η πορεία προς την εξέλιξη δεν χαρίζεται, αλλά απαιτεί υπομονή, επιμονή και συνεχή εργασία. Όλα αυτά σε ένα περιβάλλον όπου η πτώση μπορεί να έρθει εύκολα, ενώ η άνοδος χρειάζεται χρόνο και κόπο: «Στην πτώση όλα συντελούν να γίνουν γρηγορότερα. Στην άνοδο όλα συντελούν να γίνουν αργότερα, πιο δύσκολα», σημειώνει ο Στέλιος Μάινας.

Στις λέξεις του υπάρχει η πεποίθηση πως ο άνθρωπος δεν ορίζεται από την επιτυχία ή την αποτυχία μιας στιγμής, αλλά από τη διαδρομή που επιλέγει να διανύσει. Από την αλληλεγγύη έως την τέχνη και από την καθημερινή προσπάθεια έως το αποτύπωμα που αφήνουμε στους άλλους. Γιατί τελικά, αυτό που έχει σημασία είναι η ποιότητα όσων αφήσαμε στους ανθρώπους που συναντήσαμε στον δρόμο μας.

Ακολουθεί η συζήτηση με τον Στέλιο Μάινα

– Η πλοκή της σειράς «Κρίνο & Αγκάθι», της νέας σειράς του ΑΝΤ1, εξελίσσεται ανάμεσα σε δύο οικογένειες, μία πλούσια και μία φτωχή. Αυτός είναι ο κύκλος της ζωής; Πλούσιοι εναντίον φτωχών;

Είναι μια απλοποίηση των πραγμάτων, αλλά είναι γεγονός. Είναι υπαρξιακό και κοινωνικό γεγονός ότι πάντα ο πλούτος μάχεται να αυξηθεί ακόμα περισσότερο και η ανέχεια μάχεται να αποκαταστήσει την ισορροπία. Η αποκατάσταση της ισορροπίας είναι πάντα η μάχη. Η κοινωνική μάχη είναι να αποκτήσουν οι άνθρωποι ισότητα στις δυνατότητες και στις ευκαιρίες.

– Ο φτωχός που γίνεται πλούσιος παραμένει με τις ίδιες αξίες που είχε και πριν ή το χρήμα τον αλλάζει;

Εξαρτάται. Είναι ένα τεράστιο ερωτηματικό. Εξαρτάται από τη σκευή του ανθρώπου. Από την παιδεία του. Είναι πολυπαραγοντικό αυτό. Οι άνθρωποι δεν είμαστε φτιαγμένοι από ένα υλικό. Είμαστε πολυπρισματικοί και έτσι αντιδρούμε κάθε φορά διαφορετικά. Ποτέ δεν μπορείς να ξέρεις πώς θα αντιδράσει ένας άνθρωπος σε διαφορετικές συνθήκες. Εξάλλου, όταν βρεθεί ένας άνθρωπος με δύναμη και με εξουσία και με πλούτο, εκεί αποδεικνύει το μέγεθος της προσωπικότητάς του. «Αρχή άνδρα δείκνυσι», ούτως ή άλλως. Αυτή είναι η βασική αρχή, το έλεγαν οι πρόγονοί μας. Δεν θα έλεγα ότι ο πλούτος διαφθείρει, αλλά ότι δίνει δυνατότητες στους ανθρώπους που πολλές φορές ξεπερνάνε τα προσωπικά τους όρια. Και αν δεν έχεις αυτά τα προσωπικά όρια, τότε παρεκτρέπεσαι, βρίσκεσαι εκτός.

– Τα λεφτά φέρνουν την ευτυχία, παρ’ όλα αυτά;

Ποτέ. Η ευτυχία είναι κάτι που είναι εντελώς προσωπικό και εντελώς ξεχωριστό από την οικονομική κατάσταση του ανθρώπου. Η ευτυχία είναι μια προσωπική εσωτερική πορεία, την οποία ή θα τη βρεις ή δεν θα τη βρεις στη ζωή σου. Η ευτυχία είναι ο αγώνας για να πάμε κάπου. Αν κάνουμε αυτόν τον αγώνα, τον καλό ή τον κακό -τον καλό κατά βάση- μπορεί να πετύχουμε κάποια ψήγματα αυτής της αναμενόμενης ευτυχίας, την οποία όλοι ορίζουν με κάποιον τρόπο.

– Ο Στέλιος Δρογούτης, ο ρόλος σας, για να επιστρέψουμε στη σειρά, είναι ένας άνθρωπος ο οποίος θέλει να αφήσει ένα καλό όνομα στην οικογένειά του – τουλάχιστον αυτή ήθελε να ήταν η κληρονομιά του. Μετά τον θάνατο του γιου του, όπως εξελίσσεται η πλοκή, αλλάζουν τα πάντα. Καταρρέει και επιστρέφει στο ποτό. Η διαδρομή από την αξιοπρέπεια στην αυτοκαταστροφή είναι πιο κοντινή από όσο νομίζουμε;

Ναι, είναι πάρα πολύ κοντινή. Πάρα πολύ κοντινή. Το έχω δει σε πολύ κόσμο, σε φίλους, γνωστούς. Δυστυχώς, η αξιοπρέπειά μας χάνεται σε χρόνο ντετέ. Και χάνεται και χωρίς τη δική μας προσπάθεια. Χάνεται γιατί δεν μας βοηθάει το περιβάλλον. Δεν βοηθάμε εμείς τον εαυτό μας, όλα συντελούν. Στην πτώση όλα συντελούν να γίνουν γρηγορότερα. Στην άνοδο όλα συντελούν να γίνουν αργότερα, πιο δύσκολα. Είναι εύκολη η κατρακύλα, δύσκολο το ανέβασμα.

– Πιστεύετε στην έννοια της αλληλεγγύης; Είναι τόσο δυνατή ή είναι ένα αποκούμπι που, μαζί με την ελπίδα, τα έχει τοποθετήσει ο άνθρωπος αρκετά ψηλά, γιατί τον βοηθούν κυρίως εγκεφαλικά και ίσως λιγότερο πραγματικά;

Αυτό έλειπε, να μην πιστεύω στην αλληλεγγύη. Πιστεύω ότι οι άνθρωποι είμαστε φτιαγμένοι για την αλληλεγγύη. Αλληλεγγύη τι σημαίνει; Εγγύτητα με τον άλλον. Ο άλλος είμαστε εμείς. Αν βγάλουμε αυτό από πάνω μας, την έννοια του «εγώ» και του «άλλου», της ταυτοσημίας δηλαδή, τότε απομονωνόμαστε και περπατάμε έναν δρόμο μόνοι μας, ο οποίος δεν έχει να βοηθηθεί από πουθενά. Φυσικά πιστεύω στην αλληλεγγύη. Πιστεύω ότι είναι ένα από τα βασικά συστατικά της ανθρώπινης ύπαρξης. Πρέπει να είναι. Και γίνεται.

– Στη σειρά κουβαλάτε ένα μυστικό «πιο βαρύ από όσο αντέχετε». Πόσο σας βοήθησε ως ηθοποιό να γνωρίζετε αυτό το βάρος για να χτίσετε τον ρόλο σας;

Χρησιμοποιείς ό,τι σου δίνεται. Οποιαδήποτε ευκαιρία για να μπορείς να χτίσεις έναν ρόλο. Μικρή ή μεγάλη. Μικρότερη, πλάγια, καθοδική ή ανοδική. Ο ρόλος πρέπει να χτίζεται σε ένα φάσμα τριών διαστάσεων ή ακόμα και τεσσάρων διαστάσεων. Γιατί πρέπει να υπάρχει και μία άλλη, στην οποία αφήνεις τον θεατή να μπει. Ο θεατής, όσο κι αν ακούγεται λίγο περίεργο ή λίγο ρομαντικό, συμμετέχει μαζί με τον ηθοποιό, μαζί με τον χαρακτήρα.

– Είναι μέρος του ρόλου;

Είναι μέρος του, ναι. Πρέπει ο ηθοποιός να του αφήσει ένα περιθώριο για να τον κριτικάρει ή να ταυτιστεί μαζί του. Να κάνει μία διαδρομή μαζί του. Εμείς που δουλεύουμε στον κινηματογράφο, λέμε ιστορίες ουσιαστικά. Μία ιστορία λέμε. Ένας ηθοποιός αφηγείται μία ιστορία, την ιστορία του εαυτού του μέσα από λόγια που δανείζεται από ένα κείμενο. Στο κείμενο που του έρχεται, λοιπόν, βάζει και προσωπικά του στοιχεία πέρα από αυτά που είναι γραμμένα. Ο θεατής παρακολουθεί τον χαρακτήρα, αυτό που είναι γραμμένο, συν τον ηθοποιό. Γι’ αυτό και επιλέγουν τον τάδε ηθοποιό και όχι τον άλλον ηθοποιό, για να προσθέσει και εκείνος μέσα στην, ας πούμε, ουδετερότητα που έχει ένα κείμενο πριν ζωντανέψει, την προσωπική του φλόγα.

– Είναι πιο ιντριγκαδόρικος ένας κακός ρόλος από έναν καλό;

Ο καλός ρόλος έχει το «μειονέκτημα» ότι δεν είναι αβανταδόρικος. Η διαδρομή ενός καλού χαρακτήρα είναι συγκεκριμένη. Ο κακός χαρακτήρας έχει μια άλλη διαδρομή. Ο κακός κάποια στιγμή θα γίνει καλός ή θα γίνει καλύτερος. Ίσως να γίνει ακόμα πιο κακός. Από την άλλη, ο καλός χαρακτήρας είναι πιο δύσκολος να τον ερμηνεύσεις, γιατί πρέπει να βρεις και τα κακά του στοιχεία. Γιατί δεν υπάρχει ποτέ ένα πράγμα με μία όψη, πάντα οι όψεις του νομίσματος είναι δύο.

– Γράφονται καλά κείμενα στις ημέρες μας;

Βέβαια γράφονται. Φυσικά. Για να λέμε τα πράγματα όπως έχουν, γράφονται καλά, μέτρια και πρόχειρα πράγματα. Πάντα έτσι γινόταν, δεν είχαμε καλύτερη ή χειρότερη εποχή. Λοιπόν, το ίδιο και τώρα. Η διαφορά τώρα ποια είναι; Ότι, επειδή έχει αυξηθεί ο ανταγωνισμός και έχουν αυξηθεί τα πράγματα, έχουν αυξηθεί δηλαδή και τα κανάλια και οι σειρές και ό,τι έχει να κάνει με αυτό, δίνεται μεγαλύτερη προσοχή και έτσι το προϊόν που παράγεται είναι κατά ανάγκην καλύτερο. Διότι δεν θα αντέξεις τον ανταγωνισμό. Το μέτριο ή το πρόχειρο πράγμα δεν θα αντέξει.

– Σας τρομάζει το ενδεχόμενο ένας σεναριογράφος να ρίχνει πέντε ιδέες και μια δομή στην τεχνητή νοημοσύνη και να του βγάλει το σενάριο πλέον ένας υπολογιστής και όχι συναισθηματικά η ψυχή του και το μυαλό του;

Εγώ έχω αρχίσει να το βλέπω αυτό πια. Όχι στα σενάρια. Έχω αρχίσει να το βλέπω στη συγγραφή των βιβλίων. Διαβάζω κάτι, ας πούμε, και λέω «Ωπ, αυτό είναι τεχνητή νοημοσύνη». Το βλέπω. Ευτυχώς ακόμη υπάρχουν εργαλεία στα οποία δεν έχει αναπτυχθεί τόσο πολύ η τεχνητή νοημοσύνη, οπότε προδίδεται, προδίδει τον εαυτό της.

– Σας φοβίζει;

Όλους μας φοβίζει. Μας φοβίζει γιατί το βλέπουμε ότι γίνεται. Για παράδειγμα στην Αμερική έφτασαν στο σημείο να δανείζουν το πρόσωπό τους κάποιοι, να παίρνουν κάποια χρήματα και να φτιάχνονται ταινίες. Δεν είναι επιστημονική φαντασία πλέον, είναι πραγματικότητα. Στο AI πρέπει να υπάρξουν κανόνες. Θα μου πείτε, το ίδιο λέγαμε και για το διαδίκτυο και ποιοι κανόνες; Τώρα πλέον είναι ένα τεράστιο πράγμα, αχανές, το οποίο δεν μπορείς να το κουμαντάρεις. Πρώτα απ’ όλα, ξέρουμε πολύ καλά ότι το AI τρώει απίστευτους πόρους. Νερό και ενέργεια. Αυτό δεν το ξέρει πολύ καλά ο κόσμος. Είδα μια φωτογραφία που είναι τρομακτική από την Αμερική. Είδα μια πεδιάδα, μία ολόκληρη πεδιάδα με μετασχηματιστές, τεράστιους μετασχηματιστές. Είναι σαν επιστημονική φαντασία. Σαν να βλέπω το «2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος» ή το «Matrix» ή το «Blade Runner». Μια τεράστια πεδιάδα μόνο με μετασχηματιστές και από κάτω έγραφε «μετασχηματιστές για τη λειτουργία του AI». Αυτό σημαίνει κατανάλωση ενέργειας και φυσικών πόρων. Το νερό, θα δείτε ότι θα είναι η επόμενη μάχη και όχι το πετρέλαιο. Η πόροι δεν είναι ανεξάντλητοι. Δεν γίνεται.

– Το «Κρίνο & Αγκάθι» είναι μια σειρά εποχής, με πάθος και εκδίκηση. Είναι αυτή μία συνταγή που μπορούμε να πούμε ότι φέρνει την επιτυχία σε ένα σίριαλ;

Την επιτυχία δεν την ξέρεις ποτέ. Δεν ξέρεις τι θα αρέσει στο κοινό. Υπάρχει μία χημεία. Ευτυχώς, ακόμα δεν είναι όλα γραμμένα με χαρτί. Ευτυχώς, δεν είναι όλα συνταγές. Ευτυχώς, ανατρέπονται και οι συνταγές. Και έτσι δίνεται δυνατότητα να υπάρχουν καινούργια πράγματα, αλλιώς θα ήμασταν κατεστραμμένοι.

– Η ελληνική τηλεόραση είναι καλή; Γιατί συχνά την αποδομούν και τη ματαιώνουν με χαρακτηριστική ευκολία.

Πολύ καλύτερη από πολλές ευρωπαϊκές τηλεοράσεις. Δεν θα έλεγα ότι η ελληνική τηλεόραση είναι BBC. Αλλά και η βρετανική τηλεόραση δεν είναι μόνο BBC. Νομίζω ότι έχει βελτιωθεί σε σχέση με το ξεκίνημά της. Απλά υπάρχει ένας τεράστιος ανταγωνισμός. Και έτσι φτάνει σε ένα όριο.

– Το 2015 κερδίσατε το βραβείο καλύτερου ηθοποιού της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου για την ταινία «Τετάρτη 04:45». Τι πραγματικά άλλαξε στην καριέρα σας αυτή η διάκριση; Το κασέ, ας πούμε;

Τίποτα. Τα βραβεία δεν αλλάζουν τίποτα. Και δεν πρέπει να αλλάζουν. Τι να αλλάξουν; Την καθημερινότητα των ανθρώπων; Όχι. Την καθημερινότητα των ηθοποιών; Το βραβείο το κρύβεις. Δηλαδή δεν πηγαίνεις με το βραβείο και λες «έχω πάρει ένα βραβείο», είναι αστείο έως γελοίο. Δεν αφορούν κανένα τα βραβεία. Τα βραβεία είναι μία αναγνώριση της δικής μας κοινότητας, τιμητική, την οποία σεβόμαστε και αγαπάμε πολύ και είναι συγκινητική. Για μένα, η μεγαλύτερη επιβράβευση είναι η εκτίμηση των ανθρώπων με τους οποίους δουλεύεις μαζί – το σινάφι σου. Αυτό για μένα είναι το κορυφαίο. Και μετά είναι οι άνθρωποι που σε παρακολουθούν, το κοινό. Για μένα το βραβείο είναι όταν κάποιος με σταματάει στον δρόμο και μου λέει: «Κύριε Μάινα, σας ευχαριστούμε πάρα πολύ για την πορεία που ακολουθείτε». Αυτό σημαίνει επιβράβευση. Ξέρετε, εμείς, όπως και τα υπόλοιπα επαγγέλματα, δεν είμαστε σίγουροι για αυτό που κάνουμε. Είμαστε έωλοι. Έχουμε αμφιβολίες. Έχουμε πισωγυρίσματα. Αναρωτιόμαστε «είναι καλό αυτό που κάνω ή κακό ή μέτριο; Ή δεν πρέπει να το κάνω;». Οπότε χρειάζεσαι κάποιους φάρους, κάποιους έχεις ανάγκη. Αυτό που λέγαμε πριν για την αλληλεγγύη. Να τη. Εδώ έρχεται. Είναι ένα κομμάτι της αλληλεγγύης ο άνθρωπος που σε σταματάει στον δρόμο και σου λέει καλές κουβέντες.

– Η ζωή μας έχει γίνει αρκετά σύνθετη τα τελευταία χρόνια. Αν συμφωνείτε, θέλω να μου πείτε γιατί.

Είναι μονόδρομος. Δυστυχώς. Η πολυπλοκότητα της ζωής μας ακολουθεί την πολυπλοκότητα του περιβάλλοντός μας. Βλέπετε εσείς ένα απλό περιβάλλον; Όχι. Πώς να είναι η ζωή μας, λοιπόν, απλή σε ένα τέτοιο πολυσύνθετο περιβάλλον; Πώς μπορούν να είναι απλά τα πράγματα; Γίνονται σύνθετα. Εμείς οι άνθρωποι την κατακτάμε την απλότητα. Η απλότητα δεν είναι κάτι το οποίο μας δίνεται δωρεάν. Για να κατακτήσεις την απλότητα πρέπει να κάνεις μια εσωτερική -και όχι μόνο- διαδρομή, για να περάσεις σε ένα ιδανικό σημείο, που θα είναι ιδανικό για όλους μας να το κάνουμε, ώστε να έχουμε λιγότερες ανάγκες. Να πετάμε δηλαδή, με δυο λόγια -χωρίς να θέλω να γίνομαι διδακτικός, δεν μου αρέσει καθόλου αυτός ο ρόλος- τα περιττά πράγματα από πάνω μας. Όχι μόνο τα υλικά αλλά και τα πνευματικά. Τα πνευματικά εννοώ αυτά που μας κρατάνε, τα δέσμια πράγματα. Ο δικός μας προορισμός είναι να ελευθερωθούμε από αυτά που μας μαγκώνουν εδώ.

– Πιστεύετε ότι αυτά τα περιττά πράγματα, όπως τα περιγράψατε εύστοχα, είναι και ο λόγος που έχει γίνει και τόσο ακριβή η ζωή μας; Είμαστε, δηλαδή, όμηροι των περιττών πραγμάτων, συνεπώς τα καταναλώνουμε, άρα επενδύουμε και πληρώνουμε;

Θα σας πω μία μόνο λέξη που θα τα πει όλα. Είμαστε καταναλωτές, με κεφαλαία γράμματα. Σκεφτείτε ότι τώρα που κάνουμε αυτή τη συνέντευξη, σε κάποια άλλα γραφεία υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι καταναλώνουν οκτάωρο για να κάνουν τον κόσμο να αγοράσει ένα προϊόν τους. Δηλαδή, με δύο λόγια, να πείσουν κάποιον, να τον ιντριγκάρουν ώστε να καταναλώσει κάτι. Αυτό, πολλαπλασιαζόμενο, σημαίνει ότι υπάρχει ένα περιβάλλον όπου ωθείται ο άνθρωπος να καταναλώσει, να ταυτίσει την ευτυχία με την κατανάλωση. Να του δώσει υποψία ότι όσο περισσότερο καταναλώσει τόσο πιο ευτυχής θα γίνει. Αυτό, λοιπόν, είναι μια στρατηγική η οποία ακολουθείται και εμείς δεν πρέπει να την ακολουθούμε. Πρέπει να μπορούμε να έχουμε αντίσταση σε αυτό, να δίνουμε πάντα τις δικές μας ανάγκες και τα δικά μας θέλω.

– Για πείτε μου, κύριε Μάινα, ένας καλλιτέχνης διαμορφώνει τον χαρακτήρα του και αφήνει το αποτύπωμά του σύμφωνα και με τα πολιτικά του πιστεύω;

Το κοινωνικό πρόσημο, δηλαδή αυτό που λέμε η κοινωνική εκφορά, έχει τεράστια διαφορά από το τι πραγματικά είσαι. Αυτό που είσαι δεν έχει να κάνει με την πολιτική σου ταυτότητα. Είμαστε πολιτικά όντα ούτως ή άλλως. Κάθε μας πράξη είναι πολιτική πράξη, να το πούμε έτσι χοντρικά. Ό,τι κάνουμε στην καθημερινότητά μας έχει ένα πολιτικό αποτύπωμα. Πολιτικό αποτύπωμα δεν σημαίνει εκλογικό αποτύπωμα, αλλά κοινωνικό αποτύπωμα – δηλαδή εσωτερικό, υπαρξιακό αποτύπωμα. Όλα αυτά συνθέτουν μια προσωπική εικόνα, συνθέτουν μια προσωπική πορεία. Αυτή, λοιπόν, η προσωπική πορεία είναι η πραγματική πορεία του ανθρώπου. Αυτό είναι το πραγματικό. Υπάρχει και ένα άλλο που θα μπορούσε να είναι ένα πολιτικό ένδυμα. Το πολιτικό ένδυμα μπορεί να ταυτίζεται με την εσωτερικότητα του ατόμου εύκολα, υπάρχει αυτό, αλλά μπορεί και να μην ταυτίζεται. Όταν δεν ταυτίζεται, τότε κάτι έχει γίνει λάθος. Κάποιος λέει ή δεν λέει την αλήθεια. Έχω δει ανθρώπους να συμπεριφέρονται εντελώς αντίθετα. Όμως υπάρχει μία διαφοροποίηση και μία απλοποίηση σε αυτό. Οι κοινωνικές τάξεις υπάρχουν ούτως ή άλλως. Υπάρχει μία κοινωνική διαστρωμάτωση, η οποία, όσο και αν τη γυαλίσεις, όσο και αν λιμάρεις τις γωνίες της, θα υπάρχουν πάντα. Φτιαγμένη έτσι είναι η κοινωνία ώστε να αναπαράγει μονίμως την ανισότητα. Και άλλη ανισότητα, και άλλη ανισότητα. Αυτό είναι η δομική της κοινωνίας γενικότερα. Από εκεί και πέρα, ο αγώνας του ανθρώπου είναι να μετριάσει τις ανισότητες αυτές, να τις φέρει πιο κοντά. Το ιδανικό θα ήταν να τις εξαλείψει, αλλά είναι μία ρομαντική ευχή η εξάλειψη των ανισοτήτων. Αυτό που δεν είναι ευχή όμως και είναι αγώνας είναι να μετριάσεις τις ανισότητες και να φέρεις όσο πιο κοντά γίνεται μία ισότητα ανάμεσα στους ανθρώπους.

– Είναι ξεκάθαρο ποιο είναι το καλό και ποιο είναι το κακό σε ό,τι αφορά τη δομή της κοινωνίας. Γιατί είναι τόσο δύσκολο να εφαρμοστεί το καλό;

Αν σας πω τώρα ότι υπάρχουν πάντα καλές προθέσεις, από παντού; Κανείς δεν ξεκινάει με κακές προθέσεις, από όπου κι αν προέρχεται. Η διαφορά είναι στην εφαρμογή. Η εφαρμογή βρίσκει μπροστά της εμπόδια. Και το ζήτημα πάντα, και στους πολιτικούς χώρους αλλά όχι μόνο, είναι εάν έχεις τη δυνατότητα να ξεπεράσεις αυτά τα εμπόδια και πόσο είσαι διατεθειμένος να θυσιάσεις κάτι για να πάρεις κάτι άλλο. Αυτό το άλλο, όμως, δεν είναι ποτέ υποσχετικό. Δεν θα σου δώσει ποτέ, εκ προοιμίου, το αποτέλεσμα. Γι’ αυτό και υπάρχουν οι οραματικοί άνθρωποι, ηγέτες, οι οραματιστές γενικότερα. Τι σημαίνει όραμα; Για μένα σημαίνει ο άνθρωπος ή οι άνθρωποι, οι οποίοι πιστεύουν και βλέπουν μια εικόνα, κάτι στο μέλλον, το οποίο δεν έχουν δει οι άλλοι και προσπαθούν να το μοιραστούν με τους υπόλοιπους πριν γίνει πραγματικότητα, με σκοπό να γίνει πραγματικότητα.

– Είστε 69 ετών. Αν μπορούσατε να γυρίσετε τον χρόνο πίσω, ποια συμβουλή θα δίνατε στον 18χρονο Στέλιο;

Για μένα η προσωπική μου κατάκτηση ή και η αναπηρία μου ταυτόχρονα -γιατί είναι και αναπηρία μαζί αυτό- είναι πως ό,τι πραγματικά εσωτερικά πίστευα για την ανθρωπότητα στα 18 μου χρόνια, το ίδιο πιστεύω και σήμερα, γιατί δεν έχουν αλλάξει τα πράγματα. Μια συμβουλή που θα έδινα στον εαυτό μου ή σε έναν άλλο πιτσιρικά είναι ότι όλα τα πράγματα χρειάζονται, σε ένα συγκεκριμένο μέτρο. Υπομονή και επιμονή για να μπορέσουν να προχωρήσουν έστω και μισό βήμα. Και εργασία. Σκληρή δουλειά. Τα πράγματα δεν γίνονται από τη μια στιγμή στην άλλη. Τα πράγματα δεν μεταμορφώνονται έτσι. Όλα γίνονται με μια κατάκτηση εργασίας, κόπου, συνεχόμενης δουλειάς – εσωτερικής και όχι μόνο.

– Η αθανασία είναι ευχή ή κατάρα;

Είμαστε φτιαγμένοι για να πεθάνουμε. Όλα τα πλάσματα, όλα τα έμβια όντα. Είμαστε θνητοί. Η θνητότητά μας συνέχεια μας δίνει το καμπανάκι της ματαιότητάς μας στις υπέρμετρες φιλοδοξίες μας, στην αμετροέπειά μας, στην κομπορρημοσύνη μας. Μας προσγειώνει. Μας λέει ότι ο χρόνος σας είναι πεπερασμένος. Επίσης, θνητότητα, σημαίνει ότι έχεις περιορισμένο χρόνο, πράγμα που δεν το αντιλαμβάνεται ένας νέος και καλά κάνει και δεν το αντιλαμβάνεται. Γιατί αν το αντιλαμβανόμασταν σαν νέοι, διότι σαν νέοι πιστεύαμε ότι «έχουμε μπροστά μας αιώνες των αιώνων», δεν θα είχαμε το θράσος της νεότητας και την αφέλεια της νεότητας που βγάζει τη μαχητικότητα. Θα ήμασταν φοβισμένοι. Λοιπόν, αυτό που μας δίνει η αντίληψη της θνητότητάς μας είναι η αντίληψη ότι οφείλουμε να αφήσουμε ένα έργο πίσω μας. Ό,τι κάνει ο καθένας. Οτιδήποτε. Από το να φτιάχνεις καλά παπούτσια, που είναι μια καταπληκτική δουλειά, δύσκολη και έχει ψυχή, μέχρι τον ανώτερο διανοούμενο ή οποιονδήποτε άλλο άνθρωπο, σε οτιδήποτε κάνει, με αυτό που κάνει πρέπει να αφήσει ένα αποτύπωμα. Γιατί το αποτύπωμα αυτό, να είμαστε σίγουροι, ότι θα βρει μιμητές για αυτούς που θα ζήσουν μετά από αυτό.

– Κλείνοντας, θέλω να μου πείτε αν πραγματικά μας έχει μείνει τίποτα από αυτά που έλεγαν οι πρόγονοί μας 2.500 πριν.

Παιδεία, παιδεία, παιδεία. Το ίδιο θα λέω συνέχεια. Όλα εξαρτώνται από την παιδεία. Η δική μου γενιά και η δική σας, προφανώς, ήμασταν πάρα πολύ τυχεροί, γιατί πετύχαμε καλούς δασκάλους. Θα μου πείτε, τι φταίνε τώρα οι δάσκαλοι; Όχι, δεν λέω αυτό. Εννοώ ότι εξαρτάται από το επίπεδο της γενικότερης παιδείας που υπάρχει, για να προωθήσει και να επικοινωνήσει όχι τον αρχαίο κόσμο, αλλά την ουσία αυτών που μας άφησαν οι πρόγονοί μας και να τη μεταφέρει σε εμάς – γιατί γι’ αυτό μας τα έγραψαν. Εμείς ήμασταν τυχερή γενιά, όντως πολύ τυχερή. Δεν έχω συναντήσει πολλούς συνομηλίκους μου και νεότερους, βεβαίως, οι οποίοι δεν αξιοποίησαν αυτό που λέμε το αρχαίο ελληνικό πνεύμα μέσα από τα γραπτά, από τα διαβάσματά τους, από τα σχολικά βιβλία. Εγώ τελείωσα το Εξατάξιο Κλασικό Γυμνάσιο. Από την Γ’ Γυμνασίου και μετά εμείς φεύγαμε από το σχολείο με ένα τεράστιο πάκο, από το οποίο τα δύο τρίτα ήταν αρχαία ελληνική γραμματεία. Και θα μου πείτε, τα διαβάσατε όλα; Όχι. Πρέπει να σας πω ότι πάρα πολλά από αυτά έμεναν κλειστά. Υπήρχαν κάποια πράγματα τα οποία δεν κάναμε τελικά, δεν προλαβαίναμε να κάνουμε. Ήταν τόσο μεγάλη η ύλη που δεν προλαβαίναμε κάποια να τα κάνουμε, δεν τα χρησιμοποίησα ποτέ. Δεν έχει σημασία αυτό. Σημασία έχει ότι και μετά, τα χρόνια που πέρασαν, οι καθηγητές μας που μας έδιναν το έναυσμα «παιδιά, κοιτάξτε αυτό, κοιτάξτε εκείνο, δείτε το ένα, δείτε το άλλο, πλάστε κάτι», μας έδωσαν το έναυσμα να μπούμε μέσα, να ανακαλύψουμε κάποια πράγματα για τους προγόνους μας.

• Ευχαριστούμε το Hill Athens Restaurant για τη φιλοξενία και τη φωτογράφιση