«Η ΕΦΗΜΕΡΙΣ»: ΠΕΡΑΣΑΝ 153 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΣΤΟ ΝΕΟΤΕΥΚΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

Για το φύλλο με τίτλο «Η Εφημερίς», από τις 8 το πρωί σχηματίζεται ουρά έξω από το πρακτορείο της οδού Σταδίου, κοντά στο Σύνταγμα. Το πρώτο κάρο, φορτωμένο με τις ντάνες της εφημερίδας, αναμένεται να φτάσει έπειτα από δύο ώρες. Υπάρχουν, μάλιστα, και ορισμένοι που περιμένουν ήδη στην Ερμού, εκεί όπου τυπώνεται το φύλλο.

Από την Ερμού θα φορτωθούν τα φύλλα, με προορισμό το πρακτορείο διανομής στη Σταδίου. Ανάμεσα σε όσους έχουν μαζευτεί βρίσκονται ιδιοκτήτες καφενείων, μαγειρείων και κεντρικών καταστημάτων. Προτού καν οι ντάνες περάσουν στα χέρια των μικρών διανομέων του δρόμου, εκείνοι θα προμηθευτούν για το μαγαζί τους ένα ή δύο αντίτυπα, πληρώνοντας μία πεντάρα για το καθένα. Άλλωστε, μια επιχείρηση που προσφέρει το φύλλο «Η Εφημερίς» προσελκύει πελατεία.

Οι εκδότες των λιγοστών εβδομαδιαίων εντύπων γέλασαν ειρωνικά όταν έγινε γνωστό πως, την 1η Οκτωβρίου 1873, η Αθήνα θα αποκτούσε την πρώτη καθημερινή εφημερίδα του νεότευκτου ελληνικού κράτους, όπως σημειώνει το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων.

Πού θα βρισκόταν, άραγε, αρκετή ύλη για να γεμίζει μια εφημερίδα κάθε ημέρα; Κι όμως, η προσπάθεια του συγγραφέα και δημοσιογράφου Δημήτρη Κορομηλά αγκαλιάστηκε με ενθουσιασμό. Η εφημερίδα πουλά καθημερινά σχεδόν 7.000 φύλλα, σε μια Αθήνα με 50.000 κατοίκους. Ακόμη και για τον ίδιο τον Κορομηλά, η επιτυχία αυτή ήταν απρόσμενη.

Πώς «Η Εφημερίς» κέρδισε το αθηναϊκό κοινό

Το τετρασέλιδο δημιούργημά του —μία μεγάλη σελίδα διπλωμένη στη μέση— που φέρει τον τίτλο «Η Εφημερίς», γίνεται ανάρπαστο στα καφενεία και στα υπόλοιπα σημεία συγκέντρωσης. Το κοινό απορροφά αχόρταγα το περιεχόμενό του: όχι μόνο οι μορφωμένοι της ελίτ, αλλά και άνθρωποι που δεν γνωρίζουν ανάγνωση. Οι τελευταίοι μαζεύονται γύρω από κάποιον εγγράμματο, ο οποίος τους διαβάζει δυνατά.

Στην ουσία, το «κλειδί» που φέρνει την επιτυχία της Εφημερίδος είναι αυτό που ανοίγει τον δρόμο προς το ενδιαφέρον των πολιτών, οι οποίοι είχαν αρχίσει να κουράζονται από το αποκλειστικά πολιτικό περιεχόμενο των άλλων εντύπων.

Η καθημερινή ζωή της πόλης προσφέρει άφθονα περιστατικά, άλλα σοβαρά και άλλα ευτράπελα. Υπάρχουν ακόμη το αστυνομικό δελτίο, οι αισθηματικές ιστορίες, αλλά και το ενδιαφέρον του κοινού για τα μυθιστορήματα.

Ακριβώς αυτά τα θέματα αξιοποιεί «Η Εφημερίς», κατακτώντας τους Αθηναίους και διαψεύδοντας με τον πιο εμφατικό τρόπο τους ανταγωνιστές της, οι οποίοι πίστευαν ότι δεν υπήρχε αρκετό υλικό για ένα φύλλο που θα εκδιδόταν κάθε ημέρα. Και η επιτυχία της δεν σταματά εκεί.

Τα έκτακτα φύλλα και η νέα εποχή του ρεπορτάζ

Όποτε προκύπτουν έκτακτες περιστάσεις και η επικαιρότητα προσφέρει μεγάλη ποσότητα ύλης, εξαιτίας κάποιου σημαντικού γεγονότος στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό, ο Κορομηλάς εκδίδει και δεύτερο, απογευματινό φύλλο.

Με την «Η Εφημερίς» κάνει την εμφάνισή του το ρεπορτάζ. Ο ρεπόρτερ βγαίνει στους δρόμους, παρακολουθεί ξεκαθαρίσματα λογαριασμών, μικρές συμπλοκές με αφορμή τα χαρτιά, διαπληκτισμούς ανάμεσα σε πελάτες και «επώνυμες» συζυγικές απιστίες, μεταφέροντάς τα κατόπιν με ζωντανό τρόπο στις σελίδες. Η κρυφή ματιά στις ζωές των άλλων πάντα εξάπτει την περιέργεια του αναγνώστη. Παράλληλα, τον συναρπάζουν τα μυθιστορήματα, χάρη στα οποία είναι ιδιαίτερα έντονη και η γυναικεία παρουσία στο αναγνωστικό κοινό της Εφημερίδος.

Στις σελίδες της παρουσιάζουν τα πρώτα έργα τους ο Παλαμάς, ο Καρκαβίτσας, ο Κονδυλάκης και αρκετοί ακόμη. Ο μόνιμος συνεργάτης της, Παπαδιαμάντης, δημοσιεύει εδώ σε συνέχειες τους Εμπόρους των Εθνών και τη Γυφτοπούλα. Θα χρειαστεί να περάσουν χρόνια μέχρι τα έργα αυτά να κυκλοφορήσουν ως βιβλία. Προς το παρόν, η γραφή του μαγεύει τους αναγνώστες της Εφημερίδος.

Ο Παπαδιαμάντης στα γραφεία της «Εφημερίδος»

Ο Παπαδιαμάντης περνά σχεδόν απαρατήρητος στον χώρο του εντύπου, στην Ερμού, με τη διακριτικότητα ενός κλέφτη. Παίρνει θέση σε ένα σκοτεινό, γωνιακό γραφείο και περνά ατελείωτες ώρες γράφοντας, σβήνοντας και «μουτζουρώνοντας» με την αγαπημένη του πένα, το μελάνι της οποίας έχει ποτίσει τις άκρες των νυχιών του. Στο τέλος παραδίδει τα χειρόγραφά του και αποχωρεί εξίσου αθόρυβα.

Καθώς γνωρίζει άριστα Αγγλικά και Γαλλικά, αναλαμβάνει επίσης μεταφράσεις ξένων έργων, αφού «Η Εφημερίς» δημοσιεύει κάθε ημέρα ένα ελληνικό και ένα ξένο έργο. Αυτή την περίοδο ο Παπαδιαμάντης μεταφράζει Ντοστογιέφσκι και συγκεκριμένα το «Έγκλημα και Τιμωρία».

Οι τυπογραφικές μηχανές της Εφημερίδος θα σταματήσουν το 1922, προτού το έντυπο συμπληρώσει πενήντα χρόνια ζωής. Έως τότε, στο μεταξύ, θα έχουν κάνει την εμφάνισή τους αρκετές ακόμη καθημερινές εφημερίδες, με πιο πλούσια θεματολογία.

Η θέση της «Εφημερίδος» στην ελληνική ενημέρωση

Παρά ταύτα, «Η Εφημερίς» θα παραμένει για πάντα το σημείο εκκίνησης της μακράς διαδρομής που ακολούθησε η καθημερινή ενημέρωση στην Ελλάδα.

Φωτογραφία: Ψηφιακή βιβλιοθήκη ΑΝΕΜΗ