Πρόγραμμα γυρισμάτων: Γιατί η πρώτη σκηνή μπορεί να είναι η τελευταία της ιστορίας
Το σενάριο δίνει την ιστορία, όμως οι τοποθεσίες, οι ηθοποιοί και το φως συχνά καθορίζουν τη σειρά των λήψεων.

Βλέπουμε μια ταινία από την αρχή ως το τέλος, όμως το πρόγραμμα γυρισμάτων συνήθως δεν ακολουθεί τη σειρά της ιστορίας. Η πρώτη σκηνή που γυρίζεται μπορεί να βρίσκεται στη μέση ή ακόμη και στο τέλος της αφήγησης.
Η επιλογή γίνεται αφού το συνεργείο καταγράψει τι χρειάζεται κάθε σκηνή και συνδυάσει τις τοποθεσίες, τη διαθεσιμότητα των ηθοποιών, τον εξοπλισμό, το φως και τις ανάγκες του σκηνοθέτη. Έτσι καταρτίζεται μια πρακτική σειρά λήψεων, ενώ η καταγραφή της συνέχειας βοηθά αργότερα να συρραφούν τα πλάνα σύμφωνα με το ντεκουπάζ.
Πώς φτιάχνεται το πρόγραμμα γυρισμάτων;
Πριν αποφασιστεί ποια σκηνή θα γυριστεί πρώτη, το σενάριο αναλύεται σκηνή προς σκηνή. Η διαδικασία, γνωστή ως script breakdown, καταγράφει τους ανθρώπους, τους χώρους και τα υλικά που χρειάζονται: από ηθοποιούς και κοστούμια έως αντικείμενα, κάμερες, φώτα και ειδικά εφέ.
Αυτή η καταγραφή δίνει στην παραγωγή τα δεδομένα τόσο για το πρόγραμμα όσο και για τον προϋπολογισμό. Μια σκηνή δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως λίγες σελίδες διαλόγου, αλλά και ως σύνολο αναγκών που πρέπει να συντονιστούν για το γύρισμα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗΡεπορτάζ Τώρα: «Πάρτε τον!» – Η έντονη κόντρα που οδήγησε στη διακοπή της σύνδεσηςΣτο ελληνικό επαγγελματικό πλαίσιο, ο Α΄ βοηθός σκηνοθέτη αναλύει το σενάριο και καταρτίζει το πρόγραμμα σε συνεργασία με τον σκηνοθέτη, τη διεύθυνση παραγωγής και τη διεύθυνση φωτογραφίας. Η κατανομή μπορεί να διαφέρει ανά παραγωγή: την πρώτη εκδοχή μπορεί να την ετοιμάσει και ο παραγωγός γραμμής.
Ένα εργαλείο για τις δοκιμές είναι το stripboard, όπου οι σκηνές εμφανίζονται σε λωρίδες που μπορούν να μετακινηθούν. Με στοιχεία όπως το αν η σκηνή είναι εσωτερική ή εξωτερική και αν εξελίσσεται ημέρα ή νύχτα, η ομάδα εξετάζει διαφορετικούς συνδυασμούς πριν καταλήξει σε σειρά.
Γιατί να μη γυριστούν οι σκηνές με τη σειρά της ιστορίας;
Ο χώρος είναι συχνά η απάντηση. Αν αρκετές σκηνές εκτυλίσσονται στο ίδιο διαμέρισμα, η παραγωγή μπορεί να τις συγκεντρώσει, ακόμη κι αν στην ταινία απέχουν πολύ μεταξύ τους. Έτσι περιορίζονται οι επαναλαμβανόμενες μετακινήσεις και τα στησίματα.
Ας υποθέσουμε ότι τρεις σκηνές διαδραματίζονται στο ίδιο διαμέρισμα, αλλά σε διαφορετικές ημέρες της ιστορίας. Μπορούν να προγραμματιστούν για την ίδια ημέρα γυρίσματος, εφόσον έχουν προβλεφθεί τα κατάλληλα κοστούμια, το μακιγιάζ και τα αντικείμενα για κάθε χρονική φάση.
Η διάκριση ανάμεσα στην ημέρα της ιστορίας και στην ημέρα γυρίσματος φαίνεται και σε ένα πραγματικό ελληνικό ημερήσιο πρόγραμμα του 2018. Οι σκηνές 7 και 3 έχουν τοποθετηθεί διαδοχικά στην ίδια κρεβατοκάμαρα, παρότι ανήκουν αντίστοιχα στη δεύτερη και στην πρώτη ημέρα της αφήγησης.
Το ίδιο πρόγραμμα περιλαμβάνει για κάθε σκηνή τους απαιτούμενους ηθοποιούς, τις σελίδες του σεναρίου και παρατηρήσεις για κοστούμια, μακιγιάζ, αντικείμενα και εφέ. Η κοινή τοποθεσία βοηθά στην οργάνωση, αλλά δεν καταργεί τις διαφορετικές ανάγκες κάθε σκηνής.
Αρκεί να είναι διαθέσιμος ο χώρος;
Όχι. Χρειάζεται να συμπέσουν και οι διαθεσιμότητες των ηθοποιών που εμφανίζονται στη σκηνή, αλλά και να υπάρχει χρόνος για την προετοιμασία τους από τα τμήματα κοστουμιών, μακιγιάζ και μαλλιών. Το πρόγραμμα αποτυπώνει ποιοι χρειάζονται κάθε ημέρα και βοηθά στον υπολογισμό των ημερών εργασίας του καστ.
Στη σειρά μπαίνουν επίσης ο εξοπλισμός και τα τεχνικά στοιχεία. Μια σκηνή με ειδικά εφέ ή ιδιαίτερες ανάγκες φωτισμού δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί σαν να απαιτεί μόνο την παρουσία των ηθοποιών. Το breakdown επιτρέπει στην παραγωγή να δει αυτές τις ανάγκες πριν μοιράσει τις σκηνές στις ημέρες γυρίσματος.
Η ώρα της ημέρας μπορεί να καθορίσει τον προγραμματισμό. Σε ένα παράδειγμα, μια σκηνή σε δρόμο που χρειάζεται εφέ φωτός αυγής τοποθετείται όσο γίνεται νωρίτερα μέσα στην ημέρα. Η διαθεσιμότητα του χώρου είναι μόνο ένα από τα κριτήρια.
Υπάρχει και η δημιουργική πλευρά. Ο σκηνοθέτης μπορεί, για παράδειγμα, να μη θέλει πολλές συναισθηματικά απαιτητικές σκηνές του ίδιου ηθοποιού τη μία αμέσως μετά την άλλη. Η αποδοτική χρήση του χρόνου πρέπει να συμβαδίζει με τις ανάγκες της ερμηνείας.
Κι αν ο καιρός ή μια ασθένεια χαλάσουν το σχέδιο;
Το πρόγραμμα δεν είναι αμετάβλητο. Η κακοκαιρία ή η ασθένεια ενός ηθοποιού μπορεί να ανατρέψει την αρχική σειρά, οπότε οι λωρίδες στο stripboard μπορούν να αναδιαταχθούν.
Στην ελληνική περιγραφή αρμοδιοτήτων, ο Α΄ βοηθός σκηνοθέτη συντάσσει και το ημερήσιο πρόγραμμα λήψεων. Αν αυτό ανατραπεί, προβλέπει εναλλακτικό πρόγραμμα όπου είναι εφικτό. Η επιλογή της πρώτης σκηνής, επομένως, μπορεί να αλλάξει ακόμη κι όταν έχει προηγηθεί προσεκτική οργάνωση.
Πώς ενώνονται μετά τα κομμάτια χωρίς να φαίνονται τα άλματα;
Τη συνέχεια παρακολουθεί ο υπεύθυνος συνέχειας (script supervisor). Καταγράφει λεπτομέρειες για τον χώρο και τον χρόνο της σκηνής, τα αντικείμενα, τις θέσεις και τις κινήσεις των προσώπων, αλλά και στοιχεία της κάμερας.
Σκεφτείτε ένα πλάνο όπου ένας ηθοποιός κρατά ένα μισογεμάτο ποτήρι στο δεξί χέρι. Αν το κοντινό πλάνο γυριστεί αργότερα, η θέση και η κατάσταση του ποτηριού πρέπει να ταιριάζουν ώστε τα δύο πλάνα να μπορούν να κοπούν μαζί χωρίς ορατό άλμα.
Ο υπεύθυνος συνέχειας παρακολουθεί επίσης τη συνέχεια των διαλόγων και τη σωστή συρραφή των πλάνων, ενώ οι σημειώσεις του βοηθούν τη συνεργασία με το μοντάζ. Η καταγραφή δεν αποφασίζει μόνη της την τελική ταινία, αλλά δίνει στους συντελεστές τις πληροφορίες που χρειάζονται για να ενώσουν το υλικό.
Και κάπως έτσι, ένα ποτήρι στο σωστό χέρι μπορεί να κρατήσει ενωμένες δύο σκηνές που γυρίστηκαν με μέρες διαφορά.














