Άγιος Νικόλαος και Santa Claus: ίδια ιστορία;

Από τα Μύρα και τον ολλανδικό Sinterklaas έως τον αμερικανικό Santa, μια διαδρομή με θρύλους και ανατροπές.

Newsroom · 4′ ανάγνωση
Άγιος Νικόλαος και Santa Claus: ίδια ιστορία;

Η σύνδεση του Αγίου Νικολάου με τον Santa Claus είναι ισχυρή, κυρίως μέσω της ολλανδικής παράδοσης του Sinterklaas. Ο επίσκοπος των Μύρων αποτελεί βασική ιστορική και ονομαστική αφετηρία του δωροφόρου.

Όμως ο σημερινός Santa δεν είναι απλώς ένα πορτρέτο του αγίου με διαφορετικά ρούχα. Είναι μια λαϊκή μορφή που διαμορφώθηκε σταδιακά, ενώ στην ελληνική πρωτοχρονιάτικη παράδοση ο δωροφόρος συνδέεται με έναν άλλο άγιο: τον Βασίλειο.

Τι γνωρίζουμε για τον επίσκοπο των Μύρων;

Ο Νικόλαος περιγράφεται ως επίσκοπος των Μύρων της Λυκίας τον 4ο αιώνα. Η μνήμη του γιορτάζεται στις 6 Δεκεμβρίου, αλλά τα ιστορικά βέβαια στοιχεία για τη ζωή του είναι λίγα.

Ακόμη και το έτος του θανάτου του παραμένει αβέβαιο. Αντίθετα, η λατρεία του στα Μύρα τεκμηριώνεται από τον 6ο αιώνα και η εξάπλωσή της πέρα από τη Λυκία από τον 9ο αιώνα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗΗ Μαίρη Αργυριάδου έκανε είσοδο στην εκπομπή της Σίσσυς Χρηστίδου

Γύρω από το πρόσωπό του αναπτύχθηκαν ιστορίες προσφοράς. Μία από αυτές λέει ότι άφηνε κρυφά χρήματα σε φτωχά σπίτια και ότι έδωσε χρυσό για τρεις άπορες κοπέλες. Πρόκειται για αγιολογική παράδοση, όχι για λεπτομέρειες που μπορούμε όλες να επιβεβαιώσουμε ανεξάρτητα ως βιογραφικά γεγονότα.

Η εικόνα του κρυφού δωρητή μάς βοηθά να καταλάβουμε πώς ο άγιος συνδέθηκε στη λαϊκή παράδοση με τα δώρα. Η σύνδεση αυτή πέρασε στην ολλανδική παράδοση του Sinterklaas και αργότερα στον αμερικανικό Santa.

Πώς πέρασε ο Άγιος Νικόλαος στον Santa Claus;

Sinterklaas είναι το ολλανδικό όνομα του Αγίου Νικολάου. Στην ολλανδική παράδοση, η γιορτή συνδέεται με την παραμονή της, στις 5 Δεκεμβρίου, και με το πρωινό της 6ης, όταν τα παιδιά βρίσκουν τα δώρα τους.

Η παράδοση ταξίδεψε στη Νέα Ολλανδία μαζί με τους Ολλανδούς αποίκους. Εκείνοι ίδρυσαν το Νέο Άμστερνταμ, στη θέση της σημερινής Νέας Υόρκης, το 1626. Η ονομασία εξελίχθηκε σταδιακά σε Santa Claus.

Η παρουσία της γιορτής στη Νέα Υόρκη καταγράφεται και αργότερα: εφημερίδα της πόλης αναφέρθηκε σε συγκεντρώσεις ολλανδικών οικογενειών για τον Άγιο Νικόλαο το 1773 και ξανά το 1774.

Η συγγένεια των ονομάτων δείχνει τη σύνδεση, όχι όμως και μια μορφή που έμεινε αναλλοίωτη. Ο Sinterklaas και ο αμερικανικός Santa ανήκουν σε μια κοινή ιστορία, με διαφορετικά χαρακτηριστικά καθώς η αφήγηση εξελισσόταν.

Πότε απέκτησε έλκηθρο και τάρανδους;

Στις αρχές του 19ου αιώνα, οι ιστορίες και οι εικόνες γύρω από τον Άγιο Νικόλαο στη Νέα Υόρκη άρχισαν να προσθέτουν στοιχεία που σήμερα μας φαίνονται οικεία. Το 1804, ο John Pintard διένειμε ξυλογραφίες του αγίου όπου, στο φόντο, φαίνονταν κάλτσες δίπλα στο τζάκι με παιχνίδια και φρούτα.

Ο συγγραφέας Washington Irving συνέβαλε στη διάδοση ιστοριών για τον Sinterklaas. Σε αναθεώρηση του έργου του το 1812 εμφανίζεται και μια ιπτάμενη άμαξα του Αγίου Νικολάου.

Ένα επόμενο σημαντικό βήμα ήταν το ποίημα «A Visit from St. Nicholas», γνωστό και ως «The Night Before Christmas». Οι πηγές διαφωνούν για τη χρονολόγησή του, όμως το Museum of the City of New York καταγράφει την ανώνυμη δημοσίευσή του στην εφημερίδα Troy Sentinel στις 23 Δεκεμβρίου 1823. Το ποίημα παρουσίασε, μεταξύ άλλων, έλκηθρο και οκτώ τάρανδους.

Το ποίημα αποδόθηκε αργότερα στον Clement Clarke Moore, ο οποίος το διεκδίκησε ως δικό του το 1844. Η πατρότητά του έχει αμφισβητηθεί, οπότε η ανώνυμη πρώτη δημοσίευση είναι το ασφαλές σημείο αναφοράς.

Τον εφηύρε τελικά η Coca-Cola;

Όχι. Η αναγνωρίσιμη αμερικανική μορφή του Santa είχε ήδη διαμορφωθεί σε σημαντικό βαθμό πριν από τις διαφημίσεις της εταιρείας.

Ο εικονογράφος Thomas Nast άρχισε να σχεδιάζει τον Santa για το Harper’s Weekly τον Ιανουάριο του 1863. Δεν δημιούργησε τη φιγούρα από το μηδέν: συνδύασε την παράδοση του Αγίου Νικολάου με άλλες γερμανικές λαϊκές παραδόσεις. Η εικόνα του «Merry Old Santa Claus», το 1881, ήταν ιδιαίτερα σημαντική για την εδραίωση της μορφής.

Το 1931 η Coca-Cola ανέθεσε στον Haddon Sundblom διαφημιστικές απεικονίσεις του Santa με κόκκινη στολή. Η καμπάνια χρησιμοποίησε επομένως μια εικόνα με προϊστορία: δεν αποδεικνύει ούτε ότι η εταιρεία δημιούργησε τον Santa ούτε ότι έντυσε πρώτη τη μορφή στα κόκκινα.

Και ο δικός μας Άγιος Βασίλης;

Στην ελληνική πρωτοχρονιάτικη παράδοση, ο δωροφόρος συνδέεται με τον Άγιο Βασίλειο, που γιορτάζεται την Πρωτοχρονιά. Η παράδοση τον συνδέει με την Καισάρεια της Καππαδοκίας και με την κοπή της βασιλόπιτας.

Αυτή είναι διαφορετική αφετηρία από τη διαδρομή Νικόλαος–Sinterklaas–Santa Claus. Στη σύγχρονη εποχή, ωστόσο, η λαϊκή εικόνα του Αγίου Βασιλείου μπορεί να συγχωνεύεται με εκείνη του Santa, υπό την επίδραση της μαζικής κουλτούρας και της παγκοσμιοποίησης.

Έτσι εξηγείται η φαινομενική σύγχυση: ο Άγιος Νικόλαος βρίσκεται στις ρίζες του Santa Claus, ενώ ο ελληνικός Άγιος Βασίλης ανήκει σε άλλη παράδοση.

ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ

Σήμερα στο COUSCOUS

ΖΩΔΙΑ, ΓΙΟΡΤΕΣ, ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΚΑΙ TV