Η 25η Μαρτίου αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ημερομηνίες του ελληνισμού, λόγω του εορτασμού του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου και την επέτειο της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Μέσα σε αυτό το διπλό πλαίσιο πίστης και ιστορικής μνήμης, η παράδοση θέλει το τραπέζι της ημέρας να περιλαμβάνει μπακαλιάρο με σκορδαλιά. Το ερώτημα που συχνά προκύπτει είναι γιατί επιλέχθηκε συγκεκριμένα αυτό το πιάτο.
Η απάντηση βρίσκεται στη νηστεία της Σαρακοστής. Η περίοδος πριν το Πάσχα χαρακτηρίζεται από αυστηρούς διατροφικούς κανόνες, με αποχή από το κρέας, τα γαλακτοκομικά και το ψάρι. Ωστόσο, η Εκκλησία επιτρέπει την κατανάλωση ψαριού σε δύο μόνο περιπτώσεις: στον Ευαγγελισμό και την Κυριακή των Βαΐων. Έτσι, η 25η Μαρτίου γίνεται μια «ανάπαυλα» μέσα στη νηστεία, όπου το ψάρι αποκτά ξεχωριστή θέση στο τραπέζι.
Ο μπακαλιάρος δεν επιλέχθηκε τυχαία. Στα παλαιότερα χρόνια, ιδιαίτερα σε ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές της Ελλάδας, η πρόσβαση σε φρέσκο ψάρι ήταν δύσκολη έως αδύνατη. Αντίθετα, ο παστός μπακαλιάρος, που μπορούσε να διατηρηθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς ψύξη, ήταν οικονομικός και εύκολα μεταφερόμενος. Εισαγόταν κυρίως από χώρες του Βορρά και γρήγορα καθιερώθηκε ως βασικό τρόφιμο για τις λαϊκές τάξεις.
Η σκορδαλιά, που συνοδεύει παραδοσιακά τον μπακαλιάρο, δεν είναι απλώς μια γευστική επιλογή. Το σκόρδο θεωρούνταν τροφή με ισχυρές ιδιότητες, τόσο για την υγεία όσο και για την ενίσχυση του οργανισμού. Σε συνδυασμό με τον τηγανητό μπακαλιάρο, δημιουργεί ένα πιάτο έντονο, χαρακτηριστικό και βαθιά συνδεδεμένο με τη λαϊκή κουζίνα.
Με την πάροδο των χρόνων, το συγκεκριμένο έδεσμα ξεπέρασε τα πρακτικά του αίτια και απέκτησε συμβολικό χαρακτήρα. Σήμερα, ο μπακαλιάρος της 25ης Μαρτίου δεν είναι μόνο αποτέλεσμα θρησκευτικής επιτρεπτικότητας ή ανάγκης συντήρησης τροφίμων. Είναι μια γαστρονομική παράδοση που ενώνει γενιές, μεταφέροντας μνήμες οικογενειακών τραπεζιών και συλλογικής ταυτότητας.
Έτσι, κάθε χρόνο, το άρωμα του τηγανητού μπακαλιάρου και της σκορδαλιάς λειτουργεί ως ένας άτυπος συνδετικός κρίκος ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Ένα πιάτο που αφηγείται ιστορίες επιβίωσης, πίστης και πολιτισμού, διατηρώντας ζωντανή μια παράδοση που συνεχίζει να έχει θέση στη σύγχρονη ελληνική καθημερινότητα.