ΑΘΗΝΑ: ΕΝΝΙΑ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΣΦΥΚΤΙΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΤΟΥΡΙΣΤΕΣ

Κυριακή βράδυ στο Μοναστηράκι. Δεκάδες τουρίστες, σε σχήμα κύκλου, παρακολουθούν με κέφι τα τραγούδια, τον χορό και τα ζογκλερικά σκετς των street performers. Τα χειροκροτήματα μετά από κάθε τραγούδι ή άλμα «τραντάζουν» το χώρο. Η πλατεία Μοναστηρακίου έχει μετατραπεί στην πιο ζωντανή, καθημερινή, «σκηνή» της Αθήνας, για τέτοιου είδους θεάματα, έχοντας φόντο την Ακρόπολη. Παραδίπλα, στα ψητοπωλεία «δεν πέφτει καρφίτσα». Η κίνηση δε σταματά ποτέ. Ό,τι συμβαίνει πλέον όλες τις ώρες στο κέντρο της πόλης.

Η σημαντική και επιταχυνόμενη τουριστική ανάπτυξη της Αθήνας, καταγράφεται τόσο στο Παρατηρητήριο Βιώσιμου Τουρισμού, που έχει αναπτύξει ο Δήμος Αθηναίων για τη συλλογή, ανάλυση και αξιοποίηση δεδομένων σε πραγματικό χρόνο με στόχο την πρόληψη των συνεπειών του υπερτουρισμού, όσο και στη μελέτη Φέρουσας Τουριστικής Ικανότητας της πόλης.

«Παρά την αναστολή που επέφερε η πανδημία το 2021, με μείωση των κλινών Βραχυχρόνιας Μίσθωσης, κατά περίπου 16% σε σχέση με το 2018, η περίοδος 2021–2025 σηματοδοτεί μια εντυπωσιακή ανάκαμψη και υπέρβαση των προπανδημικών επιπέδων», σχολιάζει ο πρόεδρος της Εταιρείας Ανάπτυξης και Τουριστικής Προβολής Αθηνών (ΕΑΤΑ) του Δήμου Αθηναίων, Ε. Μαρινάκης.

Νέα ιστορικά υψηλά για τα καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης

Τα στοιχεία δείχνουν ότι τα καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης το 2025 (18.769) υπερβαίνουν κατά 59,5% τα αντίστοιχα του 2021, φτάνοντας σε νέα ιστορικά υψηλά. Στο σύνολο της οκταετίας 2018–2025, ο αριθμός των Μονάδων Τουριστικής Διαμονής (Ξενοδοχειακές Μονάδες και καταλύματα Βραχυχρόνιας Μίσθωσης, αθροιστικά), αυξήθηκε κατά 33,5% και οι συνολικές κλίνες κατά 24,3%, ενώ ο αριθμός των ξενοδοχείων αυξήθηκε κατά 29,1%.

Ιδιαίτερα αποκαλυπτική είναι η εξέλιξη των δεικτών τουριστικής έντασης. Ο δείκτης «Διανυκτερεύσεις ανά Κάτοικο» για τον μέσο όρο του Δήμου σχεδόν τριπλασιάστηκε (3,67 το 2018 έναντι 10,41 το 2025), σημειώνοντας αύξηση 183,7%), ενώ ο δείκτης «Τουρίστες ανά Κάτοικο» αυξήθηκε κατά 142,2%.

* STR είναι τα καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης

Ραγδαία αύξηση της τουριστικής πίεσης

«Τα μεγέθη αυτά αποτυπώνουν πως η τουριστική πίεση στον Δήμο εντατικοποιείται ραγδαία, πολύ ταχύτερα από ό,τι η απλή αύξηση του αριθμού των καταλυμάτων θα υπέδειχνε», σχολιάζει στο «Βήμα» ο κ. Μαρινάκης.

Όπως σημειώνει, αναφορικά με τον βαθμό σύνθετης τουριστικής εξειδίκευσης, το 2018 συνολικά 11 γειτονιές του Δήμου Αθηναίων κατατάσσονταν στην ανώτατη κλάση του Σχεδίου Δράσης για τον Ελληνικό Τουρισμό («Πολύ Υψηλή»), αριθμός που παρέμεινε ουσιαστικά σταθερός το 2025 (9 γειτονιές). «Η ελαφρά αυτή μείωση δεν αντανακλά βελτίωση της κατάστασης, αλλά το γεγονός ότι η τουριστική ανάπτυξη διαχέεται πλέον σε περισσότερες γειτονιές, ανεβάζοντας τον μέσο όρο και ισοπεδώνοντας τις διαφορές μεταξύ τους», τονίζει.

Οι 9 περιοχές του τουριστικού κορεσμού

Οι γειτονιές που διατηρούν «Πολύ Υψηλή» σύνθετη τουριστική εξειδίκευση το 2018 και το 2025, και συνιστούν τον σκληρό πυρήνα τουριστικού κορεσμού του Δήμου, είναι οι:

• Εμπορικό Κέντρο.
• Μοναστηράκι και Πλάκα.
• Ψυρρή και Κουμουνδούρου.
• Μακρυγιάννη.
• Αγ. Κωνσταντίνος και Πλατεία Βάθης.
• Θησείο.
• Καλλιρρόης.
• Δουργούτι Ι (μέρος της συνοικίας του Νέου Κόσμου, πάνω από τη Λ. Συγγρού).
• Πλατεία Πλαστήρα στο Παγκράτι.

Η «νούμερο 1» τουριστική γειτονιά

Επιπλέον, η 1η Δημοτική Κοινότητα της Αθήνας (Κέντρο, Πλάκα, Κολωνάκι, Εξάρχεια), συγκεντρώνει σχεδόν το 60% των συνολικών κλινών του Δήμου και η απόσταση από τις υπόλοιπες έξι Δημοτικές Κοινότητες παραμένει πολύ μεγάλη, υποδηλώνοντας ότι η τουριστική υποδομή παραμένει βαθιά γεωγραφικά συγκεντρωμένη, παρά τη σταδιακή διάχυση που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια.

Μεταξύ των σημαντικών γειτονιών, ξεχωρίζουν ως προς την εξέλιξή τους, οι ακόλουθες:

• Το Εμπορικό Κέντρο. Αναδεικνύεται ως η γειτονιά με την ταχύτερη τουριστική επέκταση στον Δήμο. Από 504 σπίτια βραχυχρόνιας μίσθωσης και 24 ξενοδοχεία το 2018 σε 1.465 σπίτια τύπου Airbnb και 49 ξενοδοχεία το 2025 (αύξηση 190,7% και 104,2% αντίστοιχα). Αξίζει να επισημανθεί ότι το Εμπορικό Κέντρο ξεπέρασε το Μοναστηράκι και την Πλάκα σε αριθμό σπιτιών βραχυχρόνιας μίσθωσης ήδη από το 2023 και το 2025 καταγράφει περίπου 35% περισσότερες μονάδες. Ο δείκτης «Τουρίστες ανά τ.χλμ» αυξήθηκε από 148.721 σε 588.087 (αύξηση 295,4%), ενώ ο δείκτης «Διανυκτερεύσεις ανά Κάτοικο» έφθασε από 106,48 σε 503,32, καταγράφοντας την υψηλότερη τιμή στον Δήμο της Αθήνας. Ο Δείκτης Εξειδίκευσης Τουρισμού ως προς τον Δήμο ανήλθε το 2025 σε 12,78, τον υψηλότερο μεταξύ όλων των γειτονιών.
• Οι περιοχές Ψυρρή και Κουμουνδούρου παρουσιάζουν επίσης ισχυρή δυναμική. Τα διαμερίσματα βραχυχρόνιας μίσθωσης σχεδόν διπλασιάστηκαν (από 453 σε 868, παρουσιάζοντας αύξηση 91,6%), ενώ ο δείκτης «Τουρίστες ανά τ.χλμ» αυξήθηκε κατά 154,1% (350.686 σε 891.082), κατατάσσοντάς το 2025 την περιοχή στη δεύτερη θέση. Ο δείκτης «Διανυκτερεύσεις ανά Κάτοικο» (185,98 το 2025) αποτυπώνει εξαιρετικά υψηλή τουριστική πίεση αναλογικά με το μόνιμο πληθυσμό.
• Η περιοχή Μακρυγιάννη διακρίνεται για την υψηλότερη τιμή στον δείκτη «Τουρίστες ανά τ.χλμ» το 2025 στο Δήμο (1.003.565). Πρόκειται για πολύ υψηλή τιμή που αντανακλά τη σχετικά μικρή εδαφική της έκταση σε συνδυασμό με την πυκνή τουριστική δραστηριότητα. Τα καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης αυξήθηκαν κατά 28,5% στην οκταετία, με παροδική μείωση κατά τη διάρκεια της πανδημίας.
• Οι περιοχές Μοναστηράκι και Πλάκα, παρότι η τουριστική τους επέκταση είναι πιο μέτρια σε σχέση με τις παραπάνω γειτονιές (αύξηση 30,4% των καταλυμάτων βραχυχρόνιας μίσθωσης), εξακολουθούν να αποτελούν από τις πλέον τουριστικά φορτισμένες γειτονιές του Δήμου. Ο δείκτης «Τουρίστες ανά Κάτοικο» αγγίζει τους 198,43, υποδηλώνοντας έναν πληθυσμό κατοίκων που βιώνει μια από τις εντονότερες τουριστικές πιέσεις στον ευρύτερο αστικό ιστό της Αθήνας.

Ποιες άλλες περιοχές έχουν ανοδική πορεία

Αξίζει να σημειωθεί ότι το φαινόμενο της τουριστικής επέκτασης δεν εξαντλείται στις ήδη κορεσμένες γειτονιές. Περιοχές όπως το Κουκάκι (από 311 σε 465 καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης, και αύξηση 49,5%) και τα Εξάρχεια (από 351 σε 499 καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης), παρουσιάζουν ανοδική πορεία, υποδηλώνοντας διάχυση της τουριστικής ανάπτυξης από τον κεντρικό πυρήνα προς ευρύτερες γειτονιές.

«Η τάση αυτή, εφόσον συνεχιστεί, ενδέχεται να μεταβάλει τον χαρακτήρα γειτονιών που έως σήμερα παρέμεναν εκτός ζώνης τουριστικού κορεσμού», επισημαίνει ο πρόεδρος της Εταιρείας Ανάπτυξης και Τουριστικής Προβολής Αθηνών.

Για την αναστολή νέων αδειών βραχυχρόνιας μίσθωσης στην 1η (Κέντρο, Πλάκα, Κολωνάκι, Εξάρχεια), τη 2η (Παγκράτι, Νέος Κόσμος, Μετς, Στάδιο) και 3η Δημοτική Κοινότητα (Βοτανικός, Μεταξουργείο, Πετράλωνα, Θησείο), τα δεδομένα αποτυπώνουν ένα σαφές αποτέλεσμα: η αύξηση των καταλυμάτων τύπου Airbnb που κυμαινόταν στο 18-20% κατά την περίοδο 2023 – 2024 περιορίστηκε δραστικά στο 1,7 – 5,4% για την περίοδο 2024 – 2025. «Ωστόσο, η αναστολή λειτουργεί ως φρένο και όχι ως αντιστροφή. Το υπάρχον απόθεμα των εν λόγω καταλυμάτων παραμένει ενεργό στο σύνολό του, με αποτέλεσμα η τουριστική πίεση στον κατοικημένο χώρο να παγώνει στα σημερινά επίπεδα χωρίς να υποχωρεί», εξηγεί ο κ. Μαρινάκης.

Ζήτημα βιωσιμότητας

Συνολικά, συμπεραίνει, τα δεδομένα αποτυπώνουν έναν Δήμο σε πορεία ραγδαίας τουριστικοποίησης, με γεωγραφικά συγκεντρωμένη αλλά διαρκώς διαχεόμενη τουριστική δραστηριότητα, και με δείκτες τουριστικής έντασης που – ιδίως στις κορεσμένες γειτονιές – θέτουν ζητήματα βιωσιμότητας του αστικού ιστού, της κατοικίας και της ποιότητας ζωής των μόνιμων κατοίκων.

Πηγή: ΤΟ ΒΗΜΑ