Υγεία και ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα: οι προκλήσεις στην πρόσβαση και την περίθαλψη

Με την ψήφιση των νόμων για την ισότητα στον πολιτικό γάμο, που αφορά και τα ομόφυλα ζευγάρια, και για την ταυτότητα φύλου, διαδόθηκε η λανθασμένη εντύπωση ότι τα…

Newsroom · 6′ ανάγνωση
Υγεία και ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα: οι προκλήσεις στην πρόσβαση και την περίθαλψη

Με την ψήφιση των νόμων για την ισότητα στον πολιτικό γάμο, που αφορά και τα ομόφυλα ζευγάρια, και για την ταυτότητα φύλου, διαδόθηκε η λανθασμένη εντύπωση ότι τα προβλήματα των ΛΟΑΤΚΙ πολιτών εξαφανίστηκαν και ότι η Ελλάδα έχει πλέον γίνει παράδεισος για την κοινότητα.

Η πραγματικότητα, όμως, είναι πιο περίπλοκη: ευάλωτες ομάδες, όπως τα τρανς και τα intersex άτομα, εξακολουθούν να βιώνουν προκαταλήψεις και στερεότυπα που δυσχεραίνουν την καθημερινότητά τους στην εκπαίδευση, στην εργασία και στην υγεία.

Η επανεκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ σηματοδοτεί νέα οπισθοχώρηση για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Παρότι κανείς δεν τολμά να αμφισβητήσει ή να καταργήσει τις ισχύουσες διεθνείς και ευρωπαϊκές συμβάσεις, την ίδια στιγμή καταγράφεται αναδίπλωση και απόπειρα αποκλεισμού ευάλωτων ομάδων, μια εξέλιξη που αναμένεται να αποτελέσει σημαντική πρόκληση τα επόμενα χρόνια.

Τα πρώτα μέτρα στις ΗΠΑ είχαν ως στόχο τη ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα: αφορούσαν τα εκπαιδευτικά προγράμματα στα σχολεία, τη διακοπή προγραμμάτων υγείας για τρανς άτομα και το πάγωμα της χρηματοδότησης ερευνών για τον HIV.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗΧειμερινές ασθένειες: Ένα λαχανικό είναι ο καλύτερος σύμμαχος εναντίον τους

Πρόσβαση των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων στην υγεία

Οι ΛΟΑΤΚΙ άνθρωποι, και ιδίως τα τρανς άτομα, αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην πρόσβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα. Η άγνοια και τα στερεότυπα συχνά οδηγούν το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό σε μη φιλική στάση, ενώ η νομοθεσία, παρά τις προσπάθειες –κυρίως στην ΕΕ– για την ένταξη ευάλωτων πολιτών, αφήνει τα τρανς άτομα εκτός βασικών παροχών που δεν καλύπτει το κρατικό σύστημα υγείας.

Έχουν καταγραφεί περιστατικά εχθρικής συμπεριφοράς ή άρνησης παροχής ιατρικών υπηρεσιών σε ΛΟΑΤΚΙ άτομα. Όταν το προσωπικό των νοσοκομείων δεν διαθέτει επαρκή γνώση και εκπαίδευση, ο ασθενής μπορεί να βρεθεί σε δύσκολη θέση, χωρίς διακριτική και επαγγελματική αντιμετώπιση. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους τα τρανς άτομα εξακολουθούν να αποφεύγουν τις δημόσιες δομές υγείας, φοβούμενα λεκτική κακοποίηση και αρνητική συμπεριφορά.

Για την τρανς κοινότητα, ένα από τα σοβαρότερα ζητήματα είναι ότι η φυλομετάβαση, σε κάθε στάδιό της, δεν αναγνωρίζεται ως ιατρική πράξη που καλύπτεται δωρεάν από τον εκάστοτε ασφαλιστικό φορέα. Στην Ελλάδα, η συμμετοχή του 25% λειτουργεί αποτρεπτικά, καθώς τα τρανς άτομα είναι πιθανό να αποκλειστούν σε μεγαλύτερο βαθμό από την αγορά εργασίας ή να αναγκαστούν να δεχθούν χαμηλά ημερομίσθια, ασταθή απασχόληση και μαύρη εργασία.

Για τις τρανς γυναίκες, η σεξεργασία αποτελούσε μέχρι πρόσφατα μονόδρομο, ενώ οι περισσότερες, αν όχι όλες, παραμένουν ανασφάλιστες και χωρίς πρόσβαση σε γιατρούς και φάρμακα. Ακόμη κι όταν ένα τρανς άτομο επιλέγει το δημόσιο σύστημα, η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού και η περιορισμένη πρόσβαση σε ειδικότητες όπως η ενδοκρινολογία και η χειρουργική καθυστερούν τις διαδικασίες. Έτσι μειώνεται το αίσθημα ασφάλειας και εμπιστοσύνης των τρανς ατόμων προς τα κρατικά νοσοκομεία.

Η φυλομετάβαση απαιτεί διαρκή ιατρική παρακολούθηση, είτε πρόκειται για ορμονοθεραπεία είτε για επεμβάσεις, και συνεπάγεται μεγάλο κόστος. Οι περισσότεροι τρανς άνθρωποι δεν έχουν τη δυνατότητα να το καλύψουν και μένουν εγκλωβισμένοι σε ένα σώμα που τους προκαλεί δυσφορία.

Ψυχική υγεία και στήριξη των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων

Το Trevor Project (https://www.thetrevorproject.org/), ο μεγαλύτερος αμερικανικός οργανισμός υποστήριξης και πρόληψης αυτοκτονιών για ΛΟΑΤΚΙ νέους, αναφέρει σε εκτενή έρευνά του ότι ο σχολικός εκφοβισμός, η λεκτική και σωματική κακοποίηση, καθώς και το εχθρικό οικογενειακό, κοινωνικό και εργασιακό περιβάλλον, οδηγούν σε ιδιαίτερα αυξημένα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης και απόπειρας αυτοκτονίας στους ΛΟΑΤΚΙ. Γι’ αυτό είναι αναγκαία η ψυχική φροντίδα από γιατρούς με κατάλληλη γνώση, οι οποίοι μπορούν να προσφέρουν ουσιαστική στήριξη και να αποτρέψουν μια ακόμη κακοποιητική εμπειρία από επαγγελματίες υγείας.

Μια ιδιαίτερα επικίνδυνη πρακτική, που ήταν συνηθισμένη στο παρελθόν, έχει απαγορευτεί στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, χωρίς όμως να έχει εξαφανιστεί, ιδίως σε θρησκευτικούς κύκλους. Πρόκειται για τις λεγόμενες θεραπείες μεταστροφής, αλλά και για χειρουργικές επεμβάσεις σε ανήλικα intersex άτομα χωρίς τη συγκατάθεσή τους.

Στην πρώτη περίπτωση, ψυχολόγοι και ψυχίατροι αξιοποιούν την άγνοια και την αγωνία των ασθενών, των γονέων και του στενού περιβάλλοντος, υποσχόμενοι παρεμβάσεις που θα «γιατρέψουν» την ομοφυλοφιλία. Οι πρακτικές αυτές έχουν τραγικές επιπτώσεις στην ψυχολογία, την αυτοεκτίμηση και την ψυχική υγεία.

Η δεύτερη περίπτωση αφορά χειρουργικές ή κοσμητικές επεμβάσεις, καθώς και άλλες θεραπείες που μέχρι πρόσφατα εφαρμόζονταν από γιατρούς σε intersex παιδιά, χωρίς να έχουν ενημερωθεί ή συναινέσει.

Στις 19 Ιουλίου 2022 ψηφίστηκαν στην Ελλάδα τα άρθρα 17 και 20 του Ν. 4958, με τα οποία απαγορεύονται οι μη ιατρικά αναγκαίες επεμβάσεις «κανονικοποίησης». Παρ’ όλα αυτά, χιλιάδες intersex παιδιά έχουν υποβληθεί μέχρι σήμερα σε χειρουργικές επεμβάσεις χωρίς να το γνωρίζουν, με αποτέλεσμα να αντιμετωπίζουν επιβαρυντικές και μακροχρόνιες συνέπειες στη σωματική και ψυχολογική τους υγεία.

Συμπεριληπτική φροντίδα υγείας

Η παροχή συμπεριληπτικής υγειονομικής φροντίδας στα ΛΟΑΤΚΙ άτομα εξακολουθεί να αποτελεί ζητούμενο. Γίνονται προσπάθειες ώστε η εκπαίδευση των γιατρών και των νοσηλευτών να περιλαμβάνει τον σεξουαλικό προσανατολισμό, την ταυτότητα και τα χαρακτηριστικά φύλου, προκειμένου κάθε ασθενής να λαμβάνει ολοκληρωμένη φροντίδα με βάση το ιατρικό του προφίλ.

Το ζήτημα της συμπεριληπτικής φροντίδας ήρθε ξανά στο προσκήνιο μετά τη δημοσιοποίηση πρόσφατης καταγγελίας από τρανς γυναίκα. Η ίδια έχει ολοκληρώσει τη νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου της και έχει προχωρήσει σε αλλαγή των στοιχείων της.

Ωστόσο, η αλλαγή των στοιχείων δεν της έδινε τη δυνατότητα να κάνει προληπτικό έλεγχο προστάτη. Όταν επιχείρησε να κλείσει ραντεβού ηλεκτρονικά, η πλατφόρμα την απέκλεισε από την εξέταση, καθώς βασίστηκε στο όνομά της.

Αργότερα, δεκάδες τρανς γυναίκες ενημερώθηκαν με μήνυμα για τις δωρεάν προληπτικές γυναικολογικές εξετάσεις του Υπουργείου Υγείας. Θα ήταν, όμως, χρήσιμο να μπορούν να τις πραγματοποιούν και ορισμένοι τρανς άντρες, όπως αντίστοιχα να έχουν πρόσβαση στις σχετικές εξετάσεις και άτομα άλλου φύλου.

Ο υπουργός Υγείας Άδωνης Γεωργιάδης, αφού ενημερώθηκε για το περιστατικό, δεσμεύτηκε ότι το ζήτημα θα επιλυθεί άμεσα. Τέτοιου είδους εμπόδια είναι πολλά και μπορεί να οδηγήσουν ΛΟΑΤΚΙ άτομα να απογοητευτούν και να αμελήσουν θέματα που αφορούν την υγεία τους.

Σεξουαλική υγεία

Η σεξουαλική υγεία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις, ιδιαίτερα για τους νέους, χωρίς να αφορά μόνο τη ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα. Η γρήγορη και ανώνυμη εξέταση για σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα και η δωρεάν παροχή προφυλακτικών θα έπρεπε να είναι δεδομένες. Ωστόσο, τα τελευταία 15 χρόνια στην Ελλάδα, η Θετική Φωνή, μέσω των Κέντρων Πρόληψης και Σεξουαλικής Υγείας «Checkpoint» σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, αποτελεί τον μοναδικό μη κρατικό φορέα που παρέχει καθημερινά και δωρεάν, ανώνυμα αυτές τις υπηρεσίες.

Το 2022, έπειτα από σημαντική καθυστέρηση σε σύγκριση με άλλες χώρες, ψηφίστηκε και στην Ελλάδα νόμος για τη δωρεάν διάθεση της PrEP ως αγωγής που χορηγείται με συνταγή. Η διάθεσή της ξεκίνησε τον Μάιο του 2025.

Για όσους δεν έχουν HIV, η PrEP (Προφύλαξη Πριν την Έκθεση) προσφέρει έναν τρόπο αποτροπής της λοίμωξης, με τη λήψη ενός χαπιού καθημερινά.

Παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί στην Ελλάδα στα ΛΟΑΤΚΙ δικαιώματα, χρειάζονται ακόμη περισσότερα βήματα ώστε το υγειονομικό προσωπικό να ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων. Για τον σκοπό αυτό απαιτούνται εξειδικευμένη κατάρτιση και διαρκής ενημέρωση.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, ακόμη και η χρήση της σωστής ορολογίας θα μπορούσε να κάνει μεγάλη διαφορά, βοηθώντας τους ΛΟΑΤΚΙ ασθενείς να αισθάνονται άνετα και ότι έχουν υποστήριξη.

ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ
ΕΤΙΚΕΤΕΣ #ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Σήμερα στο COUSCOUS

ΖΩΔΙΑ, ΓΙΟΡΤΕΣ, ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΚΑΙ TV