ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ: ΠΟΙΟΙ ΤΟΝ ΕΣΤΗΣΑΝ;
Από τα εργαστήρια των φοιτητών στα ραδιόφωνα της Αθήνας και του Πειραιά, η διαδρομή μιας αυτοσχέδιας εκπομπής.
Ο ραδιοφωνικός σταθμός Πολυτεχνείου έχει μείνει στη μνήμη μέσα από το «Εδώ Πολυτεχνείο». Στήθηκε από φοιτητές, με πομπό που κατασκευάστηκε στα εργαστήρια της Σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών, και μετέδιδε πολιτικά μηνύματα, εκκλήσεις για βοήθεια και τραγούδια.
Οι σωζόμενες ηχογραφήσεις μάς φέρνουν κοντά όχι μόνο στις φωνές, αλλά και στον τρόπο που λειτουργούσε ο σταθμός: από έναν πομπό μικρής εμβέλειας έως έναν δεύτερο που ακουγόταν στην Αθήνα και τον Πειραιά. Το ψηφιοποιημένο ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ συνδυάζει μαρτυρίες και αποσπάσματα των εκπομπών.
Πώς στήθηκε ο ραδιοφωνικός σταθμός Πολυτεχνείου;
Στις 14 Νοεμβρίου 1973 οι φοιτητές αποφάσισαν αποχή από τα μαθήματα, ξεκίνησαν διαδηλώσεις και το ίδιο βράδυ άρχισε η κατάληψη του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Ο σταθμός άρχισε να λειτουργεί το βράδυ της 15ης Νοεμβρίου, σύμφωνα με το Αρχείο της ΕΡΤ.
Τον πομπό κατασκεύασαν φοιτητές στα εργαστήρια της Σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών. Η Τώνια Μοροπούλου περιγράφει σε ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ έναν πρώτο πομπό στον δεύτερο όροφο του Τμήματος Φυσικής, με μικρή εμβέλεια.
Στη συνέχεια άρχισε να κατασκευάζεται δεύτερος πομπός, στον δεύτερο όροφο του Μηχανολογικού, στο εργαστήριο Τηλεπικοινωνιών. Σύμφωνα με την ίδια μαρτυρία, αυτός ακουγόταν στην Αθήνα και τον Πειραιά.
Η κατασκευή και η μετάδοση ήταν πλευρές της ίδιας φοιτητικής προσπάθειας. Οι μαρτυρίες περιγράφουν τους χώρους όπου φτιάχτηκαν οι πομποί και κατονομάζουν εκφωνητές, χωρίς να δίνουν πλήρη κατάλογο όσων συμμετείχαν σε κάθε στάδιο.
Ποιες φωνές ακούστηκαν στο μικρόφωνο;
Το Αρχείο της ΕΡΤ καταγράφει ως εκφωνητές την Τώνια Μοροπούλου, τη Μαρία Δαμανάκη, τον Δημήτρη Παπαχρήστο και τον Μίλτο Χαραλαμπίδη. Στο ψηφιοποιημένο ντοκιμαντέρ, η πρώτη φωνή που ακούστηκε αποδίδεται στην Τώνια Μοροπούλου.
Οι πηγές διαφωνούν για το ποιος άνοιξε πρώτος το πρόγραμμα: το ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ κατονομάζει την Τώνια Μοροπούλου, ενώ δημοσίευμα του e-tetradio αποδίδει την έναρξη στον Μίλτο Χαραλαμπίδη. Οι τέσσερις εκφωνητές που καταγράφει το Αρχείο της ΕΡΤ είναι η σαφής εικόνα για τις φωνές που συνδέθηκαν με τις εκπομπές.
Στα ηχητικά αποσπάσματα της 15ης έως τη 17η Νοεμβρίου που περιλαμβάνει ο κατάλογος της Τράπεζας της Ελλάδος αναφέρονται η Μαρία Δαμανάκη, ο Δημήτρης Παπαχρήστος και ο Μίλτος Χαραλαμπίδης. Πρόκειται για τις φωνές των συγκεκριμένων αποσπασμάτων, όχι για πλήρη κατάλογο όλων των εκφωνητών.
Τι έλεγαν οι εκπομπές;
Ο σταθμός αυτοπαρουσιαζόταν ως ελεύθερος ραδιοφωνικός σταθμός των φοιτητών και των Ελλήνων που αγωνίζονταν. Στα μηνύματα ακούγονταν αιτήματα για την πτώση της Χούντας, την ελευθερία, τη δημοκρατία, την εθνική ανεξαρτησία και καλύτερη παιδεία.
Ανάμεσα στις φράσεις που έχουν καταγραφεί είναι το «Ζήτω η εθνική ανεξαρτησία, ζήτω ο ελληνικός λαός». Μήνυμα που μεταδόθηκε το βράδυ της 16ης Νοεμβρίου καλούσε σε αγώνα για ελεύθερη Ελλάδα, δημοκρατία και ελευθερία.
Οι εκπομπές είχαν και άμεσο πρακτικό περιεχόμενο. Στις 16 Νοεμβρίου έγιναν εκκλήσεις για φάρμακα και υλικό πρώτων βοηθειών, ενώ ερασιτεχνικοί σταθμοί αναμετέδιδαν το πρόγραμμα του Πολυτεχνείου.
Τα κείμενα ήταν κυρίως αυτοσχέδια και, όσο προχωρούσαν οι εκπομπές, ο λόγος γινόταν πιο ποιητικός και ελεύθερος. Ο Λάμπρος Παπαδημητράκης, που συμμετείχε στις εκπομπές, μεταφέρει και ένα σχόλιο ακροατών: οι εκφωνητές μιλούσαν πολύ γρήγορα.
Και ποια τραγούδια ακούγονταν;
Δίπλα στα μηνύματα υπήρχε και η μουσική. Ανάμεσα στα τραγούδια που συνδέονται με τον σταθμό και τις ημέρες της εξέγερσης είναι το κρητικό ριζίτικο «Πότε θα κάνει ξαστεριά», το οποίο έγινε σύμβολο αντίστασης.
Ο αυτοσχέδιος σταθμός μετέδιδε επίσης τραγούδια από τη «Ρωμιοσύνη» του Μίκη Θεοδωράκη, σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου. Για τις 16 Νοεμβρίου, το σχολικό εγχειρίδιο Μουσικής αναφέρει και τον «Λεβέντη», σε ποίηση Νότη Περγιάλη και μουσική Μίκη Θεοδωράκη, μεταξύ των τραγουδιών που ακούγονταν έξω από το Πολυτεχνείο.
Πού σώζονται σήμερα οι φωνές;
Το ψηφιοποιημένο ντοκιμαντέρ του Λάμπρου Παπαδημητράκη, παραγωγής 1984, συνδυάζει μαρτυρίες για την οργάνωση και τη λειτουργία του σταθμού με αποσπάσματα των εκπομπών. Ακούγοντας τα τεκμήρια, παίρνουμε μια αίσθηση όχι μόνο των μηνυμάτων, αλλά και του ρυθμού με τον οποίο εκφωνούνταν.
Υπάρχουν και γραπτά ίχνη. Το SearchCulture καταλογογραφεί τεκμήριο 28 σελίδων με κείμενα εκπομπών, έκδοση της οργάνωσης Ρήγας Φεραίος στη Δυτική Γερμανία/Δυτικό Βερολίνο.
Τα τεκμήρια δείχνουν δύο πλευρές του σταθμού: τους φοιτητές που κατασκεύασαν πομπούς και τις εκπομπές με πολιτικά μηνύματα, εκκλήσεις για βοήθεια και τραγούδια. Κι έτσι, το «Εδώ Πολυτεχνείο» ακούγεται όχι μόνο ως φράση, αλλά ως ένα πρόγραμμα που ένωσε όλα αυτά τα στοιχεία.
