Παγκόσμια Ημέρα Παιδιού: γιατί ξεχωρίζει η 20ή Νοεμβρίου;

Η Παγκόσμια Ημέρα Παιδιού είναι από τις ημερομηνίες που συναντάμε κάθε χρόνο στο ημερολόγιο, χωρίς να γνωρίζουμε πάντα γιατί επιλέχθηκε η συγκεκριμένη μέρα. Η απάντηση βρίσκεται σε δύο αποφάσεις του ΟΗΕ: στις 20 Νοεμβρίου 1959 υιοθετήθηκε η Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Παιδιού και, ακριβώς τριάντα χρόνια αργότερα, η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού.

Η ιδέα να αφιερωθεί μια ημέρα στα παιδιά είχε διατυπωθεί ήδη το 1954. Τότε, όμως, δεν ορίστηκε κοινή ημερομηνία για όλες τις χώρες· η 20ή Νοεμβρίου συνδέθηκε με τα δύο ιστορικά κείμενα που ακολούθησαν.

Πώς ξεκίνησε η Παγκόσμια Ημέρα Παιδιού;

Το πρώτο βήμα έγινε το 1954, όταν η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ συνέστησε στις χώρες να καθιερώσουν μια Παγκόσμια Ημέρα του Παιδιού. Σκοπός ήταν να ενισχυθούν η φιλία και η κατανόηση μεταξύ των παιδιών και να προαχθεί η ευημερία τους.

Η σύσταση δεν όριζε την 20ή Νοεμβρίου ως υποχρεωτική ημερομηνία. Άφηνε στις κυβερνήσεις την επιλογή τόσο της ημέρας όσο και του τρόπου με τον οποίο θα την τιμούσαν. Η σχετική απόφαση, με αριθμό 836 (IX), υιοθετήθηκε στις 14 Δεκεμβρίου 1954.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗThe Voice: Η Πάολα και η Έλενα Παπαρίζου αντάλλαξαν τέσσερα φιλιά στον αέρα – «H Παολάρα δεν πλακώνεται με κανέναν μάγκες»

Έτσι, η πρόταση για μια ημέρα αφιερωμένη στα παιδιά προηγήθηκε των δύο κειμένων που έδωσαν στη σημερινή ημερομηνία τον ιδιαίτερο συμβολισμό της.

Τι συνέβη στις 20 Νοεμβρίου 1959;

Πέντε χρόνια μετά τη σύσταση, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ υιοθέτησε τη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Παιδιού. Το κείμενο περιλάμβανε δέκα αρχές για τα δικαιώματα και την προστασία των παιδιών.

Στις αρχές αυτές περιλαμβάνονταν θέματα όπως η πρόσβαση στην εκπαίδευση, η υγειονομική φροντίδα και η ειδική προστασία. Δεν επρόκειτο, ωστόσο, για διεθνή σύμβαση: η Διακήρυξη του 1959 ήταν μη δεσμευτικό κείμενο για τα κράτη.

Η διάκριση έχει σημασία, γιατί τριάντα χρόνια αργότερα υιοθετήθηκε ένα διαφορετικό κείμενο, με άλλη νομική μορφή. Η κοινή ημερομηνία δεν σημαίνει ότι τα δύο κείμενα είναι ισοδύναμα.

Και γιατί έχει σημασία το 1989;

Στις 20 Νοεμβρίου 1989 η Γενική Συνέλευση υιοθέτησε τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, χωρίς ψηφοφορία. Η Σύμβαση αποτελείται από 54 άρθρα και είναι διακριτή από τη Διακήρυξη του 1959, τόσο ως κείμενο όσο και ως προς τον νομικό της χαρακτήρα.

Η UNICEF συνοψίζει τον πυρήνα της σε τέσσερις αρχές: μη διάκριση, βέλτιστο συμφέρον του παιδιού, δικαίωμα στη ζωή, την επιβίωση και την ανάπτυξη, και σεβασμό της γνώμης του παιδιού. Πρόκειται για αρχές που συνδέουν την προστασία με την καθημερινή αντιμετώπιση κάθε παιδιού.

Η υιοθέτηση δεν πρέπει να συγχέεται με την έναρξη ισχύος. Η Σύμβαση τέθηκε σε ισχύ στις 2 Σεπτεμβρίου 1990, αρκετούς μήνες μετά την απόφαση του ΟΗΕ.

Τι σημαίνουν αυτά τα δικαιώματα στην πράξη;

Ένα απλό παράδειγμα είναι μια συζήτηση στην οποία οι ενήλικοι αποφασίζουν για ένα ζήτημα που αφορά ένα παιδί. Ο σεβασμός της γνώμης του σημαίνει ότι η άποψή του δεν μένει εκτός της συζήτησης· παράλληλα, η αρχή του βέλτιστου συμφέροντος κρατά στο επίκεντρο το τι είναι καλύτερο για το ίδιο.

Αντίστοιχα, η μη διάκριση αφορά την αντιμετώπιση κάθε παιδιού χωρίς αποκλεισμούς. Δεν είναι αφηρημένες λέξεις όταν μεταφράζονται σε όσα προβλέπονται για την καθημερινότητα και την προστασία των παιδιών.

Η επέτειος, λοιπόν, δεν αφορά μόνο την ανάμνηση δύο αποφάσεων. Δίνει αφορμή να σκεφτούμε πώς ακούγεται και πώς προστατεύεται ένα παιδί στις μικρές, καθημερινές αποφάσεις.

Τι ισχύει στην Ελλάδα;

Στην Ελλάδα, η 20ή Νοεμβρίου αναφέρεται και ως Παγκόσμια Ημέρα για τα Δικαιώματα του Παιδιού, με αναφορά στην επέτειο της Σύμβασης του 1989. Η χώρα κύρωσε τη Σύμβαση με τον νόμο 2101/1992.

Η κύρωση στην Ελλάδα είναι διαφορετικό βήμα από την υιοθέτηση του κειμένου από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ και από την έναρξη ισχύος του. Η ακολουθία αυτή ξεχωρίζει τρεις ημερομηνίες: το 1989 για την υιοθέτηση, το 1990 για την έναρξη ισχύος και το 1992 για την κύρωση στην Ελλάδα.

Κάθε χρόνο, η 20ή Νοεμβρίου υπενθυμίζει πως τα δικαιώματα των παιδιών δεν χωρούν μόνο σε ένα κείμενο· φαίνονται και στον τρόπο που τα ακούμε.