ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΤΟΜΑΖΑΝΗ: Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΧΙΩΤΙΣΣΑΣ ΗΘΟΠΟΙΟΥ – Η ΤΑΙΝΙΑ ΠΟΥ ΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΕ ΚΑΙ ΤΟ ΠΛΟΥΣΙΟ ΣΥΓΓΡΑΦΙΚΟ ΕΡΓΟ
Η ηθοποιός, συγγραφέας και σκηνοθέτις πέθανε το πρωί του Σαββάτου, στα 81, έπειτα από διήμερη νοσηλεία σε αθηναϊκό νοσοκομείο.
Η Δέσποινα Τομαζάνη πέθανε το πρωί του Σαββάτου, στα 81 της χρόνια, έχοντας διαγράψει μια πολύπλευρη καλλιτεχνική πορεία με παρουσία και πέρα από τα σύνορα της Ελλάδας.
Για δύο ημέρες η ηθοποιός, συγγραφέας, σεναριογράφος και σκηνοθέτις νοσηλευόταν σε αθηναϊκό νοσοκομείο, ενώ, κατά τις πληροφορίες, ο θάνατός της επήλθε ύστερα από πνευμονικό οίδημα.
Το όνομά της απέκτησε ισχυρό δεσμό στη συνείδηση του κοινού με τη θρυλική «Γλυκιά Συμμορία» του Νίκου Νικολαΐδη. Η ζωή και η σταδιοδρομία της Δέσποινας Τομαζάνη, όμως, είχαν πολύ μεγαλύτερο εύρος: σπούδασε στη Στοκχόλμη, πήρε μέρος σε παραγωγές τεσσάρων διαφορετικών χωρών, ανέβηκε σε σκηνές από το Ηρώδειο έως τη Νέα Υόρκη και το Τόκιο, απέσπασε βραβεία και άφησε πίσω της σενάρια και πλούσιο συγγραφικό έργο.
Η διαδρομή από τη Χίο έως τη Στοκχόλμη
Γεννημένη στη Χίο την 1η Ιουνίου 1945, η Δέσποινα Τομαζάνη είχε οικογενειακή καταγωγή από το Αϊβαλί της Μικράς Ασίας, αλλά και από τα Κοτύωρα, το σημερινό Ορντού.
Η επαφή της με την τέχνη ξεκίνησε σε νεαρή ηλικία. Αρχικά σπούδασε θέατρο στην Αθήνα και κατόπιν ταξίδεψε στη Σουηδία, για σπουδές θεάτρου και κινηματογράφου στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης. Την ίδια περίοδο παρακολούθησε χορό και παντομίμα στην Ακαδημία Μπαλέτου της σουηδικής πρωτεύουσας.
Ήδη από τα 18 της χρόνια είχε ξεκινήσει να εμφανίζεται στη σκηνή. Στη συνέχεια βρέθηκε σε θέατρα της Ελλάδας και της Γαλλίας, ενώ έλαβε μέρος σε κινηματογραφικές παραγωγές στην Ελλάδα, τη Σουηδία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Γαλλία.
Η «Γλυκιά Συμμορία» και η πορεία της στον κινηματογράφο
Ανάμεσα στις πλέον χαρακτηριστικές εμφανίσεις της στο ελληνικό σινεμά ήταν εκείνη στη «Γλυκιά Συμμορία» του Νίκου Νικολαΐδη, μια ταινία που καθιερώθηκε στην ιστορία του νεότερου ελληνικού κινηματογράφου.
Η κινηματογραφική διαδρομή της δεν περιορίστηκε εκεί, καθώς διέθετε εκτενή φιλμογραφία. Συμμετείχε στη «Φωτογραφία», σε σκηνοθεσία Νίκου Παπατάκη, στην «Περιπλάνηση» του Χρήστου Χριστοφή, καθώς και στο «Τέλος Εποχής» του Αντώνη Κόκκινου.
Σε παραγωγές του εξωτερικού εμφανίστηκε, μεταξύ άλλων, στα έργα «Μουντστώντ (Αντίσταση)» του Πέτερ Βέστερ, «Aμαλα-Κάμαλα» του Μπενκτ Λάγκερκβιστ και «Ντον Ζουάν» του Ροζέ Βαντίμ.
Για την ερμηνεία της στο «L’ ombre de la terre» του Tajeb Louichi βραβεύτηκε για τον πρώτο γυναικείο ρόλο, στο 1ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Μεσογειακών Χωρών.
Σημαντική ήταν και η δημιουργική παρουσία της πίσω από την κάμερα. Στη σουηδική ταινία «Με λένε Στέλιο» ανέλαβε τους διαλόγους, συμμετείχε ως ηθοποιός και συνέβαλε στη συγγραφή του σεναρίου. Η ταινία είχε αποσπάσει το βραβείο Κριτικών στο Φεστιβάλ Βενετίας, το 1973.
Στον «Ηνίοχο» συνεργάστηκε επίσης με τον Αλέξη Δαμιανό, ενώ συνυπέγραψε το σενάριο της «Ελεύθερης Κατάδυσης» του Γιώργου Πανουσόπουλου. Δικό της ήταν και το σενάριο για την ταινία «Το φως που σβήνει» του Βασίλη Ντούρου.
Οι παραστάσεις σε Ηρώδειο, Νέα Υόρκη και Τόκιο
Έντονο διεθνές αποτύπωμα χαρακτήρισε και τη θεατρική πορεία της Δέσποινας Τομαζάνη.
Ερμήνευσε την «Ηλέκτρα» τόσο στο Ηρώδειο όσο και στο Τάουν Χολ της Νέας Υόρκης και στο Τόκιο. Στη Γαλλία πήρε μέρος στην «Αρραβωνιαστικιά του Νερού» του Ταχάρ Μπεν Ζελλούν, αλλά και στην «Περσεφόνη» του Γιάννη Ρίτσου, την οποία σκηνοθέτησε ο Ζακ Λακαριέρ.
Η δράση της επεκτάθηκε πέρα από την υποκριτική και στη σκηνοθεσία. Ανάμεσα στα έργα που ανέβασε ήταν «Ο Μπαμπάς ο Πόλεμος» του Ιάκωβου Καμπανέλλη, το «Χιώτικο Παραμύθι», το «Χιροσίμα Αγάπη μου» και η «Ίντα».
Στην τηλεοπτική της πορεία περιλαμβάνονται εμφανίσεις στις παραγωγές «Φάκελος Αμαζών», «Γκάστερμπάιντερ», «Ομίχλη», «Μέντιουμ» και «Το φύλλο».
Ταυτόχρονα, υπέγραψε τα σενάρια του «Μέντιουμ» και του «Το Φύλλο, το Πηγάδι και τ’ Αγγέλιασμα», το οποίο βασίστηκε σε βιβλίο του Βασίλη Βασιλικού.
Η συγγραφή ως η δεύτερη μεγάλη αγάπη της
Η συγγραφή συνόδευε σταθερά την πορεία της δίπλα στην υποκριτική. Η Δέσποινα Τομαζάνη δημιούργησε ποιητικά και θεατρικά έργα, διηγήματα και μυθιστορήματα, ενώ κείμενά της μεταφράστηκαν στα γαλλικά, στα γερμανικά, στα τουρκικά, στα αγγλικά και στα ιταλικά.
Στη βιβλιογραφία της συναντώνται οι τίτλοι «Το Αμίλητο Νερό», «Χιώτικο Παραμύθι», «Το Καφενείο των Ψεμάτων», «Φωτιά μέσα στο Νερό», «Ίντα», «Εξ αιτίας του αινίγματος», «Θηλυκό Νόμισμα» και «Εκτός, Δικτύου».
Το ύστατο βιβλίο της είχε τον τίτλο «Το βιβλίο που δεν γράφτηκε» και αποτελούσε ιστορική αφήγηση για τον Αντώνη Μπουρνιά, τον Χιώτη αγωνιστή της Επανάστασης.
Στα προλεγόμενα του συγκεκριμένου έργου είχε γράψει:
«Μόνο γιατί ονειρεύτηκες ελευθερία, μόνο γιατί πολέμησες και έχασες τη μάχη, μόνο γι’ αυτό, Αντώνη από τη Χίο, σε καλώ, μόνο γιατί μέσα μου υπάρχεις».
Μετά τον θάνατό της, τα συγκεκριμένα λόγια αποκτούν ξεχωριστή συμβολική διάσταση για μια γυναίκα που αφιέρωσε περισσότερες από έξι δεκαετίες στην υπηρεσία διαφορετικών μορφών τέχνης.
Η πορεία της ξεκίνησε από τη Χίο, πέρασε από τη Στοκχόλμη και τη «Γλυκιά Συμμορία» και έφτασε μέχρι τις σκηνές της Νέας Υόρκης και του Τόκιο. Η παρακαταθήκη της Δέσποινας Τομαζάνη, έτσι, ξεπερνά κατά πολύ έναν και μοναδικό κινηματογραφικό ρόλο.
