ΗΛΙΑΣ ΚΑΦΟΥΡΟΣ: Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΤΑΞΩΤΑ ΜΑΝΤΙΛΙΑ ΤΗΣ HERMÈS
Η νέα έκθεση του Ηλία Καφούρου στη gallery Dio Horia, στο κέντρο της Αθήνας, παρουσιάζει τον πυκνό, αναγνωρίσιμο εικαστικό του κόσμο με χρώμα, πρόσωπα και αντικείμενα.
Ο Ηλίας Καφούρος, ο Αθηναίος εικαστικός που έχει συνδέσει τη ζωγραφική του με μια πυκνή, κινηματογραφική οπτική γλώσσα, βρίσκεται πίσω από ορισμένα από τα πιο ιδιαίτερα μεταξωτά μαντίλια της Hermès, όπως το Chevaloscope και το Funny Ice Cream. Το άρθρο φωτίζει τη συνεργασία του με τον γαλλικό οίκο ως μια συνάντηση τέχνης, μόδας και αφήγησης, ενώ παράλληλα παρουσιάζει τη νέα του έκθεση στη Dio Horia, όπου η φαντασία, οι παιδικές μνήμες και οι ήρωες της pop κουλτούρας μετατρέπονται σε έργα που καλούν τον θεατή να σταθεί και να κοιτάξει πιο προσεκτικά.
Πιο αναλυτικά
Προχθές, πηγαίνοντας προς το κέντρο της Αθήνας, περάσαμε έξω από την gallery Dio Horia. Η νέα έκθεση του Ηλία Καφούρου ήταν ήδη στημένη. Μέσα από τις τζαμαρίες μπορούσες να διακρίνεις εκείνον τον πυκνό κόσμο που αναγνωρίζεις σχεδόν αμέσως σαν δικό του. Xρώμα, πρόσωπα, αντικείμενα, μικρές εικόνες μέσα σε μεγαλύτερες και λεπτομέρειες που σε κάνουν ενστικτωδώς να θέλεις να πλησιάσεις.
Τη δουλειά του Καφούρου την είχαμε συναντήσει ξανά στην ίδια γκαλερί. Αυτή τη φορά όμως, κοιτάζοντας την Deeply Dramatic Art πριν ακόμη υποδεχθεί το κοινό, η σκέψη πήγε σχεδόν αυτόματα κάπου αλλού. Στα μεταξωτά μαντίλια που έχει σχεδιάσει για την Hermès.
Τα μαντίλια της Hermès μάς ακολουθούν εδώ και χρόνια. Τα έχουμε δει στις boutiques του οίκου στην Αθήνα και στα ταξίδια μας, διπλωμένα στα πορτοκαλί κουτιά τους αλλά και ανοιγμένα στους τοίχους, σαν πίνακες. Τα έχουμε αγοράσει, αλλά κυρίως τα έχουμε χρησιμοποιήσει πολλές φορές στη δουλειά μας. Σε γυναικείες και ανδρικές φωτογραφίσεις, σε μοντέλα και πρόσωπα της showbiz, σε διαφορετικά styling και με εντελώς διαφορετικό τρόπο κάθε φορά. Γιατί ένα καλό μεταξωτό μαντίλι δεν είναι ποτέ μόνο η εικόνα που βλέπεις όταν το ανοίξεις. Είναι και όλα όσα συμβαίνουν όταν το διπλώσεις και το βάλεις πάνω στο σώμα. Και κάπου εκεί η συνάντηση του Ηλία Καφούρου και της Hermès αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Ποιος είναι ο Ηλίας Καφούρος
Γεννημένος στην Αθήνα το 1978, ο Ηλίας Καφούρος ζει και εργάζεται στην πόλη. Σπούδασε ζωγραφική στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών και animation στο School of Visual Arts της Νέας Υόρκης, ενώ το 2013 έλαβε Fulbright Foundation Grant. Έργα του έχουν παρουσιαστεί, μεταξύ άλλων, στο ΕΜΣΤ, στο Μουσείο Μπενάκη και στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης.
Στη δουλειά του, η ζωγραφική και το σχέδιο συναντούν κάτι από τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το animation, το βλέμμα δεν μένει ακίνητο. Κινείται διαρκώς από τη μία πληροφορία στην επόμενη. Και αυτή η σχέση με την εικόνα πηγαίνει πολύ πίσω. Ο ίδιος θυμάται ότι σαν παιδί σπάνια ζωγράφιζε. Κατασκεύαζε. Όταν έβλεπε στον κινηματογράφο έναν ήρωα, τον Ταρζάν ή τον Κόναν για παράδειγμα, βυθιζόταν τόσο στον κόσμο του ώστε μετά προσπαθούσε να τον μεταφέρει στην πραγματική ζωή. Έφτιαχνε όπλα και στολές και αναζητούσε μέρη που θα μπορούσαν να γίνουν τα δικά του κινηματογραφικά σκηνικά. «Ήθελα να το βιώσω, όχι να το αφηγηθώ», λέει ο Καφούρος.
Κοιτάζοντας σήμερα ορισμένα έργα του, δεν μπορούμε να μη σκεφτούμε και τα ευρωπαϊκά comics που διαβάζαμε τη δεκαετία του ’80, τις πυκνές σελίδες του Métal Hurlant, τον Moebius, τον Enki Bilal και εκείνη την ολόκληρη γενιά που μπορούσε να χωρέσει έναν κόσμο μέσα σε ένα καρέ, αλλά και το πιο αναρχικό ιταλικό Frigidaire. Όχι γιατί η δουλειά του Καφούρου μοιάζει να ανήκει σε εκείνη την εποχή. Σχεδόν το αντίθετο, κάποιες στιγμές μοιάζει σαν μια εξέλιξη εκείνης της οπτικής γλώσσας μέσα στη δική μας εποχή. Μόνο που τώρα η εικόνα έχει περάσει μέσα από το internet, το animation, την pop culture και την αδιάκοπη ροή πληροφοριών που δεχόμαστε καθημερινά. Το μάτι εξακολουθεί να περιπλανιέται όπως σε εκείνες τις εικονογραφημένες σελίδες, αλλά ο κόσμος που συναντά είναι ο σημερινός.
Όταν η τέχνη περνά στο μετάξι
Η σχέση του με την Hermès έχει ενδιαφέρον ακριβώς επειδή ο Καφούρος δεν αντιμετωπίζεται σαν ένας designer που καλείται απλώς να δημιουργήσει ένα όμορφο pattern. Η προσωπική εικαστική του γλώσσα περνά πάνω στο μετάξι. Και όποιος έχει δουλέψει ένα carré σε μια φωτογράφιση γνωρίζει ότι το σχέδιο έχει μια δεύτερη ζωή όταν φορεθεί. Ανοιχτό βλέπεις ολόκληρη τη σύνθεση. Μόλις διπλωθεί, ένα μέρος εξαφανίζεται, ένα άλλο έρχεται μπροστά και δύο χρώματα ή μορφές που πριν βρίσκονταν σε διαφορετικά σημεία ξαφνικά συναντιούνται. Ίσως αυτός να είναι και ένας από τους λόγους που τα μαντίλια της Hermès επιστρέφουν εδώ και δεκαετίες στη μόδα χωρίς να μοιάζουν εγκλωβισμένα σε μία εποχή. Στον λαιμό, στα μαλλιά, μέσα από ένα πουκάμισο, σε ένα σακάκι ή ακόμη και κρεμασμένα στον τοίχο, αλλάζουν χαρακτήρα ανάλογα με το πώς τα κοιτάζεις.
Τα δεκαέξι άλογα του Chevaloscope
Στο Chevaloscope, ο Καφούρος παίρνει ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα της ιστορίας της Hermès το άλογο. Σχεδίασε δεκαέξι διαφορετικά άλογα, συνδέοντας το καθένα με έναν δικό του μικρόκοσμο. Κηπουρική, μουσικά όργανα, παιχνίδια, κολύμπι και άλλες δραστηριότητες εισβάλλουν στις μορφές και δημιουργούν ένα σχέδιο που, όσο περισσότερο το κοιτάζεις, τόσο περισσότερα αποκαλύπτει. Η Hermès έχει μάλιστα μεταφέρει στοιχεία του Chevaloscope και πέρα από το μετάξι, σε αντικείμενα του οίκου. Ανοιγμένο, λειτουργεί σχεδόν σαν πίνακας. Διπλωμένο πάνω στο σώμα, γίνεται κάτι άλλο. Και αυτό το πέρασμα από τη στατική εικόνα στην κίνηση είναι ίσως το σημείο όπου συναντιούνται περισσότερο η δουλειά του Καφούρου και η μόδα.
Ένα παγωτό από την Ελλάδα στο Παρίσι
Στο Funny Ice Cream, η ιστορία γίνεται περισσότερο προσωπική. Η ίδια η Hermès εξηγεί ότι ο Καφούρος άντλησε την έμπνευσή του από τα παγωτά της παιδικής του ηλικίας στην Ελλάδα, συνδυάζοντάς τα με εμβληματικά στοιχεία του γαλλικού οίκου. Έτσι γεννήθηκε ένα παράξενο, πολύχρωμο menu με παγωτά και χωνάκια, όπου εμφανίζονται αναφορές όπως το Horsey και το Faubourg. Το αποτέλεσμα έχει χιούμορ χωρίς να χάνει τη σχεδιαστική ακρίβεια του Καφούρου.
Ένα ελληνικό παιδικό καλοκαίρι περνά μέσα από το Παρίσι και καταλήγει πάνω σε ένα κομμάτι μεταξιού. Και ίσως αυτό εξηγεί καλύτερα από οτιδήποτε άλλο γιατί η συγκεκριμένη συνεργασία λειτουργεί. Ο Ηλίας Καφούρος και η Hermès δεν συναντιούνται μόνο στο luxury ή στη μόδα. Συναντιούνται στην αφήγηση.
Deeply Dramatic Art
Η νέα έκθεση στην Dio Horia μάς επιστρέφει τελικά στην παιδική ηλικία του Καφούρου. Στην εποχή που ένας κινηματογραφικός ήρωας δεν τελείωνε μαζί με την ταινία αλλά μπορούσε να περάσει στην πραγματική ζωή μέσα από μια αυτοσχέδια στολή, ένα αντικείμενο ή ένα σκηνικό.
Αυτή τη «φαντασιακή ενσωμάτωση», όπως την ονομάζει ο ίδιος, επιχειρεί τώρα να προσεγγίσει μέσα από διαφορετικά υλικά και τεχνικές. Μαζί της έρχονται η pop πλαστική μάσκα, το κουκλοθέατρο, η σκηνή και η κλασική αφήγηση του ήρωα, η οποία όμως αποκτά πλέον ψυχολογικές και πολιτικές διαστάσεις. Και εδώ εμφανίζεται μια πολύ ωραία ιδέα, η αφήγηση σαν κάτι που περνά από στόμα σε στόμα και αλλάζει κάθε φορά ανάλογα με εκείνον που την αφηγείται. Όπως ακριβώς ένας ήρωας μπορεί να μεταμορφωθεί μέσα στον χρόνο, ή μια εικόνα να αποκτήσει άλλη σημασία ανάλογα με το ποιος την κοιτάζει. Ίσως τελικά αυτό να ήταν που μας τράβηξε το βλέμμα όταν περάσαμε έξω από την Dio Horia και είδαμε την έκθεση ήδη στημένη πίσω από τις τζαμαρίες. Η αίσθηση ότι μπροστά σου δεν βρίσκεται μία εικόνα, αλλά πολλές ιστορίες που περιμένουν να τις ανακαλύψεις.
Και την επόμενη φορά που θα περάσουμε μπροστά από την boutique της Hermès και θα δούμε ένα carré ανοιγμένο στον τοίχο, πιθανότατα θα το κοιτάξουμε λίγο διαφορετικά. Γιατί πίσω από ορισμένα από αυτά τα άλογα, τα παγωτά, τα χρώματα και τις εκατοντάδες μικρές γραμμές βρίσκεται ένας Έλληνας εικαστικός που έχει μάθει να κάνει κάτι όλο και πιο δύσκολο στην εποχή του γρήγορου scroll: να μας κάνει να σταματάμε και να κοιτάζουμε μια εικόνα περισσότερο από μία φορά. Και ίσως αυτή να είναι η ωραιότερη συνάντηση τέχνης και μόδας, ένα έργο μπορεί να μείνει στον τοίχο. Μπορεί όμως και να διπλωθεί, να φορεθεί και να βγει βόλτα μαζί σου.
https://www.instagram.com/p/B-oSytWpW1X/
