BARDO FABIANI: Ο ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΣ ΠΟΥ ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΤΗΣ ALTA MODA

Η έκθεση «Bardo Fabiani. Memories of the Beautiful Past» στην Αγία Πετρούπολη προσφέρει την αφορμή να ξαναδούμε το έργο ενός φωτογράφου για τον οποίο η μόδα δεν ήταν κάτι που χρειάστηκε να ανακαλύψει: γεννήθηκε μέσα σε αυτήν. Για τον Bardo Fabiani, η μόδα και φωτογραφία είχαν από νωρίς ως φόντο ατελιέ, υφάσματα, fittings, περιοδικά, φωτογράφους και γυναίκες που μέσα από τα ρούχα αφηγούνταν την ταυτότητά τους.

Αργότερα, κρατώντας ο ίδιος τη φωτογραφική μηχανή, κατέγραψε αυτό το σύμπαν εκ των έσω. Δεν το προσέγγισε ως εξωτερικός παρατηρητής, αλλά ως άνθρωπος που είχε ήδη μάθει τη γλώσσα του.

Ένα παιδί που μεγάλωσε με την Alta Moda

Η διαδρομή του Bardo Fabiani γίνεται κατανοητή αν γυρίσουμε στην οικογένειά του και σε μια κομβική περίοδο για την ιταλική μόδα. Η μητέρα του, η Simonetta Colonna di Cesarò, που στον χώρο της μόδας ήταν γνωστή απλώς ως Simonetta, ανήκε στους δημιουργούς οι οποίοι, μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, έφεραν την ιταλική Alta Moda στο διεθνές προσκήνιο. Και ο πατέρας του, Alberto Fabiani, συγκαταλεγόταν στους σημαντικούς Ιταλούς couturiers εκείνης της εποχής.

Τα ατελιέ, τα υφάσματα, τα fittings και οι γυναίκες με couture δημιουργίες δεν ήταν για τον Bardo ένας απόμακρος και αινιγματικός κόσμος. Ανήκαν στις εικόνες των παιδικών του χρόνων. Στα επτά του απέκτησε την πρώτη φωτογραφική μηχανή του. Ίσως αυτό να εξηγεί εν μέρει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπισε αργότερα τη μόδα: δεν την αποτύπωνε ως κάτι ξένο, τοποθετημένο μπροστά από τον φακό του, αφού τη γνώριζε ήδη από την άλλη πλευρά.

Από τη συνεργασία με τον David Bailey στη Vogue Italia

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, ο Bardo Fabiani βρέθηκε στο Λονδίνο και εργάστηκε στο πλευρό του David Bailey, ενός από τους φωτογράφους που είχαν ήδη μεταμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο η μόδα μπορούσε να παρουσιάζεται στις σελίδες των περιοδικών.

Αυτή ήταν μια σημαντική μαθητεία, ωστόσο ο Fabiani δεν παρέμεινε στη σκιά άλλου δημιουργού. Με τον χρόνο διαμόρφωσε τη δική του φωτογραφική γλώσσα, ενώ η διαδρομή του συνδέθηκε στενά με τα μεγάλα περιοδικά μόδας, και ιδιαίτερα με τη Vogue Italia.

Στις φωτογραφίες του, το πρόσωπο δεν χάνεται πίσω από το ρούχο, ούτε το ρούχο αντιμετωπίζεται ως ένα αντικείμενο που απλώς οφείλει να παρουσιαστεί. Ακόμη και στις προσεκτικά σκηνοθετημένες λήψεις του, συχνά παραμένει η αίσθηση πως κάτι συνέβη στ’ αλήθεια μπροστά στον φακό.

Μεγάλο κομμάτι της δουλειάς του διακρίνεται από χιούμορ, θεατρικότητα και παρατηρητικότητα. Η μόδα και η φωτογραφία δεν εμφανίζονται στο έργο του ως δύο διαφορετικά πεδία, αλλά ως τμήματα της ίδιας αφήγησης. Σε αυτή την ιστορία είχε θέση και ο κινηματογράφος: ανάμεσα στα πρόσωπα που φωτογράφισε ήταν ο Donald Sutherland, στη Ρώμη, την περίοδο που γυριζόταν ο «Casanova» του Federico Fellini.

Ήταν μια περίοδος όπου η μόδα, ο κινηματογράφος, η τέχνη και τα περιοδικά βρίσκονταν σε διαρκή επικοινωνία. Ο Bardo Fabiani ήταν ακριβώς στο κέντρο αυτής της συνάντησης.

Η δημιουργική φιλία του Bardo Fabiani με την Anna Piaggi

Από τις σημαντικές συναντήσεις στη ζωή του, μία ξεχώρισε ιδιαίτερα: εκείνη με την Anna Piaggi. Ο δεσμός τους δεν έμεινε ποτέ στο συνηθισμένο πλαίσιο ανάμεσα σε έναν φωτογράφο και μια fashion editor. Εξελίχθηκε σε μακρόχρονη φιλία και δημιουργικό διάλογο, που αποτυπώθηκε σε μερικές από τις πιο αναγνωρίσιμες σελίδες της ιταλικής μόδας.

Η Piaggi έβλεπε το ρούχο ως στοιχείο ενός απέραντου πολιτιστικού αρχείου. Είχε την ικανότητα να συνδέει ένα couture φόρεμα με ένα καπέλο, μια ιστορική αναφορά με κάτι απολύτως σύγχρονο, ή ακόμη ένα αντικείμενο, μια λέξη και ένα χρώμα που για κάποιον άλλο δεν θα συνδέονταν καθόλου. Στα δικά της χέρια, όμως, συνδέονταν.

Οι Doppie Pagine της Vogue Italia που κρατούσαν το βλέμμα

Στις θρυλικές Doppie Pagine της Vogue Italia, αυτό το σύμπαν ξεδιπλωνόταν σε δύο σελίδες. Δεν ήταν απλώς άλλο ένα fashion editorial: φωτογραφίες, styling, κείμενα, τυπογραφία και layout συνέθεταν έναν αυτόνομο κόσμο. Η σελίδα δεν ήταν ένα ουδέτερο περίγραμμα για την εικόνα, αλλά κομμάτι της ίδιας της σύλληψης.

Οι λήψεις του Bardo Fabiani αποτέλεσαν αναπόσπαστο μέρος αυτής της γλώσσας. Σε αυτές, η μόδα και η φωτογραφία είχαν τη δυνατότητα να συνομιλήσουν με την ιστορία, το χιούμορ και το απρόβλεπτο, χωρίς την ανάγκη να εξηγηθεί κάθε λεπτομέρεια. Πίσω από τη φαινομενική εκκεντρικότητα υπήρχε βαθιά γνώση της ιστορίας της μόδας. Πίσω από τις εικόνες, υπήρχε και μια αληθινή σχέση.

Ο Bardo Fabiani έχει αναφερθεί στα ταξίδια που έκανε με την Piaggi, στις επιδείξεις μόδας, στις επισκέψεις τους στους οίκους, αλλά και στα γεύματα και τις συζητήσεις τους. Ακόμη και η εύρεση τίτλου για μία Doppia Pagina μπορούσε να γίνει κομμάτι της δημιουργίας. Ίσως έτσι γίνεται κατανοητό γιατί αυτές οι εικόνες δεν δείχνουν σαν μια συνηθισμένη επαγγελματική δουλειά. Πίσω τους υπήρχαν χρόνος, εμπιστοσύνη, γνώση και φιλία.

Η προσωπική γνωριμία μας με τον Bardo Fabiani

Μέσα από την πολύ καλή φίλη μας Άννας Καψάλη είχαμε την ευκαιρία να γνωρίσουμε προσωπικά τον Bardo Fabiani. Την Anna Piaggi, από την άλλη, τη συναντήσαμε αρκετές φορές στο Μιλάνο, την περίοδο των επιδείξεων. Με έναν τρόπο, ωστόσο, ήταν και οι δύο ήδη γνώριμοί μας.

Οι Doppie Pagine ανήκαν στις σελίδες της Vogue Italia που μας έκαναν να κοντοστεκόμαστε. Παρατηρούσαμε εικόνες, ενδύματα, λέξεις και χρώματα, καθώς και εκείνο το εκπληκτικό layout, όπου τίποτα δεν έδειχνε να υπακούει στους συνηθισμένους κανόνες ενός fashion περιοδικού.

Υπήρχε ακόμη το Vanity, το περιοδικό που συνδέθηκε με τη δημιουργική διαδρομή της Piaggi και το οποίο γνωρίσαμε στα χρόνια που βρισκόμασταν στην Ιταλία. Τεύχη του υπάρχουν ακόμη στο αρχείο μας, δίπλα σε βιβλία και περιοδικά από μια εποχή όπου η έντυπη σελίδα μπορούσε να αποτελέσει χώρο πειραματισμού.

Η εποχή που η σελίδα ήθελε χρόνο για να διαβαστεί

Δεν είναι απαραίτητο να θεωρεί κάποιος πως η μόδα παλαιότερα ήταν ανώτερη, για να αντιληφθεί πόσο αλλιώς παράγονταν και καταναλώνονταν οι εικόνες της. Σήμερα η μόδα δημιουργεί αμέτρητες εικόνες με μια ταχύτητα αδιανόητη για εκείνη την περίοδο. Και, μαζί με αυτή την επιτάχυνση, μεταβλήθηκε και ο χρόνος που αφιερώνουμε σε αυτές.

Οι Doppie Pagine είχαν τη δυνατότητα να είναι φορτωμένες, υπερβολικές, αλλόκοτες ή ακόμη και απαιτητικές. Δεν είχαν φτιαχτεί ώστε να γίνονται αντιληπτές σε ένα δευτερόλεπτο. Χρειάζονταν παρατήρηση, και αυτό ακριβώς κάναμε.

Για τον Bardo Fabiani, αυτή η ελευθερία αποτέλεσε το ιδανικό πεδίο για δημιουργία. Μόδα και φωτογραφία μπορούσαν να βρεθούν σε διάλογο με το σινεμά, την ιστορία, το χιούμορ και την προσωπικότητα, χωρίς η κάθε εικόνα να χρειάζεται να εξηγήσει αμέσως τον εαυτό της. Η Anna Piaggi ήταν ελεύθερη να χτίζει τον δικό της κόσμο. Ο Bardo μπορούσε να τον αποτυπώνει φωτογραφικά, δίχως να του αφαιρεί την ιδιαιτερότητά του.

Memories of the Beautiful Past: η έκθεση στην Αγία Πετρούπολη

Ο τίτλος της έκθεσης στην Αγία Πετρούπολη ακούγεται σχεδόν σαν δήλωση: «Memories of the Beautiful Past». Ωστόσο, οι εικόνες του Bardo Fabiani δεν έχουν αξία επειδή μας δίνουν την αφορμή να υποστηρίξουμε ότι όλα ήταν καλύτερα κάποτε. Η ουσία τους βρίσκεται σε κάτι διαφορετικό.

Ο Fabiani γεννήθηκε στην Alta Moda. Μεγάλωσε ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που συνέβαλαν στη διαμόρφωση της διεθνούς ταυτότητας της ιταλικής μόδας και, αργότερα, αποφάσισε να βρεθεί πίσω από τον φακό, καταγράφοντας έναν κόσμο που γνώριζε ήδη από παιδί.

Στη διαδρομή του βρέθηκε δίπλα σε ανθρώπους ικανούς να κάνουν μια φωτογράφιση ή δύο σελίδες περιοδικού κάτι πολύ περισσότερο. Η Anna Piaggi ήταν μία από αυτούς. Ίσως για αυτό οι Doppie Pagine εξακολουθούν να μας σταματούν όταν τις αντικρίζουμε σήμερα. Δεν πρόκειται μόνο για vintage σελίδες ενός σπουδαίου περιοδικού. Έχουν ακόμη ιδέες μέσα τους.

Το έργο του Bardo Fabiani συνεχίζει, άλλωστε, να μας υπενθυμίζει πως η μόδα και φωτογραφία, όταν συναντιούνται με γνώση, περιέργεια, φιλία και ελευθερία, μπορούν να ξεπερνούν κατά πολύ τη στιγμή για την οποία δημιουργήθηκαν και να παραμένουν.