ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΤΟΜΑΖΑΝΗ: ΕΦΥΓΕ ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΗ Η ΗΘΟΠΟΙΟΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΑ 81 ΕΤΩΝ

Η ηθοποιός και συγγραφέας, Δέσποινα Τομαζάνη , έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 81 ετών, ύστερα από δύο ημέρες νοσηλείας σε νοσοκομείο της Αθήνας, λόγω πνευμονικού οιδήματος.

Ανάμεσα στις χαρακτηριστικές παρουσίες της εμβληματικής ταινίας του Νίκου Νικολαΐδη «Γλυκιά Συμμορία» ήταν και η Δέσποινα Τομαζάνη.

Η Δέσποινα Τομαζάνη γεννήθηκε στη Χίο την 1η Ιουνίου 1945 και είχε καταγωγή από το Αϊβαλί της Μικράς Ασίας και τα Κοτύωρα. Η καλλιτεχνική της διαδρομή υπήρξε πολυσχιδής, καθώς δραστηριοποιήθηκε στο θέατρο, τον κινηματογράφο, την τηλεόραση και τη λογοτεχνία.

Οι σπουδές και η μακρά καλλιτεχνική πορεία της

Σπούδασε θέατρο στην Αθήνα, ενώ έπειτα φοίτησε στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης στον κινηματογράφο και το θέατρο. Παράλληλα, εκπαιδεύτηκε στον χορό και την παντομίμα στην Ακαδημία Μπαλέτου της σουηδικής πρωτεύουσας. Πάτησε για πρώτη φορά στη σκηνή μόλις στα 18 της χρόνια και, κατά τη διάρκεια της μακρόχρονης πορείας της, συνεργάστηκε με παραγωγές θεάτρου και κινηματογράφου στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

Στη μεγάλη οθόνη εμφανίστηκε, μεταξύ άλλων, στις «Περιπλάνηση» του Χριστόφορου Χριστοφή, «Γλυκιά Συμμορία» του Νίκου Νικολαΐδη και «Φωτογραφία» του Νίκου Παπατάκη, αλλά και στο «Τέλος Εποχής» του Αντώνη Κόκκινου. Στο ενεργητικό της είχε ακόμη συμμετοχή στον «Ντον Ζουάν» του Ροζέ Βαντίμ, καθώς και σε ταινίες σουηδικής παραγωγής.

Η ερμηνεία της στην ταινία «L’ombre de la terre» του Ταΐμπ Λουχίτσι της χάρισε το βραβείο Α’ γυναικείου ρόλου στο 1ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Μεσογειακών Χωρών.

Η Δέσποινα Τομαζάνη στον κινηματογράφο και το σενάριο

Η «Γλυκιά Συμμορία» του Νίκου Νικολαΐδη αποτελεί μία από τις πιο αναγνωρίσιμες ταινίες του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου και κατέχει ιδιαίτερη θέση στη φιλμογραφία της. Η σχέση της με το σινεμά, όμως, δεν εξαντλήθηκε στην υποκριτική: έγραψε διαλόγους, συμμετείχε ως ηθοποιός και συνέβαλε στο σενάριο της σουηδικής ταινίας «Με λένε Στέλιο», η οποία κέρδισε το βραβείο των κριτικών στο Φεστιβάλ Βενετίας το 1973.

Η καλλιτέχνις συνεργάστηκε επίσης με τον Αλέξη Δαμιανό στον «Ηνίοχο», ενώ συμμετείχε ως συνσεναριογράφος στην «Ελεύθερη Κατάδυση» του Γιώργου Πανουσόπουλου και έγραψε το σενάριο για «Το φως που σβήνει» του Βασίλη Ντούρου. Στην τηλεόραση υπέγραψε, μεταξύ άλλων, τα σενάρια για τα «Μέντιουμ» και «Το Φύλλο, το Πηγάδι και τ’ Αγγέλιασμα», που βασίστηκε στο ομώνυμο έργο του Βασίλη Βασιλικού. Ως ηθοποιός πήρε μέρος στις παραγωγές «Φάκελος Αμαζών», «Γκάστερμπάιντερ», «Ομίχλη» και «Μέντιουμ».

Η θεατρική παρουσία και η σκηνοθετική της δράση

Στο Ηρώδειο, στο Town Hall της Νέας Υόρκης και στο Τόκιο ερμήνευσε την «Ηλέκτρα», ενώ η πορεία της περιλάμβανε και συνεργασία με το γαλλικό θέατρο. Αργότερα ασχολήθηκε και με τη σκηνοθεσία, παρουσιάζοντας έργα όπως «Ο Μπαμπάς ο Πόλεμος» του Ιάκωβου Καμπανέλλη, «Χιώτικο Παραμύθι», «Χιροσίμα Αγάπη μου» της Μαργκερίτ Ντυράς και «Ίντα».

Πλούσιο ήταν και το συγγραφικό της έργο. Στα βιβλία που έγραψε συγκαταλέγονται τα «Το Αμίλητο Νερό», «Το Καφενείο των Ψεμάτων», «Φωτιά μέσα στο Νερό», «Ίντα», «Εξ αιτίας του αινίγματος», «Θηλυκό Νόμισμα» και «Εκτός Δικτύου». Το τελευταίο βιβλίο της, «Το βιβλίο που δεν γράφτηκε», κυκλοφόρησε το 2026 και είναι ένα ιστορικό αφήγημα με επίκεντρο τη Χίο, τον τόπο όπου γεννήθηκε, και τον Χιώτη αγωνιστή της Επανάστασης Αντώνη Μπουρνιά. Κείμενά της έχουν μεταφραστεί, μεταξύ άλλων, στα γαλλικά, γερμανικά, τουρκικά, αγγλικά και ιταλικά.