Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΙΣΙΡΛΟΥ: ΠΩΣ ΕΦΤΑΣΕ ΩΣ ΤΟ «PULP FICTION»
Από το ζεϊμπέκικο με μαντολίνο έως το τρέμολο της ηλεκτρικής κιθάρας, η Μισιρλού πέρασε από διαφορετικά μουσικά είδη.
Για πολλούς, η ιστορία της Μισιρλού συνδέεται με τους τίτλους αρχής του «Pulp Fiction». Η παλαιότερη γνωστή τεκμηριωμένη ηχογράφησή της, όμως, έγινε στη Νέα Υόρκη το 1927, ενώ η πατρότητα της αρχικής μελωδίας παραμένει ανοιχτό ιστορικό ερώτημα.
Ανάμεσα στον ελληνόφωνο δίσκο του Τέτου Δημητριάδη και την ηλεκτρική κιθάρα του Dick Dale μεσολάβησαν διαφορετικές γλώσσες, μουσικές κοινότητες και διασκευές. Η χρήση της εκτέλεσης του Dale στους τίτλους αρχής της ταινίας το 1994 την έκανε ξανά ευρύτερα αναγνωρίσιμη.
Η ιστορία της Μισιρλού: Από πού ξεκίνησε η μελωδία;
Η ακριβής αρχική προέλευση της μελωδίας δεν είναι γνωστή. Ακαδημαϊκή μελέτη την τοποθετεί πιθανώς στον χώρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της Μικράς Ασίας, χωρίς να ταυτοποιεί τον αρχικό δημιουργό της.
Η Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου περιγράφει τη Μισιρλού ως δημοφιλές τραγούδι της Μικράς Ασίας, το οποίο έπαιζαν Έλληνες, Τούρκοι, Άραβες και Εβραίοι μουσικοί. Ο τίτλος αποδίδεται ως «η Αιγύπτια» ή «η Αιγύπτια κοπέλα» και συνδέεται με μια ερωτική ιστορία.
Διαφορετικές κοινότητες θεωρούν το τραγούδι δικό τους. Αυτό, από μόνο του, δεν αρκεί για να χαράξουμε μια μοναδική και βέβαιη διαδρομή από τον πρώτο δημιουργό έως τις μεταγενέστερες εκτελέσεις.
Ποια είναι η παλαιότερη γνωστή ηχογράφηση;
Το Αρχείο Κουνάδη καταγράφει έναν ελληνόφωνο δίσκο με τον Τέτο Δημητριάδη, που ηχογραφήθηκε για την Columbia στη Νέα Υόρκη τον Ιούλιο του 1927. Έχει διάρκεια τέσσερα λεπτά και δύο δευτερόλεπτα και αριθμό καταλόγου 56073-F.
Η χρονολογία έχει σημασία, γιατί δεν συμφωνούν όλες οι πηγές: η περίληψη της ακαδημαϊκής μελέτης τοποθετεί τις πρώτες ηχογραφήσεις στη δεκαετία του 1930. Ο δίσκος του 1927 είναι επομένως ο παλαιότερος γνωστός τεκμηριωμένος δίσκος, όχι απόδειξη για το πότε γεννήθηκε η ίδια η μελωδία.
Τον Απρίλιο του 1931 ακολούθησε στη Νέα Υόρκη η ηχογράφηση του Μάκη Πατρινού για την Columbia. Στον δίσκο ο τίτλος εμφανίζεται ως «Μουσουρλούμ», ο ρυθμός καταγράφεται ως ζεϊμπέκικο και η συνοδεία περιλαμβάνει μαντολίνο.
Στους ελληνικούς στίχους ακούγονται η προσφώνηση «Μουσουρλού» και φράσεις όπως «γιαχαμπίμπι» και «γιαλελέλι». Η διαφορετική γραφή του τίτλου είναι χρήσιμη λεπτομέρεια όταν αναζητούμε τη συγκεκριμένη εκτέλεση ανάμεσα στις πολλές που ακολούθησαν.
Ποιος έγραψε τελικά τη Μισιρλού;
Στην καταχώριση του δίσκου του 1927 ο Νίκος Ρουμπάνης εμφανίζεται ως δημιουργός και στιχουργός, ενώ ο Δημητριάδης ως τραγουδιστής. Η πίστωση αυτή δείχνει τι αναγράφεται για τον συγκεκριμένο δίσκο· δεν αποδεικνύει από μόνη της ποιος δημιούργησε την παλαιότερη λαϊκή μελωδία.
Σε έρευνα του Ηλία Βολιότη-Καπετανάκη, την οποία έχει παρουσιάσει η Καθημερινή, αναφέρεται ότι ο Ρουμπάνης και ο Δημητριάδης είχαν δικαστική διαμάχη για την πατρότητα μετά το 1934 και ότι ο Ρουμπάνης φέρεται να την κέρδισε τελεσίδικα.
Η ιστορική συζήτηση, ωστόσο, δεν κλείνει με μια δισκογραφική ή νομική αναφορά. Η αρχική προέλευση και η έκταση της συμβολής του Ρουμπάνη παραμένουν αμφισβητούμενες, ενώ η ακαδημαϊκή μελέτη χαρακτηρίζει άγνωστο τον αρχικό δημιουργό.
Πώς πέρασε σε άλλες γλώσσες και μουσικά είδη;
Η Μισιρλού δεν έμεινε σε μία εκτέλεση ή σε μία γλώσσα. Στις καταγραφές της περιλαμβάνονται εκδοχές, μεταξύ άλλων, στα αραβικά, στα γίντις, στα σερβοκροατικά, στα αρμενικά και στα ισπανικά.
Η διεθνής κυκλοφορία της φαίνεται και στις αμερικανικές ηχογραφήσεις. Η Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου διαθέτει μια εκτέλεση της Jeannie Castrounis, καταγεγραμμένη στο Jacksonville στις 4 Οκτωβρίου 1939, ενώ σημειώνει ότι η μελωδία ηχογραφούνταν συχνά από αμερικανικές τζαζ ορχήστρες τις δεκαετίες του 1930 και του 1940.
Ο Ρουμπάνης ηχογράφησε το 1941 μια τζαζ εκδοχή με ανατολίτικες πινελιές και παρουσίασε το 1961 τη «Μισιρλού τουίστ». Έτσι, το ίδιο τραγούδι πέρασε από την τζαζ εκδοχή με ανατολίτικες πινελιές στον ρυθμό του τουίστ, πριν συνδεθεί με τον ήχο της ηλεκτρικής κιθάρας στη surf rock.
Και πώς έφτασε στο «Pulp Fiction»;
Το 1962 ο Dick Dale και οι Del-Tones ηχογράφησαν τη δική τους εκδοχή, μεταφέροντας τη μελωδία στη surf rock. Ο κιθαρίστας είχε θυμηθεί ότι ως παιδί άκουγε συγγενείς του να παίζουν τη Misirlou στο ούτι.
Στη δική του ηχογράφηση, το συνεχές tremolo picking, το glissando και το έντονο reverb διαφοροποίησαν την ηλεκτρική, surf-rock εκδοχή από τις παλαιότερες ηχογραφήσεις. Η εκδοχή του ενέπνευσε και τους Beach Boys να ηχογραφήσουν τη Misirlou το 1963.
Τρεις και πλέον δεκαετίες μετά την ηχογράφηση του Dale, το «Pulp Fiction» χρησιμοποίησε το κομμάτι στους τίτλους αρχής του, το 1994. Το soundtrack έφτασε έως τη θέση 21 του Billboard 200 και παρέμεινε στο chart για περισσότερες από 70 εβδομάδες, φέρνοντας ξανά τη μελωδία σε ένα ευρύ κοινό.
Ακολούθησε και άλλη ποπ διαδρομή: οι Black Eyed Peas χρησιμοποίησαν δείγμα της εκτέλεσης του Dale στο «Pump It», αν και οι πηγές διαφέρουν ως προς το έτος. Από τον δίσκο του 1927 στο surf rock και στους τίτλους της ταινίας το 1994, η Μισιρλού δεν απέκτησε μία και μοναδική ταυτότητα· απέκτησε πολλές.
