ΓΕΛΙΟ-ΚΟΝΣΕΡΒΑ ΣΤΙΣ ΚΩΜΙΚΕΣ ΣΕΙΡΕΣ: ΑΚΟΥΜΕ ΠΑΝΤΑ ΚΟΙΝΟ;

Το γέλιο-κονσέρβα στις κωμικές σειρές ακούγεται συχνά αμέσως μετά την ατάκα που μόλις μας έκανε να χαμογελάσουμε. Όμως δεν προέρχεται πάντα από ηχογράφηση: μπορεί να είναι αντίδραση κοινού που βρίσκεται στο στούντιο ή συνδυασμός ζωντανού και πρόσθετου γέλιου.

Ακόμη κι όταν υπάρχουν θεατές στο γύρισμα, το γέλιο τους μπορεί να ενισχυθεί ή να επεξεργαστεί πριν φτάσει στην οθόνη μας. Γι’ αυτό η παρουσία του δεν αρκεί για να καταλάβουμε αν μια σειρά γυρίστηκε μπροστά σε κοινό.

Τι σημαίνει το γέλιο-κονσέρβα στις κωμικές σειρές;

Ο αγγλικός όρος laugh track περιγράφει το ηχητικό στρώμα γέλιου που ακούμε σε μια κωμική παραγωγή. Δεν σημαίνει, από μόνος του, ότι κάθε γέλιο έχει προστεθεί από ηχογράφηση.

Σε ένα γύρισμα με κοινό, οι αντιδράσεις των θεατών μπορούν να καταγραφούν και να χρησιμοποιηθούν στο επεισόδιο. Είναι η περίπτωση που πλησιάζει περισσότερο στην εικόνα μιας παρέας ανθρώπων που παρακολουθεί τη σκηνή και γελά μαζί της.

Υπάρχει όμως και η ενδιάμεση εκδοχή: το κοινό γελά στο στούντιο, αλλά ο ήχος του ενισχύεται ή επεξεργάζεται αργότερα. Αντίστοιχα, σε μια σειρά που γυρίζεται χωρίς θεατές, τα ηχογραφημένα γέλια μπορούν να προστεθούν μετά την ολοκλήρωση των σκηνών και να είναι η μοναδική πηγή γέλιου στο επεισόδιο.

Το I Love Lucy είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα κωμωδίας που χρησιμοποιούσε κυρίως τις αντιδράσεις του κοινού του στούντιο, με μια σημαντική λεπτομέρεια: υπήρχε και κάποια ενίσχυση γέλιου.

Γιατί να πειράξει κανείς το γέλιο του κοινού;

Μια σκηνή μπορεί να χρειαστεί επαναλήψεις. Οι θεατές που ακούν το ίδιο αστείο περισσότερες από μία φορές ενδέχεται να κουραστούν και η αντίδρασή τους να γίνει πιο αδύναμη ή λιγότερο ομοιόμορφη.

Σε ορισμένα στούντιο, η διάταξη των σκηνικών περιόριζε το τι μπορούσε να δει μέρος του κοινού. Η μεταγενέστερη προσθήκη γέλιου μπορούσε να καλύψει τέτοια κενά στην ηχητική αντίδραση.

Η διαδικασία αυτή είναι γνωστή ως sweetening, δηλαδή «γλύκανση» του ήχου. Μπορεί να σημαίνει προσθήκη ηχογραφημένων αντιδράσεων, αλλά και περιορισμό ενός γέλιου που κράτησε υπερβολικά. Το αρχικό γέλιο μπορεί ακόμη να κοπεί ή να αναδιαταχθεί στο μοντάζ.

Η τεχνική δεν ξεκίνησε απαραίτητα για να «σωθούν» αστεία που δεν λειτουργούσαν. Ένας από τους αρχικούς της ρόλους ήταν να δίνει στους συντελεστές περισσότερο έλεγχο πάνω στις απρόβλεπτες αντιδράσεις του κοινού σε ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές παραγωγές.

Τι συνέβη το 1950 με το ηχογραφημένο γέλιο;

Το γέλιο είχε ηχογραφηθεί πολύ πριν συνδεθεί με τις τηλεοπτικές κωμωδίες. Η Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου χαρακτηρίζει τον δίσκο The OKeh Laughing Record του 1922 πρόδρομο του τηλεοπτικού laugh track. Η ηχογράφηση επηρέασε μεταγενέστερες χρήσεις γέλιου σε κωμικές και άλλες ηχογραφήσεις.

Το 1950 αποτελεί ένα διαφορετικό ορόσημο: το The Hank McCune Show αναφέρεται ως η πρώτη κωμική σειρά που χρησιμοποίησε ηχογραφημένα γέλια ως μοναδική πηγή γέλιου, αντί να τα προσθέσει απλώς στις αντιδράσεις ενός κοινού.

Ο ηχολήπτης Charles Douglass ανέπτυξε το Laff Box, μια συσκευή που επέτρεπε στον χειριστή να επιλέγει και να συνδυάζει ηχογραφημένες αντιδράσεις. Δεν επρόκειτο για ένα και μοναδικό απόσπασμα που επαναλαμβανόταν: οι ηχογραφήσεις περιλάμβαναν ανθρώπινα γέλια διαφορετικής μορφής και έντασης.

Κάνουν τα αστεία να φαίνονται πιο αστεία;

Το γέλιο που συνοδεύει μια ατάκα δεν γεμίζει απλώς τη σιωπή. Μπορεί να σηματοδοτεί στον θεατή πότε αναμένεται μια κωμική αντίδραση και να δημιουργεί την αίσθηση ότι παρακολουθεί μαζί με άλλους, ακόμη κι όταν δεν υπήρχε κοινό στο γύρισμα.

Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2019 στο Current Biology, 72 ενήλικες αξιολόγησαν αστεία με ή χωρίς συνοδευτικό γέλιο. Τα αστεία βαθμολογήθηκαν ως πιο αστεία όταν οι συμμετέχοντες άκουγαν άλλους να γελούν.

Στην ίδια μελέτη, τα αυθόρμητα γέλια ενίσχυσαν περισσότερο τις αξιολογήσεις από εκείνα που είχαν παραχθεί κατόπιν υπόδειξης. Η έρευνα εξέτασε αξιολογήσεις αστείων, όχι αντιδράσεις θεατών σε συγκεκριμένες τηλεοπτικές σειρές.

Μπορούμε να καταλάβουμε αν υπήρχε κοινό;

Μόνο ακούγοντας το επεισόδιο, όχι με βεβαιότητα. Το γέλιο μπορεί να προέρχεται από θεατές στο στούντιο, από ηχογράφηση που προστέθηκε στη συνέχεια ή από επεξεργασμένο συνδυασμό των δύο.

Αν θέλουμε να μάθουμε τι συνέβη σε μια συγκεκριμένη παραγωγή, χρειάζονται πληροφορίες για τον τρόπο που γυρίστηκε και μονταρίστηκε. Η παρουσία γέλιου δεν αρκεί ούτε για να επιβεβαιώσει ούτε για να αποκλείσει το κοινό.

Άλλωστε, πίσω από κάθε γέλιο που ακούμε μπορεί να υπάρχει ένα στούντιο γεμάτο θεατές, μια ηχογράφηση ή και τα δύο μαζί.