Το άρθρο αναδεικνύει την ανησυχητική αύξηση του κινήματος του αντιεμβολιασμού και τις επιπτώσεις του στην υγεία των παιδιών. Παρά την επιστημονικά αποδεδειγμένη αξία των εμβολίων στη μείωση των θανάτων από λοιμώξεις, ένα ποσοστό γονέων εκφράζει δισταγμό λόγω παραπληροφόρησης και ανησυχιών για την ασφάλεια των εμβολίων.
Ιδιαίτερα στην Ελλάδα, οι εξάρσεις ασθενειών όπως ο κοκκύτης υποδεικνύουν σοβαρές συνέπειες από την έλλειψη εμβολιαστικής κάλυψης. Οι ειδικοί τονίζουν τη σημασία της ανοσίας της αγέλης και προτρέπουν τους γονείς να αναζητούν πληροφορίες από αξιόπιστες πηγές και να συζητούν τις ανησυχίες τους με τους παιδίατρους για να προστατεύσουν την υγεία των παιδιών τους.
Διαβάστε παρακάτω
Έχουμε συνηθίσει να ζούμε σε έναν κόσμο όπου τα εμβόλια είναι μια άκρως διαδομένη επιστημονικά μέθοδος.
Ξεχνάμε καμιά φορά πώς ήταν αυτός πριν την εμφάνιση των εμβολίων. Παιδιά και ενήλικες μπορεί να πέθαιναν από έναν απλό πυρετό, λοιμώξεις όπως ιλαρά και γρίπη ήταν πολλές φορές, συνδεδεμένες με τη λέξη «θάνατος».
Παρά την κατά τους επιστήμονες σημαντική συμβολή του εμβολιασμού στην αύξηση του προσδόκιμου της ζωής, ο αντιεμβολιασμός και ο διστακτικός εμβολιασμός, ειδικά τα τελευταία χρόνια υιοθετείται από μέρος του πληθυσμού. Βασίζεται πολλές σε θρησκευτικούς και κοινωνικοπολιτικούς λόγους, στον φόβο, τις ανησυχίες και τις αμφιβολίες για την ασφάλεια των εμβολίων, οι οποίες υποκινούνται σε μεγάλο βαθμό από τον μεγάλο όγκο πληροφοριών που υπάρχει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και τα fake news που υποδαυλίζουν αυτή τη φλόγα.
Δεν αναφερόμαστε στον εμβολιασμό για τον κόβιντ.
Ο αντιεμβολιασμός αποτελεί όλο και περισσότερο σοβαρό ζήτημα ανησυχίας, κυρίως στις βιομηχανικές χώρες της Ευρώπης, αλλά και στις ΗΠΑ, μετά από τις συνεχόμενες εξάρσεις λοιμώξεων. Σύμφωνα με μια μελέτη στην οποία συμμετείχαν γονείς στην Ευρώπη, ποσοστό 12-28% των ερωτηθέντων εξέφρασαν αμφιβολίες για τον εμβολιασμό των παιδιών τους. Μελέτες έχουν αποδείξει ότι τα παιδιά γονέων που αρνήθηκαν τα εμβόλια κοκκύτη, ανεμοβλογιάς και πνευμονιόκοκκου είναι 23 φορές πιο πιθανό να μολυνθούν από κοκκύτη, εννιά φορές πιο πιθανό να κολλήσουν ανεμοβλογιά και έξι φορές πιο πιθανό να νοσηλευθούν με σοβαρή πνευμονία από πνευμονικό στρεπτόκοκκο (πνευμονιόκοκκο).
Και ενώ οι εξελίξεις στο πεδίο των λοιμώξεων φαίνεται να «θερίζουν», καθώς εδώ και αρκετό καιρό καταγράφονται συνεχείς εξάρσεις, η έλλειψη επαρκούς εμβολιαστικής κάλυψης λόγω «εμβολιαστικής κόπωσης» και παραπληροφόρησης, δημιουργούν μία αυξανόμενη απειλή για τη δημόσια υγεία, με τις συνέπειες να γίνονται ήδη αισθητές.
Σε συνέντευξη Τύπου της Ελληνικής Εταιρείας Λοιμώξεων (Ε.Ε.Λ.), παρουσιάστηκαν αποκαλυπτικά δεδομένα για τη χώρα μας, αναδεικνύοντας την ανάγκη για άμεση και συντονισμένη δράση προκειμένου να αναστραφεί η κατάσταση. Τον τελευταίο χρόνο στην Ελλάδα, παρατηρήθηκε μία πρωτοφανής έκρηξη κρουσμάτων κοκκύτη. Από μόλις 9 κρούσματα το 2023, ο αριθμός εκτοξεύθηκε σε 438, το 2024, σημειώνοντας αύξηση 4800%. Από αυτά, το 15% των κρουσμάτων αφορούσαν βρέφη κάτω των δύο μηνών. Συγκριτικά, την περίοδο 2000-2016, είχαν καταγραφεί 509 περιπτώσεις κοκκύτη στην Ελλάδα. Δηλαδή, μέσα σε ένα μόλις έτος, φτάσαμε σχεδόν τον ίδιο αριθμό κρουσμάτων που είχαν καταγραφεί σε 16 χρόνια, γεγονός που θα έπρεπε να μας χτυπά κάποιο «καμπανάκι».
Ο ρόλος της πανδημίας
Παρά τις συνεχείς προσπάθειες που γίνονται για την ανάδειξη της συνεισφοράς των εμβολίων και το γεγονός ότι σώζουν τουλάχιστον 3 εκατομμύρια ανθρώπινες ζωές τον χρόνο, ο ΠΟΥ ανέφερε ότι η πανδημία του κορονοϊού, οδήγησε στη μεγαλύτερη μείωση των παιδικών εμβολιασμών εδώ και πάνω από τριάντα χρόνια το 2022. Ενώ όλος ο κόσμος αγωνιζόταν για την καταπολέμηση του COVID – 19, ταυτόχρονα εξελισσόταν μία εκστρατεία κατά του εμβολιασμού, με τους γνωστούς «ψεκασμένους» και την παραπληροφόρηση για τα εμβόλια να αυξάνεται καθημερινά και επικίνδυνα, μέσα από τις διαδικτυακές πλατφόρμες.
Η παιδίατρος και διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ, Ελένη Τσεπκεντζή εξηγεί τους λόγους για τους οποίους κάποιοι γονείς σήμερα είναι αρνητικά προκατειλημμένοι στο να εμβολιάσουν τα παιδιά τους:
«Οι περισσότεροι γονείς επιθυμούν να ενημερωθούν για τα εμβόλια που πρέπει να γίνουν στο παιδί τους σε κάθε ηλικία, ρωτάνε πληροφορίες για τη νόσο έναντι της οποίας εμβολιάζεται το παιδί και τις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες από το εμβόλιο. Οι περισσότεροι έχουν θετική στάση απέναντι στα εμβόλια και δείχνουν εμπιστοσύνη στον/στην παιδίατρό τους. Αν κι όποτε υπάρχουν ανησυχίες, αυτές προκύπτουν κυρίως από πληροφορίες που βρήκαν οι γονείς από το διαδίκτυο κι από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Οι συχνότερες ανησυχίες τους αφορούν στην ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των εμβολίων, στο αν το παιδικό ανοσοποιητικό σύστημα είναι ικανό να αντιμετωπίσει τα πολλαπλά αντιγόνα των πολυδύναμων εμβολίων που χρησιμοποιούνται πλέον και κυρίως στις πιθανές παρενέργειες των εμβολίων.
Στο σημείο αυτό, να αναφέρουμε πως οι περισσότεροι από τους νέους γονείς έχουν μεγαλώσει σε δεκαετίες όπου πολλές από τις κοινές «παιδικές» ασθένειες είχαν πια εξαφανιστεί και κάποιοι από αυτούς έχουν ένα πλασματικό αίσθημα ότι η δημόσια υγεία είναι ένα δεδομένο αγαθό και πως η κοινωνία δεν κινδυνεύει πια από τις ασθένειες έναντι των οποίων υπάρχουν εμβόλια. Ευτυχώς, στη χώρα μας, οι γονείς έχουν σχετικά εύκολη πρόσβαση στον/στην παιδίατρο και μπορούν να θέσουν τα ερωτήματα και τις ανησυχίες τους στο γιατρό τους και να νιώσουν ασφαλείς ώστε να προχωρήσουν στον εμβολιασμό του παιδιού τους».
Η ίδια τονίζει μάλιστα, ότι οι γονείς «νιώθουν μεγαλύτερη ασφάλεια με τα «κλασικά» εμβόλια, όπως για παράδειγμα το αντιτετανικό. Εμβόλια δηλαδή τα οποία έλαβαν κι οι ίδιοι σε παιδική ηλικία, ενώ φαίνονται πιο διστακτικοί απέναντι σε οτιδήποτε «νέο». Αυτό που δεν γνωρίζουν -και δεν οφείλουν να γνωρίζουν αλλά μπορούν να ρωτήσουν τον/την παιδίατρό τους σχετικά- είναι πως τα εμβόλια μπαίνουν στα εμβολιαστικά προγράμματα των χωρών, έπειτα από πολλά χρόνια μελετών. Τα εμβόλια είναι αποτελεσματικά και ασφαλή κι έχουν αλλάξει δραματικά τα ποσοστά της παιδικής νοσηρότητας και θνησιμότητας τις τελευταίες δεκαετίες».
Η κ. Τσεπκεντζή, εξηγεί τους κίνδυνους που εγείρει το κίνημα του αντιεμβολιασμού στην κοινωνία:
«Για να θεωρήσουμε πως μια κοινωνία είναι προστατευμένη έναντι μια ασθένειας, πρέπει τα μέλη της να είναι εμβολιασμένα έναντι αυτής της νόσου σε ποσοστό που, για κάποιες ασθένειες, φτάνει το 95%. Όταν τα μέλη μιας κοινότητας εμβολιάζονται σε τόσο υψηλά ποσοστά, προστατεύουν και το υπόλοιπο 5% στο οποίο ανήκουν βρέφη και νεαρά άτομα που δεν έφτασαν σε ηλικία εμβολιασμού, συνανθρώπους μας που λαμβάνουν θεραπείες που δεν τους επιτρέπουν να εμβολιαστούν, άτομα μεγάλης ηλικίας των οποίων το ανοσοποιητικό σύστημα έχει εξασθενίσει ή ανθρώπους με αλλεργία στα συστατικά του εμβολίου. Η προστασία που παρέχουν τα υψηλά ποσοστά των μελών μιας κοινότητας, αποτελούν την ανοσία της αγέλης, έναν όρο ο οποίος έγινε ευρέως γνωστός έπειτα από την πανδημία του COVID-19.
Όταν, λοιπόν, τα ποσοστά των ατόμων που είναι εμβολιασμένα έναντι μιας νόσου πέσουν χαμηλά, τότε η νόσος αυτή μπορεί να επανεμφανισθεί και να προσβάλει τα απροστάτευτα μέλη της «αγέλης». Στην περίπτωση αυτή όμως, δεν προσβάλλονται μόνο όσοι από επιλογή δεν εμβολιάστηκαν αλλά και άνθρωποι που για ιατρικούς λόγους δεν μπορούσαν να εμβολιαστούν.
«Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το εμβόλιο έναντι του κοκκύτη», σημειώνει η ίδια. «Το 2024 υπήρξε ανησυχητική έξαρση των κρουσμάτων κοκκύτη σε πολλές χώρες ανάμεσα στις οποίες ήταν και η Ελλάδα. Τα νεογνά και τα βρέφη αποτελούν μια ευάλωτη ομάδα του πληθυσμού που παρουσιάζει υψηλά ποσοστά νοσηλειών και θνητότητας από τη νόσο. Με τον εμβολιασμό των εγκύων κατά την 28η εβδομάδα της κύησης, επιτυγχάνουμε την προστασία των ανεμβολίαστων βρεφών, μέχρι την ηλικία των δύο μηνών οπότε θα είναι σε θέση να ξεκινήσουν τους εμβολιασμούς τους».
Αναφορικά με τις εξάρσεις που έχουν παρατηρηθεί σε ιλαρά και μηνιγγίτιδα, καθώς και τους αυξανόμενους θανάτους που έχουν καταγραφεί στη χώρα μας – και όχι μόνο – η κ. Τσεπκεντζή επισημαίνει τη σημαντική σχέση των νόσων αυτών με τον εμβολιασμό και τις ηλικιακές ομάδες που αφορά:
«Οι περισσότεροι γονείς θυμούνται την ιλαρά ως μία παιδική αρρώστια την οποία πιθανώς πέρασαν κι οι ίδιοι χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία. Αυτό που δεν γνωρίζουν είναι πως η ιλαρά είναι ένα νόσημα που μεταδίδεται εξαιρετικά εύκολα και μπορεί να έχει σοβαρές επιπλοκές στο 30% των ασθενών, όπως πνευμονία, οξεία μέση ωτίτιδα και οξεία εγκεφαλίτιδα. Το γεγονός πως μεταδίδεται πολύ εύκολα, σημαίνει πως μόλις το ποσοστό των εμβολιασμένων ατόμων πέσει στο γενικό πληθυσμό, προκύπτουν επιδημίες της νόσου. Από την αρχή του 2000 εκδηλώθηκαν τρεις επιδημίες ιλαράς στη χώρα μας κατά τα έτη 2005-2006, 2010-2011 και 2017-2018. Τα κρούσματα αφορούσαν κυρίως ανεμβολίαστα άτομα και δευτερευόντως ατελώς εμβολιασμένα (δηλαδή εμβολιασμένα με μία από τις δύο δόσεις του εμβολίου). Το νόσημα παρουσίασε την υψηλότερη επίπτωση στην ηλικιακή ομάδα 0-4 ετών. Δυστυχώς, κοντά στα παιδιά τα οποία δεν εμβολιάστηκαν από επιλογή των γονέων, νόσησαν και παιδιά που δεν μπορούσαν να εμβολιαστούν λόγω ηλικίας ή παιδιά με χρόνια νοσήματα.
Όσον αφορά στη μηνιγγιτιδοκοκκική νόσο, τα ποσοστά αυτής, ανεξαρτήτως ορότυπου, παρουσίασαν πτώση από το 2013 κι έπειτα, φτάνοντας στα χαμηλότερα επίπεδα στην περίοδο της καραντίνας λόγω των περιοριστικών μέτρων που είχαν εφαρμοστεί. Η ηλικιακή ομάδα που προσβάλλεται κυρίως είναι τα παιδιά ηλικίας 0-4 ετών και δευτερευόντως μεγαλύτερα παιδιά κι έφηβοι. Φέτος και πέρυσι υπήρξαν κρούσματα μηνιγγιτιδοκοκκικής νόσου στη φοιτητική κοινότητα της Πάτρας, γεγονός που προσέλκυσε το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας και φυσικά ολόκληρης της χώρας. Η ηλικιακή αυτή ομάδα είναι εμβολιασμένη έναντι των ορότυπων A, C, Y και W αλλά όχι έναντι του ορότυπου Β. Στη χώρα μας η πλειονότητα των περιπτώσεων μηνιγγιτιδοκοκκικής νόσου οφείλεται στον ορότυπο Β, έναντι του οποίου υπάρχει εμβόλιο που εντάχθηκε πριν από λίγους μήνες στο εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμών για παιδιά κάτω των 18 μηνών ενώ τα προηγούμενα χρόνια κυκλοφορούσε χωρίς όμως να αποζημιώνεται από τα ασφαλιστικά ταμεία. Όσον αφορά στους νεαρούς ενήλικες, σε κάποιες χώρες ο εμβολιασμός των φοιτητών είναι προϋπόθεση για την εγγραφή τους σε ιδρύματα ανώτερης και ανώτατης εκπαίδευσης. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει προς το παρόν τέτοια προϋπόθεση αλλά η επιτροπή εμβολιασμών συνεδριάζει συχνά και προσαρμόζει το πρόγραμμα εμβολιασμών ανάλογα με τα επιδημιολογικά δεδομένα της χώρας ανά χρονική περίοδο και για κάθε ηλικιακή ομάδα ξεχωριστά».
Η κ. Τσεπκεντζή σημειώνει ότι μετά την πανδημία του COVID-19 και με το τέλος της χρήσης προστατευτικής μάσκας, ο παιδιατρικός πληθυσμός εκτέθηκε σε διάφορους λοιμογόνους παράγοντες έναντι των οποίων τα παιδιά δεν είχαν αποκτήσει ανοσία μέχρι τότε και επακόλουθα υπήρξε αύξηση των περιστατικών λοιμώξεων του αναπνευστικού συστήματος. Συγκεκριμένα, στην παιδιατρική κοινότητα, σημειώθηκε αύξηση κρουσμάτων της γρίπης και του αναπνευστικού συγκυτιακού ιού (RSV), όπως εξηγεί η ίδια:
«Οι γονείς συχνά πιστεύουν πως η γρίπη είναι μια κοινή λοίμωξη που μπορεί να ταλαιπωρήσει για κάποιες μέρες το παιδί τους αλλά οφείλουμε να τους ενημερώσουμε πως τα μικρά παιδιά που πάσχουν από γρίπη, εμφανίζουν συχνά υψηλά ποσοστά επιπλοκών (πνευμονία, ωτίτιδα) και μπορεί να χρειαστούν νοσηλεία. Για το λόγο αυτό, το εμβόλιο της γρίπης εντάχθηκε εδώ και λίγους μήνες στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών για παιδιά κάτω των 6 ετών. Από το μέτρο αυτό υπάρχει όφελος και για την κοινωνία και τις ευπαθείς ομάδες του πληθυσμού (βρέφη κάτω των 6 μηνών, ανοσοκατεσταλμένα άτομα και άτομα μεγαλύτερων ηλικιών) γιατί με τον τρόπο αυτό περιορίζεται η μετάδοση της νόσου στην κοινότητα αλλά κυρίως για το ίδιο παιδί επειδή προφυλάσσεται από συχνές επιπλοκές και αχρείαστες νοσηλείες.
Για τον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό (RSV) υπάρχει εμβόλιο που κυκλοφόρησε πρόσφατα στη χώρα μας για ειδικές ομάδες του πληθυσμού ενώ στις ΗΠΑ ξεκίνησε ο εμβολιασμός βρεφών κάτω των 8 μηνών με μονοκλωνικό αντίσωμα έναντι του ιού κατά τους μήνες στους οποίους ενδημεί ο ιός (φθινόπωρο έως άνοιξη). Η προστασία των βρεφών έναντι του RSV θα μειώσει σημαντικά τα ποσοστά βρογχιολίτιδας, η οποία αποτελεί τη συχνότερη αιτία νοσηλείας στα παιδιά κάτω των 2 ετών».
Τέλος, η κ. Τσεπκεντζή δίνει μερικές συμβουλές στους γονείς που διστάζουν να εμβολιάσουν τα παιδιά τους:
«Η πρόσβαση στον/στην παιδίατρο στην Ελλάδα, είναι πολύ ευκολότερη σε σχέση με άλλες χώρες.
Τα εμβόλια έχουν σώσει εκατομμύρια παιδικές ζωές και μαζί με τα αντιβιοτικά και το καθαρό νερό, αποτελούν πυλώνα της σύγχρονης δημόσιας υγείας. Ο καθολικός εμβολιασμός των παιδιών, εξαφάνισε παλιότερες σοβαρές επιπλοκές ασθενειών όπως τη χαλαρή παράλυση της πολιομυελίτιδας ή τη μηνιγγίτιδα από αιμόφιλο της ινφλουέντζας.
Θα συμβούλευα τους γονείς να μην διστάζουν να απευθυνθούν στον/στην παιδίατρο του παιδιού τους για οποιαδήποτε απορία έχουν, να συζητάνε τις ανησυχίες τους και να παίρνουν αποφάσεις για την υγεία του παιδιού τους με βάση τα επιστημονικά δεδομένα και όχι αβάσιμες πληροφορίες από το διαδίκτυο. Κι επειδή ζούμε σε εποχές όπου όλοι αναπόφευκτα απευθυνόμαστε στο διαδίκτυο για την πληροφόρησή μας, προτρέπω τους γονείς εάν θελήσουν να αναζητήσουν πληροφορίες για τα εμβόλια του παιδιού τους, να τις αντλήσουν από έγκυρες πηγές όπως είναι οι επίσημες ιστοσελίδες των υπηρεσιών υγείας για την πληροφόρηση του κοινού».